Γιατί τα Ozempic, Wegovy και Mounjaro δεν είναι «γρήγορη λύση» για αδυνάτισμα - Τι αποκαλύπτουν οι ειδικοί για τη διακοπή τους
Μια πρόσφατη διαφημιστική καμπάνια μέσω email από εταιρεία τηλεϊατρικής που προωθεί φάρμακα για απώλεια βάρους, με πρωταγωνίστρια την παγκόσμια σταρ του τένις Σερίνα Γουίλιαμς, έχει προκαλέσει αντιδράσεις.
«Αν έχετε 15–20 κιλά παραπάνω», αναφέρει, «φάρμακα όπως το Wegovy μπορούν να βοηθήσουν να ξεκινήσει η πρόοδός σας».
Για γιατρούς και ερευνητές που ασχολούνται με την παχυσαρκία, αυτού του είδους το μήνυμα είναι προβληματικό. Τα φάρμακα γνωστά ως GLP-1 όπως το Mounjaro και το Ozempic προωθούνται όλο και περισσότερο ως «λύσεις τρόπου ζωής» για την απώλεια μερικών κιλών. Στην πραγματικότητα, όμως, έχουν σχεδιαστεί ως θεραπείες μακράς διάρκειας για χρόνιες παθήσεις, κυρίως την παχυσαρκία και τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.
Και αυτή η διάκριση έχει σημασία.
Παρότι σχεδόν το 18% των ενηλίκων στις ΗΠΑ έχει λάβει κάποιο φάρμακο GLP-1 για απώλεια βάρους ή για τη θεραπεία χρόνιας νόσου, περίπου οι μισοί διακόπτουν τη θεραπεία μέσα στον πρώτο χρόνο. Συχνά, δεν γνωρίζουν τι είναι πιθανό να ακολουθήσει.
Τι συμβαίνει μετά τη διακοπή του φαρμάκου
Μελέτες δείχνουν ότι μετά τη διακοπή των φαρμάκων, οι περισσότεροι άνθρωποι ανακτούν το χαμένο βάρος μέσα σε περίπου ενάμιση χρόνο. Παράλληλα, οποιαδήποτε βελτίωση σε επίπεδα σακχάρου, αρτηριακής πίεσης ή χοληστερόλης αντιστρέφεται.
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο British Medical Journal, όσοι λαμβάνουν GLP-1 και στη συνέχεια διακόπτουν τη θεραπεία, ανακτούν βάρος τέσσερις φορές ταχύτερα σε σχέση με όσους χάνουν βάρος μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής.
Τα απογοητευτικά αυτά δεδομένα θέτουν ένα κρίσιμο ερώτημα: αξίζει να ξεκινήσει κανείς αυτά τα φάρμακα αν δεν μπορεί να τα λαμβάνει μακροπρόθεσμα; Οι γιατροί, σε γενικές γραμμές, απαντούν καταφατικά, τονίζοντας όμως την ανάγκη σωστής καθοδήγησης και συνδυασμού με αλλαγές στον τρόπο ζωής.
Τα φάρμακα, στα οποία περιλαμβάνονται τα Ozempic, Mounjaro και Zepbound, μιμούνται φυσικές ορμόνες του εντέρου όπως η GLP-1, καταστέλλοντας την όρεξη και προκαλώντας ταχύτερο αίσθημα κορεσμού.
Η ανασκόπηση του BMJ εξέτασε 37 μελέτες με συμμετέχοντες που λάμβαναν φάρμακα για απώλεια βάρους· στις έξι από αυτές, οι συμμετέχοντες έπαιρναν GLP-1 αντί για παλαιότερης γενιάς φάρμακα. Κατά μέσο όρο, όσοι λάμβαναν GLP-1 έχασαν περίπου 14,5 κιλά, αλλά μέσα στον πρώτο χρόνο μετά τη διακοπή της αγωγής πήρα σχεδόν 9,5 κιλά.
Ο ρυθμός επαναπρόσληψης βάρους ήταν τέσσερις φορές υψηλότερος σε σύγκριση με άτομα που είχαν χάσει βάρος μέσω συμπεριφορικών αλλαγών. Σε παλαιότερη μελέτη, όσοι ακολούθησαν τέτοιες παρεμβάσεις χρειάστηκαν κατά μέσο όρο τέσσερα χρόνια για να επιστρέψουν στο αρχικό τους βάρος.
Κατά τη διάρκεια της φαρμακευτικής αγωγής, δείκτες υγείας όπως η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη και τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα βελτιώθηκαν. Ωστόσο, μετά τη διακοπή, οι τιμές επανήλθαν στα αρχικά επίπεδα μέσα σε περίπου 1,4 χρόνια.
«Η αύξηση βάρους συμβαδίζει σχεδόν απόλυτα με την επιδείνωση αυτών των δεικτών», επισημαίνει ο Σαμ Γουέστ, φυσιολόγος και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης του BMJ.
«Η όρεξη αυξάνεται»
Γενικά, όταν κάποιος χάνει βάρος, ο μεταβολισμός του επιβραδύνεται και καίει λιγότερες θερμίδες. Υπάρχει όμως και μια λιγότερο γνωστή επίδραση.
«Η όρεξη αυξάνεται», εξηγεί ο Κέβιν Χολ, πρώην ανώτερος ερευνητής στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ και ειδικός στη διατροφή. «Αυτά τα φάρμακα παρεμβαίνουν στο σύστημα ελέγχου της όρεξης όσο τα λαμβάνεις. Όταν όμως τα διακόψεις, έχοντας χάσει πολύ βάρος, η όρεξη γίνεται μεγαλύτερη απ’ ό,τι ήταν αρχικά, με αποτέλεσμα να καταναλώνεις περισσότερες θερμίδες», σημειώνει.
Οι γιατροί τονίζουν ότι δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι όσοι διακόπτουν τη φαρμακευτική αγωγή παίρνουν βάρος πιο γρήγορα σε σύγκριση με όσους το έχασαν μέσω διατροφής και άσκησης. Όπως εξηγεί η δρα Κάθριν Χ. Σόντερς, επίκουρη καθηγήτρια Ιατρικής στο Weill Cornell Medicine, όταν κάποιος σταματά μια δίαιτα, δεν περνά απότομα από τον περιορισμό θερμίδων στην ανεξέλεγκτη κατανάλωση — η διαδικασία είναι σταδιακή.
Αντίθετα, με τη διακοπή ενός GLP-1 «η πείνα και ο συνεχής “θόρυβος” γύρω από το φαγητό επιστρέφουν με εκδικητικό τρόπο», λέει.
Ένα ακόμη λιγότερο μελετημένο φαινόμενο αφορά άτομα που διακόπτουν ένα φαρμακο τύπου GLP-1 και αργότερα αποφασίζουν να το ξαναρχίσουν. Όπως σημειώνει η Σόντερς, η θεραπεία δεν είναι πάντα εξίσου αποτελεσματική τη δεύτερη ή την τρίτη φορά.
Η έννοια της «μεταβολικής προσαρμογής» εξηγεί την τάση του σώματος να ανακτά βάρος μετά τη διακοπή των φαρμάκων GLP-1, σύμφωνα με τη δρα Γκιταντζάλι Σριβαστάβα, ιατρική διευθύντρια της Μονάδας Ιατρικής Παχυσαρκίας στο Πανεπιστημιακό Ιατρικό Κέντρο Vanderbilt στο Νάσβιλ.
Πρόκειται για έναν μηχανισμό επιβίωσης του οργανισμού, εξελιγμένο μέσα στους αιώνες, ώστε να επιβραδύνει τον μεταβολισμό και να εξοικονομεί ενέργεια σε περιόδους πείνας ή στρες.
Αλλαγές στον τρόπο ζωής
Τα μεγαλύτερα ποσοστά επιτυχίας, σύμφωνα με τη Σριβαστάβα, καταγράφονται όταν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής συνδυάζονται με φαρμακευτική αγωγή για την παχυσαρκία. «Πρέπει πραγματικά να προσφέρουμε αυτές τις θεραπείες συνδυαστικά, όλα μαζί, για το μέγιστο όφελος του ασθενούς», τονίζει.
Οι γιατροί προειδοποιούν επίσης ότι ο «κύκλος βάρους» —η επαναλαμβανόμενη απώλεια και αύξηση κιλών— μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη σύσταση του σώματος. Κατά την απώλεια βάρους, περίπου το ένα τέταρτο έως το ένα τρίτο αφορά μυϊκή μάζα. Αντίθετα, κατά την επαναπρόσληψη, το βάρος που προστίθεται είναι κυρίως λίπος.
«Πιστεύω ότι η σύσταση του σώματος αλλάζει σημαντικά», σημειώνει ο δρ Ρόμπερτ Κούσνερ, ειδικός στην ιατρική της παχυσαρκίας και ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Northwestern.
Ο ίδιος αναφέρει ότι μόνο λίγοι από τους ασθενείς του έχουν καταφέρει να διατηρήσουν την απώλεια βάρους μακροπρόθεσμα μετά τη διακοπή ενός GLP-1.
Το ψυχολογικό βάρος
Πέρα από την επιστροφή της έντονης πείνας, υπάρχει και το ψυχολογικό βάρος της επαναπρόσληψης κιλών, το οποίο συχνά οδηγεί σε απογοήτευση και μειωμένη διάθεση για άσκηση.
Ο Κούσνερ εξηγεί στους ασθενείς του ότι η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας δεν διαφέρει από τη θεραπεία της υπερχοληστερολαιμίας ή του διαβήτη. Αν διακοπεί η λήψη στατινών, η χοληστερόλη αυξάνεται ξανά. Αν σταματήσει η ινσουλίνη, ο διαβήτης επανεμφανίζεται.
Υπάρχει, λοιπόν, νόημα στη βραχυπρόθεσμη χρήση ενός GLP-1; Οι γιατροί θεωρούν πως ναι.
Ο Κούσνερ αναφέρει ότι έχει ασθενείς που επιθυμούν να λάβουν ένα GLP-1 για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τους εξηγεί ότι χρειάζεται μια μακροπρόθεσμη στρατηγική, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει μετάβαση σε φθηνότερα, παλαιότερης γενιάς φάρμακα ή την υιοθέτηση πιο εντατικών παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής.
«Δεν θα έλεγα ποτέ ότι δεν έχει νόημα να ξεκινήσει κανείς τη θεραπεία», καταλήγει. «Αλλά από την πρώτη στιγμή πρέπει να σκεφτόμαστε τι θα γίνει την επόμενη μέρα μετά τη διακοπή της».
