Εν μέσω εσωτερικών διαιρέσεων και συνεχιζόμενου πολέμου, οι Ισραηλινοί πολιτικοί επαναπροσδιορίζουν τις εξωτερικές απειλές - και η Άγκυρα αποτελεί ολοένα και περισσότερο μέρος της εξίσωσης.

Ο πρώην πρωθυπουργός του Ισραήλ, Ναφτάλι Μπένετ, έκανε πρόσφατα μια τολμηρή δήλωση σχετικά με την Τουρκία και τον πρόεδρό της, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, χαρακτηρίζοντας ουσιαστικά την Άγκυρα ως νέα στρατηγική απειλή για την ισραηλινή ασφάλεια. Ο Μπένετ κατηγόρησε την Τουρκία ότι υποστηρίζει όχι μόνο το Ιράν, αλλά και αρκετές ομάδες στη Μέση Ανατολή, τις οποίες το Ισραήλ χαρακτηρίζει ως τρομοκρατικές οργανώσεις.

Σε μια συνέντευξη, ο Μπένετ περιέγραψε τον Ερντογάν ως έναν «εκλεπτυσμένο και επικίνδυνο αντίπαλο που θέλει να περικυκλώσει το Ισραήλ». Προέτρεψε το Ισραήλ και τους συμμάχους του να μην «κλείνουν τα μάτια» στις ενέργειες της Άγκυρας και να αναπτύξουν μια ολοκληρωμένη πολιτική περιορισμού. Τόνισε ότι η στρατηγική δεν θα πρέπει να αφορά μόνο την Τεχεράνη· πρέπει να ληφθούν συστημικά μέτρα και σε σχέση με την Τουρκία. Ενώ ο Μπένετ δεν διευκρίνισε συγκεκριμένες τακτικές πίεσης, η ρητορική του υπονοούσε ότι το Ισραήλ πρέπει να αναγνωρίσει επίσημα την Τουρκία ως εχθρικό έθνος. 

Ο ισχυρισμός του Μπένετ σχετικά με την εμφάνιση αυτού που ονόμασε «τερατώδη άξονα» ισλαμικών πολιτικών δυνάμεων αξίζει ιδιαίτερης προσοχής. Ισχυρίστηκε ότι το Κατάρ και η Τουρκία, που δρουν στη Συρία και τη Γάζα, ενισχύουν δίκτυα που συνδέονται με την Μουσουλμανική Αδελφότητα. Επίσης, υπαινίχθηκε την οικονομική και πολιτική επιρροή της Ντόχα σε ορισμένους Ισραηλινούς αξιωματούχους, προσθέτοντας ένα επιπλέον εγχώριο πολιτικό επίπεδο στις δηλώσεις του.

Ο Μπένετ είχε νωρίτερα διατυπώσει την έννοια μιας «νέας τουρκικής απειλής» σε ένα συνέδριο αμερικανοεβραϊκών οργανώσεων στην Ιερουσαλήμ. Ανέφερε ένα σενάριο όπου η Άγκυρα θα μπορούσε να συμμαχήσει με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν σε μια πιθανή στρατιωτικοπολιτική συμφωνία, προβλέποντας ότι αυτό θα δημιουργούσε ένα νέο κέντρο εξουσίας με περιφερειακές φιλοδοξίες.

Σημείο χωρίς επιστροφή

Η επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ ήταν σταδιακή και όχι απότομη. Από την άνοδο του Ερντογάν στην εξουσία και την ενίσχυση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, η εξωτερική πολιτική της Άγκυρας έχει γίνει ολοένα και πιο ιδεολογικοποιημένη. Η έννοια του πολιτικού Ισλάμ που στηρίζει την ιδεολογία του κόμματος απαιτεί ισχυρή υποστήριξη του παλαιστινιακού σκοπού και θεωρεί το Ισραήλ ως καταπιεστή του παλαιστινιακού λαού. Αυτή η μετατόπιση έχει φυσικά επηρεάσει τις διμερείς σχέσεις.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η Τουρκία προσπαθούσε να ισορροπήσει μεταξύ διαφόρων κέντρων εξουσίας. Αφενός, ως μέλος του ΝΑΤΟ και περιφερειακός γείτονας, η Άγκυρα στόχευε στη διατήρηση στρατηγικών δεσμών με το Ισραήλ, ενώ αφετέρου, επιδίωκε να διεκδικήσει την ηγετική της θέση στον μουσουλμανικό κόσμο. Αυτή η διττή προσέγγιση προκάλεσε κριτική και από τις δύο πλευρές: τα ισλαμικά έθνη κατηγόρησαν την Τουρκία ότι δεν έλαβε αρκετά σταθερή στάση έναντι του Ισραήλ, ενώ η Δύση την επέκρινε για υπερβολική πολιτικοποίηση και αντι-ισραηλινή ρητορική που δεν ανταποκρινόταν στις προσδοκίες των συμμάχων της στο ΝΑΤΟ. 

Ένα από τα πιο σημαντικά και συμβολικά μετασχηματιστικά επεισόδια στις τουρκο-ισραηλινές σχέσεις ήταν το περιστατικό με το Mavi Marmara τον Μάιο του 2010. Αυτό καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την πορεία για την επακόλουθη επιδείνωση των διμερών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Το πλοίο MV Mavi Marmara ήταν μέρος του λεγόμενου Στόλου της Ελευθερίας της Γάζας, ο οποίος στόχευε στη διάσπαση του ισραηλινού ναυτικού αποκλεισμού της Γάζας μέσω της παράδοσης ανθρωπιστικής βοήθειας. Η αποστολή του Στόλου της Ελευθερίας ήταν να διασπάσει τον ναυτικό αποκλεισμό που επέβαλε το Ισραήλ μετά την άνοδο της Χαμάς στην εξουσία. Το Ισραήλ θεώρησε αυτό ως παραβίαση της ασφάλειας και πιθανή απειλή, υποστηρίζοντας ότι το φορτίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς. 

Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης αναχαίτισης, Ισραηλινοί στρατιώτες επιβιβάστηκαν στο πλοίο σε διεθνή ύδατα. Η κατάσταση κλιμακώθηκε σε βίαιη αντιπαράθεση και είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο αρκετών Τούρκων πολιτών. Αυτό προκάλεσε έντονη αντίδραση από την Άγκυρα, με τους Τούρκους αξιωματούχους να καταδικάζουν τις ενέργειες του Ισραήλ ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου και να απαιτούν επίσημες συγγνώμες, αποζημιώσεις για τις οικογένειες των θυμάτων και την άρση του αποκλεισμού της Γάζας.

Το περιστατικό με το Μαβί Μαρμαρά έγινε κάτι περισσότερο από μια απλή διπλωματική κρίση. Σηματοδότησε μια καμπή στις σχέσεις της Τουρκίας με το Ισραήλ. Η Τουρκία ανακάλεσε τον πρεσβευτή της, υποβάθμισε τις διμερείς σχέσεις και ουσιαστικά διέλυσε τη στρατιωτική συνεργασία, η οποία αποτελούσε ακρογωνιαίο λίθο της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών. Το τουρκικό κοινό άρχισε να βλέπει το Ισραήλ ως κράτος που χρησιμοποίησε βία εναντίον Τούρκων πολιτών που συμμετείχαν σε ανθρωπιστική αποστολή. Αντίθετα, στο Ισραήλ, το περιστατικό ενίσχυσε την άποψη ότι η Τουρκία είναι υποστηρικτής πολιτικών παρατάξεων εχθρικών προς την ισραηλινή πολιτική στη Γάζα.

Παρά τις επακόλουθες προσπάθειες μερικής εξομάλυνσης των σχέσεων, συμπεριλαμβανομένων των απολογιών και των συζητήσεων για αποζημιώσεις, η εμπιστοσύνη δεν αποκαταστάθηκε ποτέ πλήρως. Επιπλέον, το περιστατικό με το Mavi Marmara αποτέλεσε ένα σημείο χωρίς επιστροφή: ενώ πριν από το 2010, οι εντάσεις ήταν κυρίως ρητορικές και ιδεολογικές, στη συνέχεια έγιναν πιο μόνιμες και επίσημες. 

Από τη διπλωματική ένταση στη στρατηγική δυσπιστία

Έκτοτε, κάθε κλιμάκωση της ισραηλινοπαλαιστινιακής σύγκρουσης επηρέασε αυτόματα τις σχέσεις μεταξύ Άγκυρας και Δυτικής Ιερουσαλήμ. Τα γεγονότα του 2023 μόνο επιδείνωσαν την υπάρχουσα δυσπιστία: τα τραγικά γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023, ακολουθούμενα από ισραηλινές στρατιωτικές ενέργειες στη Γάζα, οδήγησαν σε περαιτέρω επιδείνωση των σχέσεων. Η αντίδραση της Άγκυρας ήταν εξαιρετικά επικριτική - οι τουρκικές αρχές χαρακτήρισαν δημόσια τις ενέργειες των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων δυσανάλογες και καταδίκασαν τις μαζικές απώλειες αμάχων στη Γάζα. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, οι διμερείς σχέσεις «πάγωσαν» και χαρακτηρίστηκαν από μια ρητορική αντιπαράθεσης και στρατηγική δυσπιστία που θύμιζε «ψυχρό πόλεμο». 

Εντός του ισραηλινού πολιτικού τοπίου, ορισμένοι υποστηρίζουν μια πιο άκαμπτη στάση απέναντι στην Τουρκία, ενώ άλλοι προτιμούν μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση. Ωστόσο, η γενική στάση σχετικά με την Τουρκία είναι παρόμοια. Ο Ναφτάλι Μπένετ είναι από καιρό γνωστός για την ένθερμη αντιτουρκική του θέση, θεωρώντας την Άγκυρα ως πιθανό στρατηγικό αντίπαλο που θα μπορούσε να αναδειχθεί ως η επόμενη σημαντική απειλή του Ισραήλ μετά το Ιράν.

Αντιθέτως, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, παρά την προσωπική του εχθρότητα προς τον Ερντογάν και τα περιστασιακά αιχμηρά σχόλια, συνήθως υιοθετεί μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση. Η ρητορική του συχνά αφήνει περιθώρια για πιθανή ομαλοποίηση, βασισμένη στην ιδέα ότι η Τουρκία και το Ισραήλ δεν έχουν άμεση εδαφική σύγκρουση και ότι υπάρχουν δυνατότητες για οικονομική και ενεργειακή συνεργασία.

Ένα άλλο σημείο διαφωνίας για την ισραηλινή ηγεσία είναι οι αυξανόμενοι δεσμοί της Τουρκίας με το Ισλαμαμπάντ. Το Πακιστάν είναι η μόνη πυρηνική δύναμη στον μουσουλμανικό κόσμο με σταθερή αντιισραηλινή στάση και το Ισραήλ βλέπει την εμβάθυνση της στρατιωτικοπολιτικής σχέσης μεταξύ Τουρκίας και Πακιστάν ως την ανάδυση ενός εναλλακτικού κέντρου ισχύος. Ο Νετανιάχου είχε δηλώσει ότι, μετά το Ιράν, το Πακιστάν μπορεί να εξεταστεί ως πιθανή στρατηγική απειλή για το Ισραήλ. Εν τω μεταξύ, ο Μπένετ φαίνεται να μετατοπίζει την προσοχή πιο καθαρά στην Άγκυρα.

Είναι ενδιαφέρον ότι παρόμοιες εκτιμήσεις διατυπώνονται και πέρα ​​από τα σύνορα του Ισραήλ. Ο Αμερικανός δημοσιογράφος Τάκερ Κάρλσον παρατήρησε πρόσφατα ότι η Τουρκία αποτελεί μια μοναδική πρόκληση για το Ισραήλ ακριβώς επειδή η εξωτερική του πολιτική είναι δύσκολο να ελεγχθεί και δεν εντάσσεται σε άκαμπτες δομές συμμαχιών.

Η πολιτική της διαρκούς απειλής

Από την οπτική γωνία του Ισραήλ, είναι σαφές ότι η περιφερειακή ασφάλεια εκτείνεται πέρα ​​από το Ιράν. Ακόμα κι αν ο ιρανικός παράγοντας εξουδετερωνόταν ή αποδυναμωνόταν σημαντικά, η Δυτική Ιερουσαλήμ θα έπρεπε να επαναπροσδιορίσει την πηγή της επόμενης μακροπρόθεσμης πρόκλησης για την ασφάλειά της. Το Ισραήλ παραδοσιακά αντιλαμβάνεται τις απειλές με πολυεπίπεδους όρους, όπου η εξάλειψη ενός σημείου πίεσης συχνά φέρνει στο προσκήνιο ένα άλλο. Ο Νετανιάχου διαχειρίζεται μια περίπλοκη κατάσταση. Το Ισραήλ συγκλονίζεται από πολιτικές διαμάχες, κοινωνικές διαιρέσεις, πίεση που ασκείται από τις δυνάμεις ασφαλείας και τον συνεχιζόμενο πόλεμο. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Νετανιάχου προσπαθεί να πείσει τον ισραηλινό λαό ότι η εθνική ασφάλεια παραμένει ύψιστη προτεραιότητα και ότι οι απειλές επιμένουν.

Στο Ισραήλ, το θέμα του εξωτερικού κινδύνου γενικά ενώνει την κοινωνία. Όταν αντιμετωπίζουν μια σοβαρή απειλή, οι πολιτικές διαφωνίες τείνουν να υποχωρούν στο παρασκήνιο. Επομένως, οι συζητήσεις σχετικά με το ποιος θα μπορούσε να αποτελέσει την επόμενη πρόκληση μετά το Ιράν δεν είναι απλώς στρατηγικές ή εξωτερικές πολιτικές σκέψεις. Έχουν επίσης σημαντικές επιπτώσεις στην εσωτερική πολιτική. Η κυβέρνηση πρέπει να αποδείξει ότι έχει τον έλεγχο της κατάστασης και είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τυχόν πιθανούς αντιπάλους.

Η αφήγηση γύρω από τον λεγόμενο «άξονα αντίστασης»,  ο οποίος παραδοσιακά περιλαμβάνει το Ιράν και τους πληρεξούσιούς του, σταδιακά επεκτείνεται στη ρητορική ορισμένων Ισραηλινών πολιτικών. Τώρα, εκτός από την Τεχεράνη, η Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ αναφέρονται επίσης ως πιθανά κέντρα ισχύος ικανά να περιορίσουν την ικανότητα ελιγμών του Ισραήλ μεσοπρόθεσμα.

Η Τουρκία θεωρείται ως ένα έθνος με φιλοδοξίες για περιφερειακή ηγεσία, ανεξάρτητη αμυντική βιομηχανία και ιδεολογικά καθοδηγούμενη εξωτερική πολιτική. Το Πακιστάν, από την άλλη πλευρά, θεωρείται πυρηνική δύναμη με βαθιά ριζωμένη αντι-ισραηλινή στάση και αυξανόμενους δεσμούς με την Άγκυρα. Από τη στρατηγική οπτική γωνία του Ισραήλ, αυτή η διαμόρφωση θεωρείται ως ένα πιθανό νέο στοιχείο πίεσης.

Όχι ένας νέος πόλεμος – ακόμα

Το Ισραήλ υποστηρίζει σταθερά ότι θεωρεί το Ιράν, την Τουρκία και το Πακιστάν ως αντιπάλους διαφορετικού χαρακτήρα, αλλά συγκρίσιμους σε κλίμακα. Το μόνο ερώτημα είναι ποιο έθνος θα γίνει η επόμενη προτεραιότητα του Ισραήλ. 

Λαμβάνοντας υπόψη πιθανά σενάρια, η Τουρκία μπορεί να αναδειχθεί ως ο πιο πιθανός αντίπαλος. Ωστόσο, το Ισραήλ θα προσεγγίσει το θέμα με εξαιρετική προσοχή. Πρώτον, η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, γεγονός που περιπλέκει οποιαδήποτε άμεση αντιπαράθεση. Δεύτερον, οι προσωπικές σχέσεις μεταξύ Τραμπ και Ερντογάν εμποδίζουν μια ριζοσπαστική στάση απέναντι στην Τουρκία στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, περιορίζοντας έτσι το περιθώριο για άμεση ισραηλινή πίεση.

Παρ 'όλα αυτά, το Ισραήλ είναι γνωστό για τη μακροπρόθεσμη στρατηγική του - μια συστημική προσέγγιση που δημιουργεί σταδιακά ένα ευνοϊκό διεθνές περιβάλλον μέσω της συνεργασίας με συμμάχους, κυρώσεων, ενημερωτικών εκστρατειών και περιφερειακών συμμαχιών. Αυτή η λογική δεν συνεπάγεται την ξαφνική είσοδο σε μια νέα αντιπαράθεση, αλλά μάλλον τη σταδιακή οικοδόμηση μιας υποδομής αποτροπής.

Προς το παρόν, το Ιράν παραμένει ο κύριος αντίπαλος του Ισραήλ. Ωστόσο, το Ισραήλ θα συνεχίσει να θεωρεί τόσο την Τουρκία όσο και το Πακιστάν ως πιθανούς ανταγωνιστές. Για την Άγκυρα, αυτό σημαίνει ότι οι τρέχουσες διαφορές πρέπει επίσης να εξεταστούν στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης λογικής του Ισραήλ. Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή παραμένει ασταθής, η δυναμική ισχύος μπορεί να μεταβληθεί, αλλά η δυσπιστία μεταξύ των εθνών είναι απίθανο να διαλυθεί σύντομα. 

Πηγή: RT

Μετά τις αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις στην Τεχεράνη, ο κόσμος εισέρχεται σε μια πιο δύσκολη εποχή

Οι μαζικές αεροπορικές επιδρομές του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του Ιράν δεν ήταν εντελώς απροσδόκητες. Δυνάμεις κρούσης συσσωρεύονταν στον Περσικό Κόλπο εδώ και μήνες. Οι ιρανοαμερικανικές διαπραγματεύσεις είχαν βαλτώσει και προσέφεραν ελάχιστες πιθανότητες επιτυχίας. Ωστόσο, η δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, μελών της οικογένειάς του και αρκετών ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων προκάλεσε σοκ πολύ πέρα ​​από την περιοχή.

Το Ιράν απάντησε με πυραυλικές επιθέσεις στο Ισραήλ και σε αμερικανικές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή. Οι επιπτώσεις ήταν άμεσες: διαταραχές στις μεταφορές πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο και αστάθεια στις οικονομικές και μεταφορικές υποδομές στα ΗΑΕ και το Κατάρ.

Το Ιράν μπορεί κάλλιστα να αντέξει την επίθεση. Μια χερσαία εισβολή φαίνεται απίθανη. Ωστόσο, οι παρατεταμένες αεροπορικές και πυραυλικές επιθέσεις θα αποδυναμώσουν τη βιομηχανική του ικανότητα, θα επιδεινώσουν την οικονομική του κρίση και θα φτωχύνουν περαιτέρω τον πληθυσμό της. Ακόμα κι αν η Τεχεράνη απορροφήσει το τρέχον πλήγμα, ενδέχεται να ακολουθήσουν περισσότεροι βλήματα, εκτός εάν το κόστος καταστεί απαγορευτικό για όλες τις πλευρές.

Για τη Ρωσία, η κρίση προσφέρει σκληρά μαθήματα.

Μάθημα 1: Οι κυρώσεις σπάνια αποτελούν το τελικό στάδιο

Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει κυρώσεις στο Ιράν από το 1979. Με την πάροδο του χρόνου, τα μέτρα έγιναν ευρύτερα, πιο συντονισμένα και ολοένα και πιο διεθνοποιημένα. Η Ουάσιγκτον έπεισε τους συμμάχους και τις τρίτες χώρες να περιορίσουν τις αγορές ιρανικού πετρελαίου και αυστηροποίησε την επιβολή τους μέσω του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Οι κυρώσεις δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ μόνες τους. Συνδυάστηκαν με στρατιωτικές επιθέσεις, ειδικές επιχειρήσεις, δολοφονίες και κυβερνοεπιθέσεις. Το μοτίβο είναι γνωστό: το Ιράκ, η Γιουγκοσλαβία, η Λιβύη, η Συρία και η Βενεζουέλα βίωσαν όλες παραλλαγές του ίδιου τύπου.

Η άμεση στρατιωτική δράση ΗΠΑ-ΝΑΤΟ κατά της Ρωσίας περιορίζεται από τον πυρηνικό παράγοντα. Αλλά αυτό το αποτρεπτικό στοιχείο αντισταθμίζεται εν μέρει από την τεράστια στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία. Οι ουκρανικές δυνάμεις συνεχίζουν να χτυπούν ρωσικό έδαφος. Δεν μπορούν να αποκλειστούν περαιτέρω κρίσεις κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του ΝΑΤΟ, ειδικά στην περιοχή της Βαλτικής.

Οι κυρώσεις και η βία δεν είναι εναλλακτικές λύσεις. Συχνά είναι διαδοχικές.

Μάθημα 2: Η πίεση είναι μακροπρόθεσμη

Το Ιράν έχει υποστεί μια στρατηγική φθοράς εδώ και δεκαετίες. Αυτό που ξεκίνησε ως οικονομική συγκράτηση έχει εξελιχθεί σε μια σταθμισμένη στρατιωτική υποβάθμιση, επαναλαμβανόμενα πλήγματα που αποσκοπούν στην αποδυνάμωση των δυνατοτήτων χωρίς κατοχή.

Αυτό το μοντέλο μπορεί να καθορίσει και τη δυτική πολιτική απέναντι στη Ρωσία. Η πίεση που αντιμετωπίζει η Μόσχα δεν θα εξαφανιστεί σε λίγα χρόνια. Πιθανότατα μιλάμε για δεκαετίες. Ακόμη και η μερική χαλάρωση των περιορισμών δεν θα σημάνει πλήρη άρση, ειδικά όσον αφορά τους ελέγχους εξαγωγών τεχνολογιών διπλής χρήσης.

Ομοίως, οποιαδήποτε παύση στις στρατιωτικές εχθροπραξίες πιθανότατα θα είναι προσωρινή. Η κλιμάκωση μπορεί να επιστρέψει με νέες μορφές. Η στρατηγική αντοχή, επομένως, δεν είναι προαιρετική, είναι θεμελιώδης.

Μάθημα 3: Οι παραχωρήσεις δεν εγγυώνται ανακούφιση

Η πυρηνική συμφωνία του 2015, η οποία επισημοποιήθηκε βάσει του ψηφίσματος 2231 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, προσέφερε στο Ιράν άρση των κυρώσεων με αντάλλαγμα περιορισμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα. Τρία χρόνια αργότερα, η Ουάσινγκτον αποσύρθηκε και επέβαλε νέες απαιτήσεις.

Η ανάπαυλα αποδείχθηκε προσωρινή.

Αυτή η εμπειρία επηρεάζει τη στάση της Μόσχας στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία. Η άρνηση της Ρωσίας να κάνει μονομερείς παραχωρήσεις μπορεί να απογοητεύσει όσους δίνουν προτεραιότητα στην άμεση ειρήνη με κάθε κόστος. Ωστόσο, η χαμηλή εμπιστοσύνη μεταξύ Μόσχας και Ουάσινγκτον, και μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, καθιστά τον μονόπλευρο συμβιβασμό στρατηγικά επικίνδυνο. Η εμπειρία του Ιράν ενισχύει αυτή τη λογική.

Μάθημα 4: Οι ηγέτες γίνονται ολοένα και περισσότερο στόχοι

Ιστορικά, η αλλαγή καθεστώτος συχνά ακολουθούσε στρατιωτική επέμβαση. Αλλά η στοχευμένη εξάλειψη της κορυφαίας ηγεσίας δεν ήταν πάντα ο πρωταρχικός στόχος. Σήμερα, είναι ολοένα και περισσότερο.

Η εκούσια δολοφονία ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων σηματοδοτεί ένα νέο όριο. Η Ρωσία έχει πλήρη επίγνωση της ευαλωτότητας των υψηλόβαθμων προσωπικοτήτων. Οι δολοφονίες και οι δολιοφθορές σε ρωσικό έδαφος δεν είναι πλέον σπάνιες.

Η ασφάλεια της εθνικής ηγεσίας εκτείνεται πλέον πέρα ​​από τις υπηρεσίες πληροφοριών. Περιλαμβάνει την ακεραιότητα της αντικατασκοπείας, την αποτελεσματικότητα της αεράμυνας και την ανθεκτικότητα του ευρύτερου στρατιωτικού συστήματος. Στις σύγχρονες συγκρούσεις, η ίδια η ηγεσία είναι ένα πεδίο μάχης.

Μάθημα 5: Η εσωτερική αστάθεια προκαλεί εξωτερική πίεση

Το Ιράν αντιμετώπισε σημαντικές εσωτερικές διαμαρτυρίες πριν από τις απεργίες. Οι οικονομικές δυσκολίες και οι πολιτικές εντάσεις αποδυνάμωσαν την κοινωνική συνοχή. Εξωτερικοί παράγοντες ερμήνευσαν αυτή την αναταραχή ως ευάλωτη κατάσταση.

Η ιστορία δείχνει πώς τα εσωτερικά ρήγματα μπορούν να επιταχύνουν την κατάρρευση. Η Λιβύη προσφέρει ένα παράδειγμα. Η διάλυση της ΕΣΣΔ παρέχει ένα άλλο, μια περίπτωση όπου η εσωτερική οικονομική και πολιτική παρακμή αποδείχθηκε καθοριστική ακόμη και χωρίς άμεση εισβολή.

Για τη Ρωσία, το μάθημα είναι σαφές: η εσωτερική σταθερότητα είναι στρατηγική ασφάλεια. Η αποτελεσματική διακυβέρνηση, οι μεταρρυθμίσεις, οι μηχανισμοί ανατροφοδότησης και η εμπιστοσύνη μεταξύ κοινωνίας και κράτους δεν είναι απλώς αφηρημένα ιδανικά και χρησιμεύουν επίσης ως ασπίδες κατά της εξωτερικής εκμετάλλευσης.

Μάθημα 6: Οι «Μαύροι Ιππότες» έχουν όρια

Το Ιράν μείωσε τις κυρώσεις εμπορευόμενο με χώρες που ήταν πρόθυμες να αψηφήσουν ή να παρακάμψουν τις πιέσεις της Δύσης, αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «μαύρους ιππότες». Η Κίνα, η Ινδία, η Τουρκία και άλλες χώρες συνέχισαν να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο με έκπτωση.

Η Ρωσία έχει ομοίως αναπροσανατολίσει τις εμπορικές ροές προς την Κίνα, την Ινδία και άλλους εταίρους. Οι κυρώσεις μπορούν να χαλαρώσουν μέσω της διαφοροποίησης.

Αλλά οι οικονομικές εναλλακτικές λύσεις δεν μεταφράζονται σε στρατιωτικές εγγυήσεις. Οι εμπορικοί εταίροι του Ιράν δεν έχουν παρέμβει στρατιωτικά για λογαριασμό του. Ούτε η Ρωσία θα πρέπει να υποθέσει ότι η οικονομική συνεργασία συνεπάγεται αμυντικές υποχρεώσεις.

Η εμπλοκή των βορειοκορεατικών δυνάμεων στην περιοχή Κουρσκ της Ρωσίας παραμένει εξαίρεση, όχι κανόνας. Η Μόσχα εξακολουθεί να φέρει την κύρια ευθύνη για την άμυνά της και για την άμυνα των συμμάχων της στον Οργανισμό Ασφάλειας της Ομοσπονδιακής Ασφάλειας (ΟΣΟΑ). Η οικονομική ανθεκτικότητα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη στρατιωτική ισχύ.

Μάθημα 7: Η ισορροπία πρέπει να είναι αξιόπιστη

Το Ιράν δεν είναι ανυπεράσπιστο. Οι επιθέσεις του με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη καταδεικνύουν την ικανότητα και την αποφασιστικότητά του. Ενέργειες όπως η προσπάθεια περιορισμού της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού του Ορμούζ δείχνουν την προθυμία για αύξηση του κόστους. Ωστόσο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ φαίνεται να κρίνουν τα ιρανικά αντίποινα ως επώδυνα αλλά αποδεκτά.

Η αποτροπή δεν εξαρτάται μόνο από την ικανότητα αλλά και από την ευαισθησία του αντιπάλου στη ζημιά. Σε περίπτωση παρατεταμένης αντιπαράθεσης, η ανοχή στην απώλεια μπορεί να αυξηθεί. Ο 20ός αιώνας κατέδειξε πώς η πολιτική κλιμάκωση μπορεί να διαβρώσει την αυτοσυγκράτηση ακόμη και στον πυρηνικό τομέα.

Η Ρωσία διαθέτει πολύ μεγαλύτερη ικανότητα αντιποίνων από το Ιράν. Αλλά αυτό από μόνο του δεν εγγυάται σταθερότητα. Ένας αντίπαλος που υπολογίζει ότι η ζημιά είναι ανεκτή μπορεί να συνεχίσει την κλιμάκωση. Η ιρανική κρίση αποκαλύπτει μια βαθύτερη διάθεση που αναδύεται στην παγκόσμια πολιτική: μοιρολατρική αποφασιστικότητα. Οι μεγάλες δυνάμεις φαίνονται ολοένα και πιο πρόθυμες να απορροφήσουν το ρίσκο και να αποδεχτούν την αστάθεια, κάτι που μπορεί να είναι το πιο ανησυχητικό μάθημα από όλα.

Τα γεγονότα στο Ιράν δεν αποτελούν ένα μεμονωμένο περιφερειακό επεισόδιο. Αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου μετασχηματισμού στο διεθνές σύστημα. Είναι ένας μετασχηματισμός στον οποίο οι κυρώσεις εξελίσσονται σε απεργίες, οι διαπραγματεύσεις συνυπάρχουν με την φθορά και η ίδια η ηγεσία γίνεται στόχος.

Για τη Ρωσία, το μήνυμα είναι νηφάλιο αλλά σαφές: η αντοχή, η εσωτερική συνοχή, η αξιόπιστη αποτροπή και η στρατηγική υπομονή είναι πολύ περισσότερα από προσωρινές αναγκαιότητες. Είναι οι καθοριστικές συνθήκες της εποχής.

Πηγή: RT

Η Μαδρίτη αντιπαρέβαλε τα σχόλια του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς στο Οβάλ Γραφείο με το «φιλοευρωπαϊκό πνεύμα» των προκατόχων του.

Ο κορυφαίος διπλωμάτης της Ισπανίας επέπληξε τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς επειδή δεν επέδειξε αλληλεγγύη μετά την λεκτική επίθεση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στη Μαδρίτη κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στον Λευκό Οίκο την Τρίτη.

Ο υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες δήλωσε ότι μετέφερε την «έκπληξή» του για την αντίδραση του Μερτς στον Γερμανό ομόλογό του, Γιόχαν Βάντεπουλ.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησής του με τον Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο, ο Μερτς δεν υποστήριξε την Ισπανία, καθώς ο Αμερικανός ηγέτης χαρακτήρισε τη Μαδρίτη «απαίσια» για την άρνησή της να φιλοξενήσει αμερικανικά αεροπλάνα για τον συνεχιζόμενο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Ο Γερμανός καγκελάριος παρέμεινε επίσης σιωπηλή όταν ο Τραμπ δήλωσε ανοιχτά ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν «απλώς να πετάνε και να χρησιμοποιούν» ισπανικές στρατιωτικές βάσεις ανεξάρτητα από την άρνηση της Μαδρίτης.

Αν θέλουμε, μπορούμε απλώς να πετάξουμε στις ισπανικές βάσεις και να τις χρησιμοποιήσουμε χωρίς άδεια – Τραμπ. pic.twitter.com/5CHIVF7mON

— Jürgen Nauditt ???????????????? (@jurgen_nauditt) 3 Μαρτίου 2026

Αντ' αυτού, ο Μερτς έκανε μια στροφή προς την κατεύθυνση της επανάληψης της κριτικής του Τραμπ, ισχυριζόμενος ότι η Ισπανία ήταν η μόνη χώρα της ΕΕ που δεν συμφώνησε να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ της.

«Όταν μοιράζεσαι ένα νόμισμα, μια κοινή εμπορική πολιτική και μια κοινή αγορά με μια άλλη χώρα, περιμένεις... αλληλεγγύη», δήλωσε ο Αλμπάρες στον εθνικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα RTVE την Τετάρτη.

«Δεν μπορώ να φανταστώ την [πρώην καγκελάριο Άνγκελα] Μέρκελ ή τον [πρώην καγκελάριο Όλαφ] Σολτς να κάνουν τέτοιες δηλώσεις. Υπήρχε ένα διαφορετικό φιλοευρωπαϊκό πνεύμα τότε», είπε ο Αλμπάρες.

Η αλληλεγγύη θεωρείται ευρέως ως ιδρυτικός πυλώνας της ΕΕ. Τόσο ο Merz όσο και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen έχουν επανειλημμένα επικαλεστεί την αρχή όταν πιέζουν τα μέλη της ΕΕ να υποστηρίξουν την Ουκρανία οικονομικά και στρατιωτικά εναντίον της Ρωσίας. Έχουν επίσης απαιτήσει αλληλεγγύη από την Ουγγαρία και τη Σλοβακία σχετικά με τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας.

Όλοι οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ έχουν συμφωνήσει κατ' αρχήν με τον στόχο του 5% του ΑΕΠ για τις αμυντικές δαπάνες που έθεσε ο Τραμπ, αλλά πολλά μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας και του Βελγίου, έχουν εκφράσει την αντίθεσή τους ή την απροθυμία τους. Η Ισπανία χαρακτήρισε τον στόχο «αδύνατο», υποστηρίζοντας ότι θα επέβαλε βαθιές περικοπές στις κοινωνικές υπηρεσίες ή υψηλότερους φόρους, και εξασφάλισε εξαίρεση για να δαπανά μόνο το 2,1% του ΑΕΠ.

Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσες καταδίκασε ανοιχτά τις αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν, χαρακτηρίζοντάς τες ως «αδικαιολόγητη και επικίνδυνη στρατιωτική επέμβαση που είναι εκτός του διεθνούς δικαίου».

Επανέλαβε τη θέση του σε δήλωσή του στο X την Τετάρτη, λέγοντας «Όχι στον πόλεμο» και «Όχι στις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου».

Πηγή: RT

Κατά έναν περίεργο τρόπο, οι αγορές θα μπορούσαν να γίνουν ένας υποκατάστατος θεσμικός έλεγχος σε μια χώρα που διαφορετικά δεν γνωρίζει τον περιορισμό.

Οι πύραυλοι πετούν ξανά και μια πυκνή ομίχλη πολέμου έχει σκεπάσει τη Μέση Ανατολή. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι μπορεί να χρειαστούν τέσσερις έως πέντε εβδομάδες ή και περισσότερο για να επιτευχθούν οι στόχοι της Αμερικής, όποιοι κι αν είναι αυτοί. Κατά τη διάρκεια ενός θερμού πολέμου, αυτό είναι μια αιωνιότητα στον κόσμο των ευμετάβλητων χρηματοπιστωτικών αγορών. 

Μέχρι στιγμής, ωστόσο, οι αγορές ήταν αξιοσημείωτα αισιόδοξες, ίσως, όπως υποστηρίζει ο εξαιρετικός Yves Smith , επειδή «η μισαλλοδοξία και ο δυτικός αφηγηματικός έλεγχος μπόρεσαν να ενισχύσουν την ιδέα ότι αυτή θα ήταν μια σύντομη σύγκρουση και ότι το Ιράν θα επέστρεφε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αφού οι ΗΠΑ θα έσπασαν τα πόδια του, ή, ακόμα καλύτερα, θα βυθιζόταν γρήγορα σε πολιτικές αναταραχές, καθιστώντας δυνατή την αλλαγή καθεστώτος ή τη βαλκανοποίηση».

Οι αγορές ενέργειας είναι το πρώτο σημείο επαφής

Θα διαρκέσει η σχετική ανθεκτικότητα των αγορών; Όλοι φυσικά παρακολουθούν το Στενό του Ορμούζ και, γενικότερα, τις τιμές του πετρελαίου. Σε τέτοιου είδους κρίσεις, οι άλλες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων επηρεάζονται από την τιμή του πετρελαίου. 

Το Ιράν έχει απειλήσει κάθε πλοίο που διέρχεται, ενώ ο Τραμπ έχει προσφερθεί να ασφαλίσει τα εν λόγω πλοία «σε λογική τιμή» με συνοδεία του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν αυξηθεί, αλλά οι κινήσεις έχουν μέχρι στιγμής ελεγχθεί - πολύ περισσότερο από ό,τι περίμεναν πολλοί. Δεν προβλέπεται μια μακρά αναστάτωση. Σίγουρα βοηθάει το γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός αργού πετρελαίου στον κόσμο και (συνήθως) ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας. Αυτό σημαίνει ότι κάθε αποκλεισμός πνίγει πρώτα την Ασία και την Ευρώπη, ενώ η Αμερική έχει ένα προστατευτικό κάλυμμα - ένα, θα πρόσθετα, που δεν είχε σε προηγούμενες πυρκαγιές. 

Ίσως πιο ανησυχητική είναι η κατάσταση με το φυσικό αέριο. Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά περίπου 30% μετά την επίθεση στις μονάδες επεξεργασίας LNG της QatarEnergy. Δεν υπάρχει εύκολη λύση εδώ. Το Κατάρ προμηθεύει το 20% του παγκόσμιου LNG. Εάν η προσφορά αυτή εξαφανιστεί, μια ήδη σφιχτή αγορά θα δει τις τιμές να εκρήγνυνται. Ο υπουργός Ενέργειας της Νορβηγίας έχει ήδη υπαινιχθεί ότι η Ευρώπη μπορεί, αδρανής, να επιστρέψει στην ρωσική ενέργεια. 

Ο πόλεμος είναι πάντα ανατρεπτικός, και όταν αυτός ο πόλεμος γίνεται στη Μέση Ανατολή, οι αγορές ενέργειας έρχονται στο προσκήνιο. Το έχουμε δει αυτό σε πολλές περιπτώσεις. Είναι πράγματι ένα σημείο έντονης πίεσης για τις ΗΠΑ - και τον κόσμο - και είναι εδώ και δεκαετίες. Αυτή τη στιγμή, οι αγορές ουσιαστικά διαπραγματεύονται από τίτλο σε τίτλο. Αλλά ακόμη και σε αυτούς τους αμείλικτους καιρούς, αξίζει να απομακρυνθούμε από τον θόρυβο και τους φευγαλέους τίτλους και να δούμε τα πράγματα λίγο πιο δομικά. 

Το κόστος της χρηματιστικοποίησης 

Ένα από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά των ηγεμονικών δυνάμεων που εξασθενούν είναι ότι συχνά κρύβουν μοιραίες αδυναμίες που μπορούν να αποκρυφθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, η διάβρωση της βιομηχανικής ικανότητας και η σχετική χρηματιστικοποίηση της οικονομίας μπορεί να αποδειχθεί ακριβώς αυτή η αδυναμία. Η πρώτη προ πολλού προκάλεσε την υπερβολική εξάρτηση των ΗΠΑ από ακριβά, υψηλής τεχνολογίας όπλα εις βάρος της ποσότητας που απαιτείται για μια παρατεταμένη εμπλοκή - για να μην αναφέρουμε την εξάρτηση από τις αλυσίδες εφοδιασμού από την Κίνα για την αμυντική βιομηχανία. 

Ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι διαθέτει σχεδόν «απεριόριστα» αποθέματα πυρομαχικών χάρη στην αποκοπή της Ουκρανίας. Ωστόσο, πολλοί πιστεύουν ότι εάν οι επιθέσεις υψηλής έντασης συνεχιστούν για πολύ περισσότερο, τα αμερικανικά αποθέματα ορισμένων κρίσιμων πυραύλων θα αρχίσουν να εξαντλούνται. Οι ΗΠΑ φέρονται να χρησιμοποίησαν περίπου πέντε χρόνια παραγωγής πυραύλων Tomahawk τις πρώτες τρεις ημέρες του πολέμου, και οι αναχαιτιστές Patriot είναι γνωστό ότι εξαντλούνται. Φαίνεται να υπάρχει ένας αγώνας δρόμου για το αν οι ιρανικοί εκτοξευτές πυραύλων μπορούν να καταστραφούν γρηγορότερα από ό,τι εξαντλείται το αμερικανικό απόθεμα αναχαιτιστών.

Αλλά η οικονομική πλευρά δεν είναι λιγότερο σημαντική, ακόμη και αν εξαιρέσουμε τις σοκαριστικές κινήσεις στις τιμές του πετρελαίου. Καθώς η οικονομία των ΗΠΑ αποβιομηχανοποιούνταν, χρηματιστικοποιούνταν ολοένα και περισσότερο. Αυτό έχει πολλές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, αλλά μία από αυτές είναι ότι ένα μεγάλο μέρος του εθνικού εισοδήματος συνδέεται πλέον με τις τιμές των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Η πτώση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων έχει, επομένως, αντίκτυπο σε μεγάλο βαθμό και πυροδοτεί πολυάριθμες αλυσιδωτές επιπτώσεις. Ένα παράδειγμα αυτού είναι ότι ακόμη και η φορολογική βάση των ΗΠΑ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων. 

Η λεγόμενη «φούσκα των πάντων» του 2021 – όταν ένα ευρύ φάσμα κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων σημείωσε ρεκόρ αποτιμήσεων – οδήγησε σε μεγάλη αύξηση των φορολογικών εσόδων το επόμενο έτος (+21% σε ετήσια βάση), όταν κατέστη δυνατή η καταβολή φόρων επί του εισοδήματος που δημιουργήθηκε από αυτά τα κέρδη. Ωστόσο, όταν η Fed αύξησε τα επιτόκια το 2022, οι χρηματοπιστωτικές αγορές αντέδρασαν πολύ αρνητικά και οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων μειώθηκαν. Όπως ήταν αναμενόμενο, το επόμενο έτος τα φορολογικά έσοδα μειώθηκαν και το ομοσπονδιακό έλλειμμα αυξήθηκε απότομα.

Παρατηρήστε τον πολύ ανησυχητικό βρόχο αρνητικής ανάδρασης: τα υψηλότερα επιτόκια καταστέλλουν τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων, οδηγώντας έτσι σε χαμηλότερη εισροή φόρων από την κυβέρνηση, ενώ παράλληλα συνεπάγονται υψηλότερα έξοδα εξυπηρέτησης του χρέους. Έτσι, η πτώση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων αναγκάζει την κυβέρνηση να δαπανήσει περισσότερα για την εξυπηρέτηση του χρέους της, ενώ εκείνη ακριβώς τη στιγμή μειώνει το ποσό που εισπράττει από φόρους. Το αποτέλεσμα; Περισσότερες εκδόσεις ομολόγων του Δημοσίου, φυσικά, και με υψηλότερα επιτόκια. Το ηθικό δίδαγμα εδώ είναι ότι μακροπρόθεσμα οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επιβιώσουν δημοσιονομικά από μια τεράστια μείωση των τιμών των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. 

Λάβετε επίσης υπόψη ότι περίπου τα μισά αμερικανικά νοικοκυριά έχουν πλέον άμεση έκθεση στις αγορές μετοχών μέσω συνταξιοδοτικών λογαριασμών, αμοιβαίων κεφαλαίων ή χρηματιστηριακών συμμετοχών. Σε προηγούμενες εποχές, η υγεία της χρηματιστηριακής αγοράς ήταν σε μεγάλο βαθμό θέμα της Wall Street. Σήμερα, είναι συνυφασμένη με την ασφάλεια της μεσαίας τάξης. 

Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται μακρινά και αφηρημένα εν μέσω ενός πολέμου. Τα φορολογικά έσοδα του επόμενου έτους ή η κατάσταση των προγραμμάτων 401(k) των Αμερικανών είναι το τελευταίο πράγμα που σκέφτονται σήμερα στην Ουάσινγκτον. Αλλά αυτοί είναι πραγματικοί διαρθρωτικοί περιορισμοί που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Μέχρι στιγμής, οι χρηματιστηριακές αγορές έχουν μόνο ελαφρώς υποχωρήσει, αλλά χωρίς πανικόβλητες πωλήσεις. Αν οι πωλήσεις αυξηθούν, δείτε πόσο γρήγορα θα γίνουν πρωτοσέλιδο. 

Η δύναμη μιας απλής απόδοσης

Ακόμα πιο ευαίσθητη από τις μετοχές είναι η αγορά ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου (UST), η οποία αποτελεί τον πραγματικό πυλώνα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Οι υψηλότερες αποδόσεις των ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου σφίγγουν τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες παντού, ταυτόχρονα. Σε ένα υπερχρεωμένο και μοχλευμένο σύστημα όπως οι ΗΠΑ, οι γρήγορες κινήσεις σε αυτήν την αγορά είναι εξαιρετικά επικίνδυνες. Εδώ είναι που οι περιορισμοί αρχίζουν να μετριούνται σε ώρες. Ένα πολύ χαρακτηριστικό - αν και ανεπαρκώς αναφερόμενο - παράδειγμα αυτής της τεράστιας ευαισθησίας στη δυσλειτουργία της αγοράς ομολόγων του δημοσίου σημειώθηκε πέρυσι. 

Στις 2 Απριλίου, ο Τραμπ εισήγαγε τους λεγόμενους δασμούς της Ημέρας Απελευθέρωσης, επιβάλλοντας έναν γενικό δασμό 10% σε όλα τα εισαγόμενα ξένα προϊόντα και μεγαλύτερους «αμοιβαίους δασμούς» στις εισαγωγές δεκάδων χωρών που ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι είχαν «εξαπατήσει» τις ΗΠΑ. 

«Αυτή είναι μια από τις πιο σημαντικές ημέρες, κατά τη γνώμη μου, στην αμερικανική ιστορία», διακήρυξε ο Τραμπ με τη συνηθισμένη του αλαζονεία σε ομιλία του στο γρασίδι του Λευκού Οίκου, ανακοινώνοντας τα μέτρα. Ο κόσμος παρακολουθούσε με ένα μείγμα δυσπιστίας, δέους και τρόμου. Ήταν μια μεγαλοπρεπής χειρονομία, μια επαναβεβαίωση της ισχύος των ΗΠΑ. 

Οι χρηματιστηριακές αγορές κατέρρευσαν αμέσως, αλλά ο Τραμπ και η ομάδα του δεν πτοήθηκαν. Το βράδυ της Κυριακής, 6 Απριλίου, ο Τραμπ μίλησε σκληρά, λέγοντας «Δεν θέλω να πέσει τίποτα, αλλά μερικές φορές πρέπει να πάρεις φάρμακα για να διορθώσεις κάτι».

Δυστυχώς, το φάρμακο θα αποδεικνυόταν πολύ πικρό. Αρχικά, η μεγάλη πτώση των μετοχών ώθησε τους επενδυτές να στραφούν σε ομόλογα και οι αποδόσεις των ομολόγων UST συνέχισαν να μειώνονται (που σημαίνει ότι οι τιμές αυξήθηκαν) και έφτασαν στο 3,96% την Παρασκευή 4 Απριλίου. Μέχρι στιγμής, όλα καλά.

Τη Δευτέρα, ωστόσο, οι αποδόσεις των ομολόγων UST σημείωσαν στροφή 180 μοιρών και άρχισαν να κινούνται ανοδικά, καθώς άρχισαν να γίνονται φανερές οι πραγματικές επιπτώσεις των ριζοσπαστικών δασμών. Την επόμενη μέρα, τα ίδια φαινόμενα συνεχίστηκαν. Μέχρι το απόγευμα της Τρίτης, η απόδοση του 10ετούς ομολόγου πλησίαζε το 4,30%. Την Τετάρτη, την ίδια ημέρα που υποτίθεται ότι θα τεθούν σε ισχύ οι δασμοί, το 10ετές ομολόγο πρόσθεσε άλλες 10 μονάδες βάσης στο 4,40%, με αποτέλεσμα το τριήμερο κέρδος να ανέλθει σε περίπου 50 μονάδες βάσης. 

Ο Τραμπ είχε δει αρκετά. Ή ίσως δέχθηκε ένα άγγιγμα στον ώμο από κάποιους μεγάλους παίκτες που σύντομα αντιμετώπιζαν περιθώρια κέρδους. Ανεξάρτητα από αυτό, όπως ένας μαχητής MMA που τα παρατάει σχεδόν αμέσως αφού του επιβληθεί μια ανεπαίσθητη λαβή προς έκπληξη του πλήθους, χρειάστηκαν μόνο μερικές ημέρες άτακτης δράσης στην αγορά για να συνθηκολογήσει ο Τραμπ και να ακυρώσει ή να αναβάλει τους περισσότερους δασμούς σε αυτό που μπορεί να ονομαστεί μόνο μια ταπεινωτική υποχώρηση. Ήταν μια αποκαλυπτική στιγμή για όσους κατάλαβαν τι είχε συμβεί.

Πράγματι, τίποτα δεν προκαλεί μεγαλύτερη νευρικότητα στις ρυθμιστικές αρχές και τους πολιτικούς από τη δυσλειτουργία στην αγορά UST, η οποία μπορεί να ξεφύγει πολύ γρήγορα από τον έλεγχο και να προκαλέσει ξαφνικά κατάρρευση των αγορών. Οι ΗΠΑ έχουν δείξει επανειλημμένα ότι θα παρέμβουν δυναμικά με την απλή θέα της δυσλειτουργίας της αγοράς UST. Αυτή είναι πραγματικά μια από τις αχίλλειες πτέρνες των ΗΠΑ. 

Πού οδεύουμε;

Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει κανένα σημάδι άτακτης δραστηριότητας του UST, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τα πράγματα είναι όλα ξεκάθαρα. Σε περιόδους χάους και αβεβαιότητας στον κόσμο, οι ΗΠΑ συνήθως βλέπουν μια εισροή χρημάτων που αναζητούν ένα ασφαλές καταφύγιο. Παραδόξως, αυτό συμβαίνει ακόμη και όταν οι ΗΠΑ είναι η αιτία των προβλημάτων. Σε κάποιο βαθμό, αυτό ισχύει και τώρα: το δολάριο σημείωσε απότομη άνοδο μετά τις επιθέσεις στο Ιράν.

Παρ 'όλα αυτά, οι αποδόσεις των ομολόγων UST έχουν αυξηθεί ραγδαία λόγω φόβων για τις πληθωριστικές επιπτώσεις ενός πιο παρατεταμένου πολέμου. Οι επενδυτές βρίσκονται έτσι παγιδευμένοι ανάμεσα στην κανονική ελκυστικότητα του δολαρίου ως ασφαλούς καταφυγίου και στους φόβους για μια απότομη αύξηση του πληθωρισμού που θα πλήξει τα UST (δηλαδή θα οδηγήσει σε υψηλότερες αποδόσεις και χαμηλότερες τιμές). 

Αυτή η κίνηση δεν ήταν αρκετά έντονη για να τραβήξει μεγάλη προσοχή, αλλά το 10ετές ομόλογο βρίσκεται πάνω από το όριο του 4% τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές. Όπως οι παλιοί ναύτες που με την έκτη αίσθηση μπορούν να νιώσουν προβλήματα στο αεράκι, ορισμένοι αναλυτές αναρωτιούνται αν κάτι πιο ανατρεπτικό μπορεί να ετοιμάζεται. Οποιαδήποτε οριστική στροφή προς την πληθωριστική περίπτωση - όπως οι σημαντικές διαταραχές στις ενεργειακές ροές - πιθανότατα θα ωθούσε τις αποδόσεις σημαντικά υψηλότερα. Αυτό θα ανάγκαζε την κυβέρνηση να αντιμετωπίσει το χωνί του ρίσκου μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης για να συνεχίσει τον πόλεμο. 

Οι ΗΠΑ έχουν επωφεληθεί εδώ και καιρό από την αντίληψη ότι μπορούν να κρύψουν τον ήλιο με αεροπλάνα και πυραύλους. Η αποτροπή, όταν εδραιωθεί αξιόπιστα, μπορεί να διατηρηθεί με καπνό και καθρέφτες - μέχρι, δηλαδή, κάποιος να είναι πρόθυμος να πληρώσει για να δει τα χαρτιά σας. Μέχρι τώρα, κανείς δεν έχει πραγματικά καταλάβει την μπλόφα της Ουάσιγκτον, αν και ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει δώσει έντονες ενδείξεις για αυτό το αδύναμο υπογάστριο. Το αν αυτή θα είναι η σύγκρουση που θα αποκαλύψει τη βαθιά θεμελιώδη αδυναμία μένει να φανεί, αλλά αν οι αγορές αρχίσουν να το πιστεύουν, τα πράγματα θα κινηθούν πολύ γρήγορα.  

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ σίγουρα ενεργούν ατιμώρητα και δεν φαίνεται πλέον να υπάρχουν θεσμικοί έλεγχοι στις φιλοδοξίες όσων διώχνουν αυτόν τον πόλεμο. Αλλά κατά έναν περίεργο τρόπο, οι αγορές θα μπορούσαν να γίνουν ένας υποκατάστατος θεσμικός έλεγχος. Μια χώρα που δεν μπορεί να αντέξει μια μεταβολή 50 μονάδων βάσης στις αποδόσεις των ομολόγων της είναι εξ ορισμού περιορισμένη.

Το επισφαλώς ισορροπημένο οικοδόμημα της αμερικανικής ισχύος εξαρτάται από μια εύθραυστη οικονομική ισορροπία που υπάρχει μέσα σε μια υπερχρεωμένη και χρηματιστικοποιημένη οικονομία. Ο πόλεμος είναι εγγενώς αποσταθεροποιητικός. Όσο περισσότερο συνεχίζεται αυτό, τόσο περισσότερο θα δοκιμάζεται αυτή η ισορροπία. 

Πηγή: RT