Ένα think tank με έδρα την Κοπεγχάγη παρουσίασε ένα φιλόδοξο σχέδιο για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου, πανευρωπαϊκού σιδηροδρομικού δικτύου τύπου «Μετρό» έως το 2040. Το ερώτημα, ωστόσο, είναι πόσο ρεαλιστικό μπορεί να αποδειχθεί αυτό το όραμα.
Σύμφωνα με την «Starline» «ένα πραγματικά ολοκληρωμένο σιδηροδρομικό σύστημα δεν αποτελεί πλέον απλώς ζήτημα ευκολίας· είναι στρατηγική αναγκαιότητα για την ανθεκτικότητα της Ευρώπης στον 21ο αιώνα».
Το σχέδιο παρουσιάζει την ήπειρο σαν ένα ενιαίο, ταχύ δίκτυο, όπου κάθε σύνδεση –είτε για επιβάτες είτε για εμπορεύματα– βρίσκεται σε άμεση πρόσβαση. Ο χάρτης του έργου απεικονίζει τη σύνδεση 39 πόλεων, από το Δουβλίνο έως το Κίεβο και από το Ελσίνκι έως τη Λισαβόνα, με σχεδιασμό που θυμίζει χάρτη Μετρό, δίνοντας έμφαση στην κατανόηση και όχι στην ακριβή γεωγραφική απεικόνιση.
Ωστόσο, το ζήτημα παραμένει: πόσο εφικτή είναι η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου;
Γεωγραφικές προκλήσεις
Η διαδρομή Μόναχο–Μιλάνο μέσω Ζυρίχης εμφανίζεται ως ευθεία γραμμή, αγνοώντας την ύπαρξη του Ίνσμπρουκ και το «μικρό» γεωγραφικό εμπόδιο των Άλπεων. Παράλληλα, το έργο προβλέπει τη σύνδεση του Ταλίν με το Ελσίνκι μέσω μιας υποθαλάσσιας σήραγγας κόστους 20 δισ. ευρώ, η οποία, αν ολοκληρωθεί μέσα στη δεκαετία του 2030, θα είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο.
Ακόμη πιο φιλόδοξο είναι το σχέδιο για σήραγγα κάτω από την Ιρλανδική Θάλασσα, που σε ορισμένα σημεία φτάνει τα 300 μέτρα βάθος, προκειμένου να συνδέσει το Λίβερπουλ με το Δουβλίνο. Μια πιθανή σύνδεση Γλασκόβης–Μπέλφαστ θα αντιμετώπιζε παρόμοια τεχνικά εμπόδια με την πρόταση του πρώην πρωθυπουργού Μπόρις Τζόνσον για γέφυρα ή σήραγγα Σκωτίας–Βόρειας Ιρλανδίας.
Το περιεχόμενο του σχεδίου
Η πρόταση της Starline περιλαμβάνει τη δημιουργία νέων υποδομών, σταθμών και τρένων – βαμμένων σε μπλε χρώμα, με ειδικούς χώρους για οικογένειες και «ήσυχα βαγόνια». Προβλέπει επίσης ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα έκδοσης εισιτηρίων, ώστε οι επιβάτες να μπορούν να ταξιδεύουν με ένα μόνο εισιτήριο σε ολόκληρη την ήπειρο.
Το πώς το σχέδιο θα ενταχθεί στο υπάρχον πλαίσιο των εθνικών σιδηροδρομικών οργανισμών δεν είναι σαφές. Το think tank αναφέρει ότι οι εθνικοί φορείς θα είναι «υπεύθυνοι για συγκεκριμένες διαδρομές υπό κοινό πλαίσιο», ενώ θα απαιτηθούν «εναρμονισμένες εργασιακές συμφωνίες» για τους εργαζομένους.
Χρηματοδότηση και διακυβέρνηση
Το σχέδιο προβλέπει «κεντρικό συντονισμό για τα τρένα, την εμπειρία των επιβατών και την τεχνολογία», αφήνοντας τις εθνικές εταιρείες να λειτουργούν υπό καθεστώς παραχώρησης. Η πρόταση είναι το δίκτυο να χρηματοδοτείται δημόσια αλλά να λειτουργεί με ιδιωτικά κριτήρια, υπό αυστηρή δημόσια εποπτεία.
Η χρηματοδότηση υποδομών ύψους εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ θα προέρχεται από δημόσιους πόρους, ενώ η εποπτεία θα ανατεθεί σε μια νέα, υπό σύσταση Ευρωπαϊκή Αρχή Σιδηροδρόμων (ERA). Όπως σημειώνει το think tank, «τώρα ξεκινάμε να χτίζουμε το δίκτυο που θα φέρει πραγματική αλλαγή».
Ανάγκη για αλλαγή
Παρά τις τεχνικές δυσκολίες, η έκθεση αναγνωρίζει υπαρκτά προβλήματα στο σημερινό ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο. Η έλλειψη συντονισμού και το κατακερματισμένο σύστημα εισιτηρίων καθιστούν τα διεθνή ταξίδια «αργά και δαπανηρά».
Το think tank επισημαίνει ότι οι σταθμοί και τα τρένα διαφέρουν σημαντικά σε σχεδιασμό, γεγονός που δυσχεραίνει την εμπειρία του ταξιδιώτη. Το σχέδιο επιδιώκει να βασιστεί στο υπάρχον πρόγραμμα της ΕΕ Trans-European Transport Network (TEN-T), το οποίο η Starline θεωρεί ανεπαρκές σε φιλοδοξία και ταχύτητα.
Στόχος είναι ένα ενιαίο ευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών που θα ενισχύσει το εμπόριο, την κινητικότητα και την πράσινη ανάπτυξη. Όπως αναφέρει η έκθεση, «μια τολμηρή στροφή προς τα τρένα υψηλής ταχύτητας ίσως είναι η καλύτερη ευκαιρία της Ευρώπης να πετύχει τους στόχους μηδενικών εκπομπών έως το 2050».
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, το 2022 ο τομέας των μεταφορών ευθυνόταν για περίπου το 29% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ. Η Starline υποστηρίζει ότι ένα τέτοιο έργο θα μπορούσε να τονώσει την οικονομική ανάπτυξη, όπως συνέβη στην Κίνα, όπου οι πόλεις με σύνδεση υψηλής ταχύτητας κατέγραψαν αύξηση του ΑΕΠ έως και 14,2%.
«Ένα ευρωπαϊκό έργο παρόμοιας κλίμακας θα μπορούσε να απελευθερώσει επενδύσεις, να ενισχύσει τις περιφερειακές οικονομίες και να κάνει την ενιαία αγορά πραγματικά ενιαία – όχι μόνο οικονομικά, αλλά και φυσικά», καταλήγει η έκθεση.
