Γεννήθηκε σαν σήμερα μια από τις πιο αναγνωρίσιμες ζωγράφους όλων των εποχών. Με αφορμή την μεγάλη έκθεση στην Tate Modern ανατρέχουμε στη ζωή της που καθόρισε ολοκληρωτικά το έργο της.

Σήμερα συμπληρώνονται 119 χρόνια από τη γέννησή της. Περίεργα παιχνίδια παίζει η ζωή. Και μάλλον η Φρίντα δεν ήταν καλή παίκτρια. Ηξερε πως να σχεδιάζει το παιχνίδι αλλά δεν ήξερε πως να το καθορίζει. Και φυσικά δεν είχε ιδέα από νίκες.

Η Φρίντα που ζωγράφισε όπως κανείς άλλος τον πόνο, την αμφίθυμη σεξουαλικότητά της, το διαλυμένο της κορμί, την μεξικάνικη φιλοσοφία της, ήταν μια γυναίκα κομμένη στα δυο. Είχε δυο ψυχές μέσα σε ένα κορμί: από τη μία η Ινδιάνα και από την άλλη η ευρωπαία που γοήτευε τον Αντρέ Μπρετόν και τον Πικάσο.

Αγωνίστηκε από παιδί, είχε τεράστια πάθη, αυτοσαρκαζόταν, αντιστεκόταν, όρθωνε πολιτικό ανάστημα. Ήταν μια γυναίκα γεμάτη λύσσα για ζωή. Ήταν μια ένθερμη υποστηρίκτρια της ζωής. Όπως έλεγε κι μεγάλος της θαυμαστής Αντρέ Μπρετόν, τα έργα της ήταν «Σαν κορδέλα τυλιγμένη γύρω από μια βόμβα».

Από τη μία η Φρίντα του πάθους, που τσακιζόταν όταν η μητρότητα της έκλεινε την πόρτα, που έκλεινε το μάτι στον αλκοολισμό, που κάπνιζε αρειμανίως, που δεν μπορούσε να ελέγξει την ακραία της συμπεριφορά, που διέλυε τον καθωσπρεπισμό, που βυθιζόταν στην οδύνη από τις απιστίες του Ντιέγκο Ριβέρα.

Κι από την άλλη, η φωνή της λογικής. Εκείνη που αγαπούσε πολύ τα ζώα και τη φύση, που πουλούσε την φιλοσοφική της αύρα, που κέντριζε τους πάντες με το αστείρευτο χιούμορ της, που υπέκυπτε στο φλερτ του Λέοντα Τρότσκι αλλά και της Ζοζεφίν Μπέικερ.

Το μεγαλύτερο, λοιπόν, παιχνίδι στη ζωής της Φρίντα παίχτηκε μέσα της. Κι εκείνη δεν κατάφερε ποτέ να διαλέξει με ποιον θα ταυτιστεί και ποιον θα απορρίψει. Γι' αυτό και βγήκαν όλοι χαμένοι.

Η ζωή της μοιάζει με μεξικανικό δρώμενο: είχε έντονα χρώματα, μπόλικη λατρεία στη θλίψη, δυσοίωνες καταστάσεις, φωτιές, επαναστάσεις, φανταχτερά φουστάνια, είχε μια τρέλα που αρμόζει σε μια λατίνα.

Η Mαγκνταλένα Κάρμεν Φρίδα Κάλο όπως την αποκαλούν οι συμπατριώτες, της γεννήθηκε στις 6 Ιουλίου το 1907 και πέθανε 13 Ιουλίου 1954. Στον κόσμο την έφεραν ο Βιλέμ, ένας γερμανοεβραίος, μορφωμένος, άθεος φωτογράφος και η ισπανομεξικάνα καθολική Ματίλντε. Ηταν το τρίτο από τα τέσσερα κορίτσια της οικογένειας. Είχε δύο μεγαλύτερες αδερφές την Ματίλντε και την Αντριάνα και μια μικρότερη την Κριστίνα.

Στην ηλικία των έξι αρρώστησε από πολιομυελίτιδα. Έτσι εγκατέλειψε νωρίς το παιχνίδι και καθηλώθηκε για μήνες στο κρεβάτι. Η αρρώστια της άφησε το δεξί πόδι μικρότερο από το αριστερό και ημιπαράλυτο. 

Mε την επιμονή τη δική της και την παρότρυνση του προοδευτικού της μπαμπά η Φρίντα κολυμπά, παίζει ποδόσφαιρο και γράφεται στην Escola Preparatoria. Ηταν μόλις ένα από τα 35 κορίτσια μιας σχολής με 2000 σπουδαστές. 

Στη σχολή γνωρίζει το πρώτο της φλερτ: τον Αλεχάντρο Γκόμεζ Αρίας. Στις 17 Σεπτεμβρίου 1925, μοιραία μέρα της ζωής της, οι δυο τους επιστρέφουν σπίτι με το λεωφορείο, όταν αυτό συγκρούεται με τραμ. 

Το σφοδρό ατύχημα αφήνει στην Φρίντα κληρονομιά ένα ισχίο τρυπημένο από λαμαρίνες και πολλαπλά σοβαρά τραύματα στη σπονδυλική στήλη και τη λεκάνη. Ποτέ και τίποτα δεν θα ήταν ξανά το ίδιο.

Η Φρίντα υπέστη δεκάδες χειρουργικές επεμβάσεις και παρέμεινε στο νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού στο Μεξικό για πολλές εβδομάδες. Κι αν κατάπιε τόσα χρόνια την οδύνη ήταν γιατί η παραμονή στο κρεβάτι της έδινε την ευκαιρία να ζωγραφίζει. Έβαζε απέναντί της έναν καθρέφτη και ξεκινούσε.

Eκεί, στο κρεβάτι του πόνου, φιλοτέχνησε το πρώτο της πορτρέτο το οποίο και χάρισε στον Αλεχάντρο Γκόμεζ Αρίας...

Αγωνίστηκε από παιδί, είχε τεράστια πάθη, αυτοσαρκαζόταν, αντιστεκόταν, όρθωνε πολιτικό ανάστημα. Ήταν μια γυναίκα γεμάτη λύσσα για ζωή. Ηταν μια ένθερμη υποστηρίκτρια της ζωής. Όπως έλεγε κι μεγάλος της θαυμαστής Αντρέ Μπρετόν τα έργα της ήταν «Σαν κορδέλα τυλιγμένη γύρω από μια βόμβα».

Στα έργα της εκτός από το προσωπικό της δράμα καθρεφτίζεται όλη η φιλοσοφία και η παράδοση της πατρίδας της. Τον όρο «σουρεαλισμός» δεν τον αποδέχτηκε ποτέ για τους πίνακές της. «Δεν ανήκω στους σουρεαλιστές. Δεν ζωγράφισα ποτέ όνειρα. Ζωγράφιζα την πραγματικότητά μου».

Aν εξαιρέσει κανείς τους πολιτικούς ηγέτες της Λατινικής Αμερικής, δύσκολα θα βρει κανείς πρόσωπο πιο αναγνωρίσιμο από αυτό Φρίντα Κάλο. Κι όμως, αυτή η φλεγόμενη γυναίκα πραγματοποίησε στη διάρκεια της ζωής της μόνο τρεις μεγάλες εκθέσεις: μία στην πατρίδα της, μία στο Παρίσι και μία τρίτη στη Νέα Υόρκη.

Το 1929 η Φρίντα Κάλο παντρεύτηκε τον Μεξικάνο καλλιτέχνη Ντιέγκο Ριβέρα, τον οποίο είχε γνωρίσει μερικούς μήνες νωρίτερα. Εκείνος ζωγράφιζε μια αίθουσα του πανεπιστημίου κι εκείνη -σύμφωνα με μαρτυρίες- έκανε τη μοιραία δήλωση: «Κάποια στιγμή θα γεννήσω το παιδί του». Το πρώτο πράγμα που τους ένωσε ήταν το γεγονός ότι μοιράζονταν τις ίδιες πολιτικές απόψεις. Κατά τα άλλα εκείνος ήταν αναγνωρισμένος κι εκείνη ακόμα το πάλευε. 

Λατρεμένος ζωγράφος των Μεξικανών και σταρ της εποχής ο Ριβέρα την επισκίαζε. Εκείνη, όμως, παρέμεινε τυφλωμένη από την μεγάλη αδυναμία που του είχε, ακόμα και το 1939 που σύναψε σχέσεις με τον Νίκολας Μάρεϊ. «Είχα δύο ατυχήματα στη ζωή μου: το ένα ήταν με το λεωφορείο, το δεύτερο ήταν με τον Ντιέγκο», έλεγε. Και τα δύο την ισοπέδωσαν.

Στις αρχές τις δεκαετίας του '30 στην Αμερική οι τοιχογραφίες του Ντιέγκο γίνονται ανάρπαστες. Ως αποτέλεσμα το ζευγάρι μετακομίζει στο Σαν Φρανσίσκο και λίγο αργότερα στο Ντιτρόιτ.

Στην Αμερική η Φρίντα βίωσε τις δύο από τις τρεις αποβολές της ζωής της. Ο σωματικός της πόνος και η απόγνωσή της για άλλη μια φορά καταγράφονται στον καμβά. Πιο χαρακτηριστικό έργο της αυτό με τίτλο «Νοσοκομείο Χένρι Φόρντ».

Ο πόνος, όμως, δεν τελείωσε εκεί. Επιστρέφοντας στο Μεξικό ο Ντιέγκο δοκιμάζει τις αντοχές της άλλη μια φορά, προδίδοντάς την με την αδερφή της Κριστίνα. Η Φρίντα από αντίδραση πετσοκόβει τα μαλλιά της, διαλύεται αλλά εν τέλει αποφασίζει πως τη δουλειά δεν την μπλέκεις ποτέ με το κρεβάτι.

Έτσι, το ζευγάρι περνά μεγάλα διαστήματα χωριστά αλλά διατηρεί το κοινό του στούντιο και συνεχίζει ακατάπαυστα να ζωγραφίζει.

Άλλωστε, υπήρχε και ο αγώνας: το 1937 επανασυνδέονται καθώς έπρεπε να φιλοξενήσουν τον Λέοντα Τρότσκι και την σύζυγό του που είχαν βρει καταφύγιο στο Μεξικό. Οι μέρες αυτές έδωσαν στην Φρίντα την ευκαιρία να ξεχαστεί πλέκοντας ένα σύντομο ειδύλλιο με τον Μπολσεβίκο επαναστάτη. Μετά βέβαια η Φρίντα και ο Ντιέγκο ξαναχώρισαν για να ξαναπαντρευτούν το 1940.

Το 1950 η διάγνωση για το δεξί πληγωμένο της πόδι γράφει «γάγγραινα». Ο κατήφορος δεν έχει τέλος. Παραμένει εννέα μήνες στο νοσοκομείο. Όταν βγαίνει, ζωγραφίζει με μανία για να ολοκληρώσει τα έργα της επόμενης έκθεσης. Τα εγκαίνια είναι προγραμματισμένα για το 1953. Ολοι της επισημαίνουν τους κινδύνους αλλά εκείνη κάνει του κεφαλιού της. Καταφθάνει στα εγκαίνια με ασθενοφόρο και ξαπλώνει στη μέση της αίθουσας σε ένα κρεβάτι για να παρακολουθεί τις εντυπώσεις των προσκεκλημένων. Ηταν η τελευταία της performance. 

«Το κορμί πάντα σε προδίδει», έλεγε σαν να περίμενε την επιβεβαίωση που ήρθε στις 13 Ιουλίου 1954. Τα χαρτιά έγραψαν ως επίσημη αιτία την πνευμονική εμβολή. Οι φήμες μέχρι σήμερα επιμένουν στην υπερβολική δόση ηρεμιστικών.

Η Παλόμα Πικάσο, σε μια αποκλειστική συνέντευξη στο BHMAgazino, μίλησε για τα παιδικά της χρόνια, για τη δημοσιότητα, για τα νέα δημιουργικά της σχέδια, καθώς και για την ιδιαίτερη σχέση με τη χώρα μας, που καθόρισε την επαγγελματική της πορεία από το ξεκίνημά της.

Μετά το τέλος της ξενάγησης στην έκθεση για τα δέκα χρόνια του Μουσείου της Αρχαίας Ελεύθερνας στο Ρέθυμνο, η Παλόμα Πικάσο στέκει δίπλα στο έργο του πατέρα της, το «Φαύνος που ξεγυμνώνει γυναίκα που κοιμάται» (1936). Είναι το μοναδικό που παρέμεινε εκεί μετά το πέρας της έκθεσης «Pablo Picasso: Η χαρά της ζωής», η οποία πραγματοποιήθηκε στο μουσείο πριν από δύο χρόνια. Μια παρόμοια αναπαράσταση υπάρχει στο αμφίγλυφο ακριβώς δίπλα, το οποίο βρέθηκε στην ανασκαφή της Αρχαίας Ελεύθερνας. Ο Πάμπλο Πικάσο, αν και δεν είχε πατήσει ποτέ το πόδι του στην Ελλάδα, είχε επηρεαστεί πολύ από την ελληνική μυθολογία και τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό.

«Γεννήθηκε στην Ανδαλουσία» θα μου επισημάνει αργότερα στην κατ’ ίδιαν συνάντησή μας η Παλόμα Πικάσο. «Η Μάλαγα είναι μια αρχαία πόλη, υπήρχε ήδη από την εποχή των Φοινίκων, των Ελλήνων και των Ρωμαίων. Ετσι, προφανώς, για τον πατέρα μου και ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός αποτελεί κομμάτι από τις ρίζες του». Και συνεχίζει: «Θυμάμαι, υπήρχε στις ΗΠΑ, όταν ζούσα εκεί τη δεκαετία τού 1970, μια διαφήμιση που την έβρισκα εξαιρετική. Αυτό που έλεγε ήταν: “Καλώς ορίσατε πίσω στο σπίτι σας, στην Ελλάδα”. Ξέρετε, ούσα Ευρωπαία, και ειδικά από τη Μεσόγειο, νιώθω ότι προέρχομαι από την Ελλάδα με έναν τρόπο».

Αν αυτά τα λόγια έβγαιναν από το στόμα οποιουδήποτε άλλου, ίσως να τα προσπερνούσαμε ως τυπικές αβρότητες και φιλοφρονήσεις. Από την Παλόμα Πικάσο, όμως, ηχούν πέρα ως πέρα αληθινά, καθώς η σχέση της με την πατρίδα μας ξεκινά από πολύ νεαρή ηλικία και κρατά μέχρι σήμερα, ενώ υπήρξε και απολύτως καθοριστική για τα πρώτα επαγγελματικά της βήματα ως σχεδιάστριας κοσμημάτων.

Διατηρεί συνεργασία με τον οίκο Tiffany & Co. επί σχεδόν πέντε δεκαετίες, έγινε η μούσα του Ιβ Σεν Λοράν και του Καρλ Λάγκερφελντ, το κορίτσι σε ένα από τα πιο εμβληματικά πορτρέτα του Χέλμουτ Νιούτον και σύχναζε με άνεση στο Studio 54, παρέα με καλλιτέχνες-είδωλα, πολύ μεγαλύτερούς της σε ηλικία, όπως ο Αντι Γουόρχολ.

«Ημουν αρκετά νέα ώστε να μη δίνω σημασία σε όλα αυτά» μου απαντά όταν τη ρωτώ πώς ήταν τότε η ζωή της στη Νέα Υόρκη. «Τα πάντα όμως ξεκινούσαν από το ότι ήμουν υπερβολικά ντροπαλή. Από παιδί, όπου κι αν πήγαινα με έδειχναν και ψιθύριζαν. Ετσι, δημιουργούσα, μέσω της εικόνας μου εκείνης της εποχής, με τα εντυπωσιακά ρούχα, τα χρώματα και τα κοσμήματα, μια περσόνα πίσω από την οποία μπορούσα να κρυφτώ» παραδέχεται απλά στην αποκλειστική συνέντευξη που παραχώρησε στο BHMAgazino.

Συνεργάζεστε με τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου, όμως διατηρείτε μια ιδιαίτερη σχέση με αυτό της Ελεύθερνας. Τι σας κάνει να επιστρέφετε εδώ;

Eνας από τους λόγους είναι ασφαλώς η φιλία μου με τον Νίκο Σταμπολίδη (σ.σ.: γενικό διευθυντή του Μουσείου Ακρόπολης και δημιουργό του Μουσείου Αρχαίας Ελεύθερνας). Hταν στενός φίλος μάλιστα και του αδελφού μου, του Κλοντ, πολύ πριν τον γνωρίσω εγώ προσωπικά. Θυμάμαι ακόμη πως πριν φύγει από τη ζωή ο Κλοντ, μάς είχε προτείνει να κάνουμε μια έκθεση μαζί. Συζητούσαμε διάφορες ιδέες.

Μετά τον θάνατο του αδελφού μου αισθανθήκαμε ότι έπρεπε να κάνουμε κάτι στη μνήμη του, καθώς εκείνος αγαπούσε βαθιά την Ελλάδα. Οταν αρχίσαμε να σχεδιάζουμε την έκθεση, η πρώτη μου σκέψη ήταν φυσικά ο Μινώταυρος. Ο Νίκος όμως μου είπε κάτι πολύ σωστό: “Θυμήσου ότι αυτή είναι η Ελεύθερνα, όχι η Κνωσός”. Εδώ το τοπίο, η αρχαιολογία και η σχέση με τη φύση είναι διαφορετικά. Υπάρχουν ο Παν, οι τράγοι, οι άνθρωποι της υπαίθρου. Ετσι επέστρεψα στο μουσείο, περπάτησα ξανά στις αίθουσες και άρχισα να βλέπω διαφορετικές συνδέσεις ανάμεσα στα έργα του πατέρα μου και στα αρχαία ευρήματα.

Πώς ξεκίνησε αυτή η στενή σας σχέση με την Ελλάδα;

Ηρθα πρώτη φορά το 1965, όταν ήμουν 16 ετών, με τη μητέρα και τον αδελφό μου. Θυμάμαι ότι γυρίσαμε με σκάφος όλες τις Κυκλάδες. Η Μύκονος τότε ήταν αγνώριστη σε σχέση με σήμερα. Υπήρχαν ελάχιστα μαγαζιά και έμοιαζε με ένα μικρό Σεν Τροπέ.

Για εμένα ήταν μια απίστευτη ανακάλυψη. Από τότε άρχισα να έρχομαι διαρκώς. Η μητέρα μας αγαπούσε πολύ την Ελλάδα και είχε πολλούς έλληνες φίλους στο Παρίσι. Εκείνη φύτεψε αυτόν τον σπόρο μέσα μας. Αργότερα ο αδελφός μου είχε αποκτήσει και σπίτι εδώ, στους Πεταλιούς. Δεν βρισκόμασταν πάντοτε εδώ μαζί, όμως η αγάπη για την Ελλάδα παρέμεινε κοινή.

Εδώ ξεκινήσατε ουσιαστικά την καριέρα σας.

Ναι, χάρη στον Αλέξανδρο Ιόλα. Τον θυμάμαι με τα χέρια του καλυμμένα από τον καρπό μέχρι τον αγκώνα με κοσμήματα, τα οποία μάλιστα δεν φαίνονταν, καθώς κρύβονταν κάτω από τα μανίκια του. Τα φορούσε για εκείνον, επειδή τα αγαπούσε. Εκείνη την εποχή είχα αρχίσει να σχεδιάζω. Εκείνος εκπροσωπούσε την Κλοντ Λαλάν, η οποία συνεργαζόταν με τον οίκο Ζολώτα.

Μια μέρα μου είπε: “Αφού σχεδιάζεις κοσμήματα, γιατί δεν κάνεις μια συλλογή από χρυσό στην Ελλάδα;”. Εγώ φυσικά απάντησα αμέσως “βεβαίως” και μου είπε να φέρω τα σχέδιά μου φτιαγμένα σε κερί. Εφυγα από τη συνάντηση προσποιούμενη ότι ήξερα ακριβώς τι εννοούσε, ενώ στην πραγματικότητα δεν είχα ιδέα. Πήγα λοιπόν σε ένα κατάστημα και ζήτησα να αγοράσω κερί. Μου έδειξαν διάφορα και διάλεξα ένα όμορφο κερί μέλισσας.

Αγόρασα μερικά κομμάτια, πήρα και εργαλεία και για σχεδόν δύο μήνες δούλευα ασταμάτητα στο σπίτι, φτιάχνοντας μια ολόκληρη συλλογή από 10 ή 12 κοσμήματα με μεγάλη δυσκολία. Εφθασα στην Αθήνα, ένα καλοκαιρινό μεσημέρι. Το ραντεβού μου στον Ζολώτα ήταν στις 6 το απόγευμα. Οταν βρέθηκα εκεί και άνοιξα το κουτί με τα σχέδιά μου, είχαν λιώσει από τη ζέστη και είχαν παραμορφωθεί. Εμοιαζαν με τα ρολόγια στον πίνακα “Η εμμονή της μνήμης” του Νταλί.

Τότε μου εξήγησαν ότι φυσικά δεν χρησιμοποιούν κερί μέλισσας για τέτοιες δουλειές. Με πήγαν σε ένα εργαστήριο και μου έδειξαν το ειδικό κερί που χρησιμοποιούν οι χρυσοχόοι, το οποίο είναι τόσο σκληρό όσο το ξύλο. Ετσι ξεκίνησαν όλα. Πρέπει να ήμουν 20-21 ετών.

Πώς αποφασίσατε να ακολουθήσετε το συγκεκριμένο επάγγελμα;

Οπως οι περισσότεροι νέοι άνθρωποι, δεν ήξερα ακριβώς τι ήθελα να κάνω. Σκέφτηκα να πάω σε σχολή καλών τεχνών, όμως κατάλαβα πολύ γρήγορα ότι με το επίθετό μου η ζωή μου εκεί θα ήταν πολύ δύσκολη. Εμαθα για μια σχολή κοσμήματος όπου η περίοδος φοίτησης διαρκούσε έναν χρόνο και διδάσκονταν οι βασικές τεχνικές. Αυτό μου ταίριαζε περισσότερο.

Οι γονείς μου ήταν και οι δύο εξαιρετικά εργατικοί άνθρωποι. Τους έβλεπα διαρκώς να δημιουργούν και έπρεπε κι εγώ να βρω τι θα κάνω.

Οι δημιουργίες σας, κόντρα στα κοσμήματα της εποχής, ήταν γεμάτες χρώματα και τολμηρά σχέδια. Ηταν μια επιρροή του πατέρα σας;

Φυσικά. Μεγάλωσα μέσα σε αυτόν τον κόσμο. Ηταν η γλώσσα που μιλούσαμε καθημερινά. Γι’ αυτό και ποτέ δεν με συγκινούσαν ιδιαίτερα οι πολύτιμοι λίθοι. Για εμένα ένα κομμάτι κόκκινο γυαλί μπορεί να είναι εξίσου συναρπαστικό με ένα σμαράγδι. Δεν με ενδιαφέρει τόσο η αξία του υλικού όσο το χρώμα, η φόρμα και αυτό που εκφράζει.

Οπως το «μαρτάκι» που φοράτε στο χέρι σας…

Μου το χάρισε ο Γιώργης (σ.σ.: Μαγγίνης), ο επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, πριν από περίπου έναν χρόνο και το φορώ από τότε. Υποτίθεται ότι πρέπει να πέσει μόνο του κάποια στιγμή. Για εμένα, τα μικρά πράγματα στη ζωή είναι εξίσου σημαντικά με τα μεγάλα.

Μεγαλώσατε μέσα σε ένα σπίτι όπου και οι δύο γονείς σας ήταν καλλιτέχνες. Πώς ήταν η καθημερινότητά σας;

Η τέχνη ήταν η καθημερινότητά μας. Ο πατέρας μας μάς άφηνε να παίζουμε με τα γλυπτά του, να ανεβαίνουμε πάνω τους. Αλλοι καλλιτέχνες ίσως να έλεγαν “μην αγγίζετε”. Ο πατέρας μου ποτέ. Το μόνο που μας απαγόρευε ήταν να πειράζουμε αντικείμενα που μπορούσαν να σπάσουν εύκολα, αλλά μας εμπιστευόταν. Πίστευε ότι ξέραμε πώς να συμπεριφερόμαστε απέναντι στα έργα τέχνης. Μεγαλώσαμε μέσα σε αυτόν τον κόσμο.

Photo Pierre Meunier-AFP-Visialhellas

Ηταν αυστηρός πατέρας;

Καθόλου (σ.σ.: γελάει). Ξέρετε, η μητέρα μου χώρισε τον πατέρα μου όταν ήμουν τεσσάρων ετών, οπότε μεγαλώσαμε μαζί της, αλλά τα καλοκαίρια τα περνούσαμε με εκείνον. Την πρώτη μέρα που φθάναμε, προσποιούνταν λίγο τον πιο τυπικό.

Μας ρωτούσε για το σχολείο, ενώ στην πραγματικότητα δεν τον ενδιέφερε καθόλου. Παραδεχόταν ότι και τον ίδιο, μικρό, δεν τον ένοιαζε καθόλου το σχολείο. Δεν ήθελε να κάνει τον δάσκαλο. Διδασκόμασταν από το παράδειγμά του. Στο σπίτι μας σημασία είχαν η δημιουργικότητα και η φαντασία.

Είναι αλήθεια ότι είχατε ακόμη και κατσίκα μέσα στο σπίτι;

Ναι! Προτού γεννηθώ υπήρχε ήδη μία. Αργότερα, όταν ήμουν περίπου οκτώ ή εννέα ετών, κάποιος χάρισε άλλη μία στον πατέρα μου. Δεν ξέρω γιατί. Προφανώς είχε πει ότι του άρεσαν. Ζούσε μαζί μας μέσα στο σπίτι και φυσικά ο πατέρας μου διασκέδαζε αφάνταστα να τη βάζει δίπλα στο γλυπτό της κατσίκας που είχε δημιουργήσει. Αγαπούσε, εκτός από τα ζώα, τα παιδιά. Τον γοήτευε η αθωότητά τους, ότι έβλεπαν τον κόσμο χωρίς προκαταλήψεις.

Οταν κατάλαβε ότι οι πίνακές του γίνονταν όλο και ακριβότεροι και οι νέοι άνθρωποι δεν θα μπορούσαν ποτέ να τους αποκτήσουν, αποφάσισε να δημιουργήσει χαρακτικά σε περιορισμένα αντίτυπα και κεραμικά σε πολλαπλές εκδόσεις. Ηθελε οι νέοι να μπορούν να αγοράσουν ένα έργο του. Σήμερα, βέβαια, έχουν αποκτήσει και αυτά τεράστια αξία.

Ο κόσμος τον πλησίαζε διαρκώς, όπως και εσάς, από ό,τι διαπίστωσα και στο μουσείο.

Ο πατέρας μου ήταν απίστευτα προσιτός. Οταν μεγάλωσα συνειδητοποίησα ότι αυτό είναι ένα καθαρά ανδαλουσιανό χαρακτηριστικό. Επισκέφθηκα στα 24 μου για πρώτη φορά την Ανδαλουσία και εκεί, στον κόσμο, αναγνώρισα τον πατέρα μου, αλλά και εμένα την ίδια. Κάθε μέρα λάμβανε γράμματα από ανθρώπους που ζητούσαν βοήθεια. Αλλοι αντιμετώπιζαν οικονομικά προβλήματα, άλλοι είχαν κάποιο ατύχημα ή μια σοβαρή δυσκολία στη ζωή τους.

Ηξεραν ότι θα ανταποκριθεί. Ηταν εξαιρετικά γενναιόδωρος. Επίσης, αν πηγαίναμε σε ένα café και έρχονταν άνθρωποι ζητώντας αυτόγραφο, δεν έλεγε ποτέ “όχι”. Υπέγραφε για όλους και, στο τέλος, τους έκανε και ένα μικρό σχέδιο.

Το αστείο ήταν ότι μόλις έπαιρναν το αυτόγραφο, δεν έφευγαν, κάθονταν εκεί και τον κοιτούσαν. Αν πηγαίναμε, για παράδειγμα, στο Σεν Τροπέ, σε λίγα λεπτά σχηματιζόταν μπροστά μας ένα “τείχος” από ανθρώπους. Επειδή όμως ο ίδιος ήταν τόσο δοτικός και απλός, όλο αυτό δεν γινόταν ποτέ απειλητικό ή αγχωτικό για εμάς τα παιδιά. Ηταν πραγματικά σαν ροκ σταρ.

Ως παιδί, πώς το βλέπατε όλο αυτό;

Για εμένα, τότε, αυτό ήταν το φυσιολογικό, δεν ήξερα άλλη ζωή. Κατάλαβα ότι το να προσπαθείς να ξεφύγεις από τη δημοσιότητα είναι χειρότερο. Στα 16, όμως, σε μια φωτογράφιση για περιοδικό, είχα μάθει ότι την επόμενη ημέρα θα φωτογραφιζόταν και η Τζεραλντίν Τσάπλιν και επειδή αγαπούσα τον πατέρα της, ζήτησα να τη γνωρίσω.

Και τότε σκέφτηκα ότι, όπως εγώ θέλω τόσο πολύ να γνωρίσω την κόρη του Τσάρλι Τσάπλιν, έτσι και άλλοι άνθρωποι θέλουν να γνωρίσουν εμένα επειδή είμαι η κόρη του Πικάσο. Δεν με μειώνει αυτό. Είναι απολύτως φυσικό να θέλουν να πλησιάσουν αυτόν τον λαμπερό ήλιο.

Γίνατε όμως και η ίδια είδωλο. Πώς θυμάστε τις νύχτες στο Studio 54 με όλη εκείνη τη θρυλική γενιά των καλλιτεχνών;

Ημουν αρκετά νέα τότε, οπότε θεωρούσα όλο αυτό το σκηνικό φυσιολογικό. Οι άνθρωποι εκείνοι, όπως ο Ιβ Σεν Λοράν, ο Καρλ Λάγκερφελντ ή ο Αντι Γουόρχολ, ήταν περίπου δεκαπέντε χρόνια μεγαλύτεροί μου. Με έβαλαν στον κόσμο τους, έμαθα πολλά από αυτούς και με ενθάρρυναν να παίρνω ρίσκα.

Πιστεύετε όμως ότι αν δεν είχατε αυτό το επώνυμο, θα είχατε ακόμη μεγαλύτερη αναγνώριση;

Οχι, επειδή πήγα στην Αμερική. Αν είχα μείνει στην Ευρώπη, ίσως να μην είχα την ίδια πορεία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες οι άνθρωποι γοητεύονται από τα μεγάλα ονόματα, όμως ταυτόχρονα γοητεύονται και από όποιον θέλει να δημιουργήσει. Προσπαθούν να βοηθήσουν.

Στη Γαλλία αν πεις “σκέφτομαι να κάνω αυτό” συνήθως θα ακούσεις αποτροπές. Στην Αμερική μπορεί κάποιος που γνώρισες πριν από δύο λεπτά να σου πει: “Εχω έναν ξάδελφο στο Σικάγο που κάνει κάτι παρόμοιο. Θέλεις να σας φέρω σε επαφή;”. Εχουν τελείως διαφορετική νοοτροπία.

Στο Ηρώδειο το 2023, για τη συναυλία «Όσα μας ενώνουν» των Μαρία Φαραντούρη και τη Ζιλφί Λιβανελί, μαζί με τη Μαρία Εμπειρίκου και τον Νικόλαο Σταμπολίδη.

Υπάρχει ακόμη αυτή η αισιοδοξία στη χώρα ή έχουν αλλάξει τα πράγματα;

Ο κόσμος έχει γίνει πιο δύσκολος παντού. Πιστεύω όμως ότι η ιστορία λειτουργεί σαν εκκρεμές. Τα πράγματα πηγαίνουν πολύ προς μία κατεύθυνση και μετά γυρίζουν προς την άλλη. Ελπίζω ότι θα υπάρξουν νέες ευκαιρίες για τους νέους ανθρώπους. Η ανθρωπότητα πάντα βρίσκει καινούργιους τρόπους να εκφράζεται. Και αυτό είναι κάτι πολύ καλό.

Σήμερα είστε ουσιαστικά εκείνη που διαχειρίζεται την καλλιτεχνική κληρονομιά του Πάμπλο Πικάσο. Πάνω σε τι δουλεύετε αυτή την περίοδο;

Είμαι απορροφημένη από ένα πολύ μεγάλο έργο με το Μουσείο Πικάσο στο Παρίσι, τη δημιουργία ενός κήπου γλυπτών. Πιστεύω ότι τα γλυπτά του Πικάσο δεν είναι όσο γνωστά θα έπρεπε. Ολοι λένε ότι είναι ο μεγαλύτερος ζωγράφος του 20ού αιώνα, αλλά και τα γλυπτά του είναι υπέροχα. Τα μεγάλα γλυπτά του υπάρχουν συνήθως σε μόλις δύο χυτεύσεις. Το ένα έμενε στον ίδιο και το άλλο στον έμπορο τέχνης.

Ετσι κατέληγαν σε μεγάλα μουσεία και ο κόσμος είχε ελάχιστες ευκαιρίες να τα δει. Σκεφτήκαμε, λοιπόν, να βάλουμε τα μεγάλα έργα στον εξωτερικό χώρο του μουσείου. Θα κάνουμε και νέες μεταθανάτιες χυτεύσεις με την έγκριση της οικογένειας και με την πώληση ορισμένων εξ αυτών θα χρηματοδοτηθεί το εγχείρημα της ανακαίνισης του μουσείου και η δημιουργία νέων αιθουσών για περιοδικές εκθέσεις. Σύντομα θα γίνει και διαγωνισμός για το ποιος αρχιτέκτονας θα αναλάβει την επέκταση του μουσείου.

Σκέφτεστε να επιστρέψετε στην Ελλάδα με κάποιο νέο πρότζεκτ;

Είχαμε εκδώσει έναν κατάλογο για την έκθεση στο Μουσείο Ελεύθερνας, σε συνεργασία με τον Πέτρο Γαϊτάνο από τις εκδόσεις Aμμος. Πριν από περίπου ενάμιση χρόνο είπαμε ότι είναι κρίμα που αυτός ο κατάλογος δεν είναι πλέον διαθέσιμος.

Το να τον επανεκδώσουμε ως έχει θα ήταν ανώφελο, αφού η έκθεση έχει ολοκληρωθεί. Ετσι, αποφασίσαμε να τον μετατρέψουμε σε ένα κανονικό, αυτόνομο βιβλίο. Μίλησα μαζί του και μου είπε ότι έχουν απομείνει μόλις δύο αντίτυπα στην αγορά και στο Διαδίκτυο η τιμή του έχει φθάσει ήδη τα 500 ευρώ! Μόλις ηρεμήσουν λίγο τα πράγματα με το μουσείο στο Παρίσι, θα επικεντρωθώ σε αυτό το βιβλίο.

Θα μείνετε κι άλλο στην Ελλάδα ή θα επιστρέψετε στο σπίτι σας στη Λωζάννη;

Φεύγουμε με φίλους για Αθήνα και μετά θα πάμε στη Λέρο. Εχω πολύ καιρό να πάω και ανυπομονώ.

Νέα μελέτη εκτιμά ότι ο πραγματικός αριθμός των διαφορετικών ειδών εντόμων μπορεί να ξεπερνά τα 20 εκατομμύρια.

Από τα τζιτζίκια μέχρι τις νυχτοπεταλούδες και τις κατσαρίδες, τα έντομα είναι η πιο ποικιλόμορφη ομάδα ζώων στη Γη. Όμως τα 1,6 εκατομμύρια είδη εντόμων που έχει ανακαλύψει μέχρι σήμερα η επιστήμη φαίνεται πως είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου.

Εδώ και περίπου 40 χρόνια, οι περισσότεροι ειδικοί πιστεύουν ότι ο πραγματικός αριθμός πρέπει να ανέρχεται γύρω στα 6 εκατομμύρια. Σύμφωνα όμως με μια νέα μελέτη, ο πλανήτης πρέπει να φιλοξενεί σήμερα 14 με 20 εκατομμύρια είδη, αριθμός που ξεπερνά τις προηγούμενες εκτιμήσεις κατά περισσότερο από τρεις φορές.

Τα ευρήματα έχουν σημασία για την κατανόηση του πλούτου της βιοποικιλότητας και την προστασία του περιβάλλοντος, λένε οι ερευνητές.

«Για να μπορέσουμε επομένως να κατανοήσουμε τη βιοποικιλότητα του πλανήτη μας, έχει σημασία να γνωρίζουμε πόσα είναι» πρόσθεσε.

Υπάρχουν αρκετοί λόγοι που τα έντομα παρουσιάζουν τόσο μεγάλη ποικιλία, λένε οι ερευνητές. Πολλά περνούν από μεταμόρφωση, μια διαδικασία που επιτρέπει στο ίδιο είδος να εκμεταλλεύεται διαφορετικούς οικοτόπους ανάλογα με το στάδιο ζωής στο οποίο βρίσκεται. Για παράδειγμα, οι κάμπιες των πεταλούδων τρώνε φυτά, όταν όμως ενηλικιώνονται καταναλώνουν νέκταρ.

Οι ερευνητές βασίστηκαν σε δεδομένα για τις σφήκες Microgastrinae, οι οποίες γεννούν τα αβγά τους μέσα σε ζωντανές κάμπιες (Alandmanson / CC BY 4.0)

Απογραφή

Για να αποκτήσουν μια καλύτερη εικόνα της ποικιλότητας των εντόμων, η διεθνής ερευνητική ομάδα αξιοποίησε δεδομένα από απογραφές εντόμων στην Κόστα Ρίκα και εφάρμοσαν στατιστικές τεχνικές δανεισμένες από την επιδημιολογία.

Αρχικά, οι ερευνητές εξέτασαν τις παρασιτικές σφήκες της υποοικογένειας Microgastrinae, οι οποίες γεννούν τα αβγά τους μέσα σε ζωντανές κάμπιες. Πρόκειται για μια από τις καλύτερα μελετημένες ομάδες εντόμων με περίπου 3.000 αναγνωρισμένα είδη.

Στο Εθνικό Πάρκο Γκουανακάστε της Κόστα Ρϊκα, παλαιότερες απογραφές που βασίστηκαν σε ειδικές εντομοπαγίδες αναγνώριζαν περίπου 996 είδη σφηκών Microgastrinae, ενώ άλλες μελέτες, οι οποίες εξέτασαν κάμπιες που είχαν προσβληθεί από τα παράσιτα, καταμετρούσαν 889 είδη.

Το περίεργο όμως ήταν ότι οι δύο λίστες δεν είχαν σχεδόν καμία επικάλυψη, κάτι που σημαίνει ότι και οι δύο μέθοδοι καταμέτρησης αναγνωρίζουν μόνο ένα πολύ μικρό μέρος των ειδών που ζουν στο εθνικό πάρκο.

Προκειμένου να εκτιμήσουν το σύνολο, οι ερευνητές αξιοποίησαν μια στατιστική μέθοδο που χρησιμοποιούν οι επιδημιολόγοι για να υπολογίζουν το σύνολο των ασθενών μιας επιδημίας όταν τα δεδομένα για τα κρούσματα είναι ελλιπή.

Η προσέγγιση αυτή οδήγησε στην εκτίμηση ότι το πάρκο στην Κόστα Ρίκα πρέπει να φιλοξενεί 2.934 είδη σφηκών Microgastrinae. Εάν αυτό ευσταθεί, οι απογραφές στην καρδιά του πάρκου είχαν εντοπίσει μόνο το ένα έκτο του συνόλου των σφηκών. Αν αυτό ισχύει και για τα 53.945 είδη εντόμων που έχουν καταγραφεί στο Γκουανακάστε, το πάρκο πρέπει να φιλοξενεί στην πραγματικότητα 332.846 διαφορετικά είδη, από τα οποία τα περισσότερα παραμένουν άγνωστα.

Για να εκτιμήσουν τον αριθμό των ειδών σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ερευνητές βασίστηκαν σε μια άλλη ποικιλόμορφη ομάδα οργανισμών, τα δέντρα. Στο εθνικό πάρκο του Γκουανακάστε υπάρχουν 1.200-1.500 είδη δέντρων, περίπου 1,6-2,1 τοις εκατό του παγκόσμιου συνόλου των 73.000 ειδών.

Αν το ίδιο ποσοστό ισχύει και για τα έντομα, ο πραγματικός αριθμός τους πρέπει να φτάνει τα 13,3 έως τα 24,7 εκατομμύρια είδη.

Δεδομένου ότι τουλάχιστον το ένα τρίτο των εντόμων εκτιμάται ότι κινδυνεύει σήμερα με εξαφάνιση, επισήμαναν οι ερευνητές, τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι εκατομμύρια είδη θα χαθούν πριν καν προλάβουμε να τα ανακαλύψουμε.

Το «κατηγορώ» της ΕΛΑΣ κατά της κυβέρνησης Μητσοτάκη - «Πίσω από κάθε αριθμό και κάθε κυβερνητικό 'success story' υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να κρυφτεί»

«Επταετία χαμένων ευκαιριών»: Έτσι χαρακτηρίζει η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛΑΣ) τα χρόνια διακυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη και της Νέας Δημοκρατίας.

«’Εξυγίανση’ σημαίνει ότι το χρέος σας το αγόρασε κάποιος που θα σας βγάλει το σπίτι στο σφυρί»

Η ΕΛΑΣ παρουσίασε σε συνέντευξη Τύπου ανά τομέα τα προβλήματα που ταλανίζουν τη χώρα, υπογραμμίζοντας την απουσία λύσεων, αλλά και την εμφανή παρουσία ψεμάτων, διαφθοράς και χαμένων ευκαιριών.

«Επί επτά χρόνια η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας επαναλαμβάνει την ίδια ιστορία: η οικονομία απογειώνεται, οι δείκτες βελτιώνονται, η Ελλάδα αλλάζει σελίδα. Ένα «success story» γεμάτο αριθμούς, ποσοστά, και πανηγυρικές ανακοινώσεις.

Υπάρχει ασφαλώς ένα απλό ερώτημα, αν όλα πάνε τόσο καλά, γιατί οι πολίτες νιώθουν ότι ζουν όλο και πιο δύσκολα;

Γιατί μια κυβέρνηση δεν κρίνεται από τις παρουσιάσεις της. Κρίνεται από την καθημερινότητα των ανθρώπων. Από το αν ο μισθός φτάνει μέχρι το τέλος του μήνα.

Αυτή η τεκμηριωμένη σύνοψη δεν απαντά στην κυβερνητική προπαγάνδα με συνθήματα. Απαντά με τα ίδια τα επίσημα στοιχεία: Eurostat, ΕΛΣΤΑΤ, ΟΟΣΑ, ΕΦΚΑ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ελεγκτικό Συνέδριο, Ευρωπαϊκή Εισαγγελία», τονίζει η ΕΛΑΣ.

Τρεις σταθερές πρακτικές πίσω από το κυβερνητικό αφήγημα

«Γιατί πίσω από το κυβερνητικό αφήγημα κρύβονται τρεις σταθερές πρακτικές», σημειώνει η ΕΛΑΣ.

«Πρώτον, βολική σύγκριση. Επιλέγεται κάθε φορά η χρονιά, ο δείκτης και η βάση μέτρησης που δίνουν το πιο ευνοϊκό αποτέλεσμα. Η Ελλάδα συγκρίνεται με το παρελθόν όταν αυτό βολεύει, αλλά όχι με την Ευρώπη όταν η σύγκριση αποκαλύπτει την υστέρηση.

Δεύτερον, αντικατάσταση του αποτελέσματος από τη διαδικασία. Συμβάσεις, εγκρίσεις, πλατφόρμες και απορροφήσεις παρουσιάζονται ως πολιτική επιτυχία. Όμως, το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο: αυξήθηκε ουσιαστικά το διαθέσιμο εισόδημα; μειώθηκε το βάρος της στέγης; βελτιώθηκε η πρόσβαση στην υγεία; ενισχύθηκε η θέση της εργασίας; λειτουργούν καλύτερα οι δημόσιες υπηρεσίες;

Τρίτον, αποσιώπηση. Όσα δεν χωρούν στο κυβερνητικό αφήγημα μένουν έξω από το κάδρο: φτώχεια, στεγαστική ασφυξία, ανισότητες, αποδυνάμωση του κοινωνικού κράτους, απευθείας αναθέσεις, θεσμικές σκιές, έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.

Εντέλει ο απολογισμός που παρουσίασε η κυβέρνηση δεν είναι ουδέτερη καταγραφή.

Είναι πολιτική κατασκευή και μάλιστα με ταξική μεροληψία υπέρ των ισχυρών. Επιχειρεί να παρουσιάσει ως συλλογική πρόοδο αυτό που μεγάλα τμήματα της κοινωνίας βιώνουν ως πίεση, ανασφάλεια και αποκλεισμό», προσθέτει.

«Πίσω από κάθε αριθμό και κάθε κυβερνητικό ‘success story’ υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να κρυφτεί», τονίζει η ΕΛΑΣ.

«Το χρέος, σε ευρώ, είναι υψηλότερο από εκείνο που παρέλαβαν»

«Τι λέει η κυβέρνηση: ‘Μειώσαμε το χρέος 63 μονάδες, το κατά κεφαλήν εισόδημα αυξήθηκε 36,5%, οι επενδύσεις διπλασιάστηκαν’.

Τι ισχύει: Η εικόνα στήνεται με προσεκτικά επιλεγμένες συγκρίσεις. Ξεκινούν από το 2020, τη χρονιά που η οικονομία πάγωσε από την πανδημία, όχι από το 2019 που παρέλαβαν. Μετρούν τα ποσά όπως γράφονται στα χαρτιά, χωρίς να υπολογίζουν πόσο ανέβηκαν οι τιμές. Έτσι, η ακρίβεια βαφτίζεται ανάπτυξη.

Το χρέος, σε ευρώ, είναι υψηλότερο από εκείνο που παρέλαβαν. Και σχεδόν το 50% της «έκρηξης επενδύσεων» αφορά ακίνητα, εξοπλισμούς και ευρωπαϊκούς πόρους. Όχι παραγωγή, τεχνολογία, μετασχηματισμό», υπογραμμίζει η ΕΛΑΣ.

Περισσότερες ώρες εργασίας, ίδια αγοραστική δύναμη

«Δουλεύουμε τις περισσότερες ώρες στην Ευρώπη — για την αγοραστική δύναμη του 2019», σημειώνει η ΕΛΑΣ.

Η αύξηση του μέσου μισθού πλήρους απασχόλησης 2019-24 ήταν 12,4%. Η αύξηση τιμών 2019-24 ήταν 16,4%. Οπότε η μείωση της αγοραστικής δύναμης φτάνει στο 4%.

«Το χρέος δεν έσβησε άλλαξε χέρια»

«Τα δάνεια δεν εξαφανίστηκαν — μεταφέρθηκαν από τις τράπεζες στα funds και στους servicers, με εγγύηση μάλιστα του Δημοσίου. Ο πολίτης τα χρωστάει ακόμα, απλώς σε πιο σκληρό δανειστή.

Και επειδή καταργήθηκε η προστασία της πρώτης κατοικίας, ο λογαριασμός έρχεται πλέον με τη μορφή πλειστηριασμού», υπογραμμίζει η ΕΛΑΣ.

Η ακριβότερη στέγη της Ευρώπης

«Το 35,5% του εισοδήματος πηγαίνει για τη στέγη έναντι 19,2% του μέσου όρου στην ΕΕ.

Για τα φτωχά νοικοκυριά το ποσοστό εκτινάσσεται στο 62,8% έναντι 36,9% του ευρωπαϊκού μέσου όρου», σημειώνει η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη.

«Η δημόσια δαπάνη υγείας παραμένει καθηλωμένη στο 5,7%»

Η ΕΛΑΣ τονίζει ότι υπάρχει «αύξηση του ποσοστού των πολιτών από 7,5% το 2019 σε 8,8% το 2025 που δεν μπορεί να κάνει αναγκαίες εξετάσεις λόγω κόστους».

«Η δημόσια δαπάνη υγείας παραμένει καθηλωμένη στο 5,7% από το 2019 και μέχρι σήμερα», προσθέτει.

Για την Παιδεία, «δεν μετράει πόσο καλός είσαι, αλλά πόσα πληρώνεις»

Η ΕΛΑΣ σημειώνει ότι: «Η κυβέρνηση λέει: ‘Ανακαινίζουμε 2.000+ σχολεία, ιδρύσαμε χιλιάδες Τμήματα Ένταξης, εκσυγχρονίσαμε το σχολείο’.

Τι ισχύει: Τα ανακαινισμένα σχολεία είναι 431 — το λέει το ίδιο το Υπουργείο. Τα Τμήματα Ένταξης ιδρύθηκαν αλλά δεν στελεχώθηκαν όλα, και ταυτόχρονα κόπηκε η στήριξη σε χιλιάδες παιδιά που τη δικαιούνται, ενώ νομοθετήθηκε (2025) όπου λειτουργεί Τμήμα Ένταξης δεν μειώνεται ο αριθμός μαθητών/τριών. Με την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής μένουν χιλιάδες θέσεις κενές στα δημόσια πανεπιστήμια — ενώ τα ιδιωτικά γράφουν φοιτητές χωρίς αντίστοιχους περιορισμούς. Και τον λογαριασμό της ‘δωρεάν’ παιδείας τον πληρώνει η οικογένεια, στα φροντιστήρια».

«Το ‘φθηνό ρεύμα’ που πληρώνουμε ακριβά»

Η ΕΛΑΣ σε σχέση με τον τομέα της ενέργειας τονίζει: «Το ρεύμα ακρίβυνε 50,6% σε σχέση με το 2019 και είμαστε η 4η ακριβότερη χώρα».

Σε σχέση με το καθαρό κόστος ενέργειας, προσθέτει ότι «η Ελλάδα είναι +11% πάνω από την ΕΕ ενώ σε αγοραστική δύναμη +40%».

Για την κλιματική κρίση, η ΕΛΑΣ σημειώνει ότι: «Δεν φταίει μόνο το κλίμα-το κλίμα άλλαξε για όλη τη Μεσόγειο. Φταίει και η πολιτική».

«Την απάτη την έκαναν λίγοι, την πληρώνουν όλοι»

Για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και τον πρωτογενή τομέα, η ΕΛΑΣ υπογραμμίζει ότι: «Οι επιδοτήσεις έγιναν αντικείμενο απάτης – και τη ‘διόρθωση’ την πληρώνουν όλοι οι αγρότες, με την ύπαιθρο να αδειάζει».

«Το επιτελικό κράτος» μετρήθηκε

Η ΕΛΑΣ τονίζει: «Τι λένε: ‘Χτίσαμε επιτελικό κράτος και ψηφιακή διαφάνεια’.

Τι ισχύει: Οι διεθνείς οργανισμοί που αξιολογούν την ποιότητα του κράτους-όχι εμείςκατατάσσουν την Ελλάδα σταθερά τελευταία ή προτελευταία στην Ευρώπη. Και η πρώτη πράξη του «επιτελικού κράτους», τον Ιούλιο του 2019, ήταν να βάλει ΕΡΤ, ΑΠΕ-ΜΠΕ και ΕΥΠ κάτω από τον πρωθυπουργό».

«Δεν το λέμε εμείς – το μετρούν οι διεθνείς θεσμοί: τελευταίοι στην ΕΕ στην ελευθερία του Τύπου», συμπληρώνει.

Δικαιοσύνη: Πιο αργή για τον πολίτη, πιο «γρήγορη» στα χαρτιά

Η ΕΛΑΣ σημειώνει: Τι λένε: ‘Απόφαση σε 386 ημέρες, εκκαθάριση υποθέσεων 99%’.

Τι ισχύει: Το ευρωπαϊκό Justice Scoreboard μετράει 740 ημέρες χειρότερα κι από το 2019. Το «θαύμα» φτιάχτηκε λογιστικά: μετέφεραν με νόμο χιλιάδες εύκολες υποθέσεις σε δικηγόρους και συμβολαιογράφους και τις μέτρησαν ως ‘ταχύτητα’. Στο μεταξύ, οι έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για απάτη με ευρωπαϊκά κονδύλια στην Ελλάδα τετραπλασιάστηκαν».

«Όποιος πολεμά τον ελεγκτή αντί να λογοδοτεί για τα ελεγχόμενα, έχει ήδη ομολογήσει», αναφέρει χαρακτηριστικά η ΕΛΑΣ.

«Ψηφιοποίησαν το γκισέ, όχι τη διακυβέρνηση»

Η ΕΛΑΣ τονίζει ότι: «Ψηφιοποίησαν τις συναλλαγές. Η χώρα όμως υστερεί εκεί όπου κρίνεται η πραγματική ψηφιακή πρόοδος: στις ψηφιακές δεξιότητες, στις υποδομές, στην αξιοποίηση των δημόσιων δεδομένων και στον ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας. Και τη διαχείριση των κονδυλίων την ερευνά η EPPO».

«Ό,τι υπογράφεται δεν είναι παραδομένο»

«Αναγνωρίζουμε ό,τι παραδόθηκε αλλά εργοτάξιο δεν σημαίνει έργο, και υπογραφή δεν σημαίνει παράδοση», σημειώνει η ΕΛΑΣ αναφορικά με τις υποδομές και τις μεταφορές.

Τουρισμός: Ρεκόρ χωρίς σχέδιο

Η ΕΛΑΣ υπογραμμίζει ότι: Ο ελληνικός τουρισμός πέτυχε. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πέτυχε και η τουριστική πολιτική. Η πραγματική επιτυχία στον κλάδο δεν μετριέται μόνο από τις αφίξεις και τα έσοδα.

Μετριέται από την ποιότητα των υποδομών, την ανθεκτικότητα των προορισμών, τις αμοιβές των εργαζομένων, τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης και τη δυνατότητα των ίδιων των Ελλήνων να απολαμβάνουν τον τουρισμό στη χώρα τους».

Για το μεταναστευτικό: Η «αποτροπή» που μετέφερε το πρόβλημα

«Η ‘αποτροπή’ δεν έλυσε το πρόβλημα το μετέφερε στην Κρήτη και στα κρατητήρια», σημειώνει η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη.

Για την τοπική αυτοδιοίκηση και τις περιφέρειες, 70 δισεκατομμύρια χωρίς σύγκλιση

Η ΕΛΑΣ τονίζει: «Τι λένε: ‘Πρωτοφανείς πόροι στην περιφέρεια.

Τι ισχύει: Οι πόροι ήταν όντως πρωτοφανείς – πάνω από 70 δισεκατομμύρια.

Το αποτέλεσμα όμως δεν ήρθε: χώρες που ξεκίνησαν πίσω μας μάς προσπέρασαν, και μέσα στην ίδια τη χώρα το χάσμα κέντρου-περιφέρειας έγινε άβυσσος.

Η απάντησή τους; Ακόμα περισσότερος συγκεντρωτισμός: σχεδιάζουν να καταργήσουν τα Περιφερειακά Προγράμματα του ΕΣΠΑ».

Για την Άμυνα: Ίδιο έργο, 3,36 φορές ακριβότερα

«Τριπλάσιο τίμημα, εννέα χρόνια αργότερα, λιγότερα χρόνια χρήσης», σημειώνει η ΕΛΑΣ για τον τομέα της Άμυνας.

Για τον Αθλητισμό, «λεφτά στη βιτρίνα, ρωγμές στη στέγη»

Η ΕΛΑΣ για τον Αθλητισμό σημειώνει ότι υπάρχει: «Επικοινωνιακή διαχείριση της βίας και των υποδομών με τρεις νεκρούς και δεκάδες τραυματίες.

Ανεπάρκεια εθνικών αθλητικών εγκαταστάσεων μεγάλης και μεσαίας κλίμακας. ‘Ξαφνικός θάνατος’ ΕΑΚΝ Αγίου Κοσμά χωρίς την ολοκλήρωση και παράδοση των αντίστοιχων εγκαταστάσεων στο Μητροπολιτικό Πάρκο Ελληνικού».

Για τον Πολιτισμό, «βιτρίνα προς τα έξω, εγκατάλειψη προς τα μέσα»

«Ο πολιτισμός ως βιτρίνα — οι άνθρωποι που τον φτιάχνουν, απ’ έξω», σημειώνει χαρακτηριστικά η ΕΛΑΣ.

Η ΕΛΑΣ καταλήγει αναφερόμενη στην Ελλάδα του «success story» σε 12 αριθμούς.