Από τότε που ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ ανησυχούν για τις προθέσεις της Ουάσινγκτον. Τώρα, αφού ο ατελέσφορος πόλεμος κατά του Ιράν έχει διαβρώσει τα αμερικανικά αποθέματα όπλων και έχει αποκαλύψει τα όρια της αμερικανικής σκληρής ισχύος, ανησυχούν επίσης και για τις αμερικανικές δυνατότητες.
Μπορεί ακόμα η Αμερική να υπερασπιστεί τους φίλους της, αν το επιθυμεί;
Το ερώτημα που θέτουν στον εαυτό τους αξιωματούχοι στις πρωτεύουσες συμμάχων —και αντιπάλων— είναι αν η βιομηχανική παρακμή, η στρατηγική ασυνέπεια και η πολιτική δυσλειτουργία έχουν εξασθενήσει τις ΗΠΑ σε σημείο που δεν θα μπορούσαν πλέον να ασκήσουν αποφασιστική ισχύ σε μια σύγκρουση πολλαπλών μετώπων που μπορεί να περιλαμβάνει την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ασία. Είναι μια ανησυχία που συμμερίζονται πολλοί και στην Ουάσινγκτον.
«Αν σκεφτείτε την αποτροπή, πρόκειται για δυνατότητα και αξιοπιστία», δήλωσε ο στρατηγικός αναλυτής Μάθιου Κρένιγκ, ανώτερος ερευνητής στο Atlantic Council, ο οποίος υπηρέτησε στο Πεντάγωνο κατά την πρώτη διακυβέρνηση Τραμπ. «Το ερώτημα ήταν παλαιότερα η αξιοπιστία — θα το κάνουν πράγματι οι Ηνωμένες Πολιτείες; Αλλά η δυνατότητα είναι ένα σημαντικό μέρος αυτής της εξίσωσης. Και, με όλες τις αναφορές για το πώς οι ΗΠΑ δαπανούν πυρομαχικά, είναι απλώς λογικό οι αντίπαλοι να υποθέσουν ότι οι ΗΠΑ είναι λιγότερο ικανές τώρα από ό,τι ήταν αρκετούς μήνες ή αρκετά χρόνια πριν».
Υποχωρήσεις, μετακινήσεις δυνάμεων και οι ανησυχίες του ΝΑΤΟ
Η απόφαση του Τραμπ να περιορίσει τις στρατιωτικές ασκήσεις με τη Νότια Κορέα και να περιγράψει τη δικτατορία της Βόρειας Κορέας ως «μη απειλητική και σεβαστική», την ίδια ώρα που η Πιονγιάνγκ αναπτύσσει βαλλιστικούς πυραύλους και στρατεύματα στην Ευρώπη ως μέρος της συμμαχίας της με τη Ρωσία, είναι η τελευταία κίνηση που έχει εγείρει αμφιβολίες για την αμερικανική αντοχή.
Το άνοιγμα προς την Πιονγιάνγκ συνοδεύτηκε από μια πολύμηνη προσπάθεια προσέγγισης της Κίνας, συμπεριλαμβανομένου του παγώματος στρατιωτικών πωλήσεων ύψους 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην Ταϊβάν — μια ανατροπή των προτεραιοτήτων της πρώτης θητείας του Τραμπ. Εν τω μεταξύ, κρίσιμα αμερικανικά στρατιωτικά στοιχεία, από συστοιχίες πυραυλικής άμυνας έως το μοναδικό αεροπλανοφόρο που είναι ακόμα ανεπτυγμένο στον Ειρηνικό, έχουν μεταφερθεί από την Ασία για την αντιμετώπιση της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Ενώ δημόσια υποστηρίζουν στα λόγια τη συμμαχία του ΝΑΤΟ, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αμφιβάλλουν όλο και περισσότερο κατ’ ιδίαν για το αν η Αμερική του Τραμπ θα τους βοηθήσει σε περίπτωση που η Ρωσία επιτεθεί. «Άτυπα, όλοι γνωρίζουμε ότι δεν θα ρισκάρουν την ασφάλειά τους για χάρη των χωρών της Βαλτικής ή για χάρη της Γερμανίας», δήλωσε ο συνταξιούχος συνταγματάρχης Ρόντεριχ Κίζεβετερ, βουλευτής του κυβερνώντος κόμματος της Γερμανίας. «Η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα έχει χαθεί».
Η αυξανόμενη αίσθηση της αμερικανικής —και δυτικής— τρωτότητας μπορεί να δελεάσει αυταρχικούς αντιπάλους, ιδιαίτερα τον Ρώσο ηγέτη Βλαντίμιρ Πούτιν, προειδοποίησε ο Νίκο Λάνγκε, πρώην ανώτερος Γερμανός αξιωματούχος άμυνας που διευθύνει τώρα τη δεξαμενή σκέψης Iris. «Το Ιράν ταπεινώνει όλο και περισσότερο τις Ηνωμένες Πολιτείες μπροστά σε όλους, ενώ οι ΗΠΑ δημιουργούν αβεβαιότητα για τη δέσμευσή τους στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, και οι Ευρωπαίοι δεν δείχνουν καμία βούληση να αποτρέψουν τη Ρωσία», δήλωσε. «Όλα αυτά δημιουργούν μια δομή ευκαιριών για τον Πούτιν που είναι εξαιρετικά επικίνδυνη».
Οι διαβεβαιώσεις της Ουάσινγκτον και η πραγματικότητα των αποθεμάτων
Ο Λευκός Οίκος απέρριψε τις αναφορές για ελλείψεις όπλων που προκλήθηκαν από τον πόλεμο στο Ιράν. «Ο στρατός των Ηνωμένων Πολιτειών διαθέτει περισσότερα από αρκετά πυρομαχικά και αποθέματα για να εξυπηρετήσει όλους τους στρατηγικούς στόχους του Προέδρου Τραμπ και πέραν αυτών, και η Επιχείρηση “Epic Fury” έδειξε τι συμβαίνει όταν τα βάζεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε η αναπληρώτρια εκπρόσωπος Τύπου Άννα Κέλι. «Ακόμα κι έτσι, ο Πρόεδρος έχει παροτρύνει τους αμυντικούς μας προμηθευτές να παράγουν συνεχώς περισσότερα όπλα κατασκευασμένα στην Αμερική, τα οποία είναι τα καλύτερα στον κόσμο».
Οι στρατιωτικοί αναλυτές, ωστόσο, υπολογίζουν ότι σε ορισμένες ζωτικές κατηγορίες τα αποθέματα εξαντλούνται επικίνδυνα και θα χρειαστούν πολλά χρόνια για να αναπληρωθούν. Το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS) εκτίμησε ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη καταναλώσει τα μισά από τα προπολεμικά τους αποθέματα ανασχετικών πυραύλων, όπως οι Patriot και οι Thaad, και έχουν χρησιμοποιήσει το ένα τρίτο του οπλοστασίου πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς Tomahawk και JASSM.
Αυτό έχει άμεσες επιπτώσεις πέρα από το Ιράν. Μελέτη ειδικών του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων που δημοσιεύτηκε αυτόν τον μήνα ανέφερε ότι «το οπλοστάσιο των ΗΠΑ έχει εξαντληθεί και δεν έχει πλέον τη δυνατότητα να αποτρέψει μια κινεζική επίθεση κατά της Ταϊβάν». Πρόσθεσε ότι η Ουάσινγκτον πρέπει να θέσει αμέσως τη μαζική παραγωγή πυραύλων ακριβείας σε πολεμική βάση, επειδή «η αναμονή μέχρι να ξεκινήσει η σύγκρουση θα είναι πολύ αργά».
Όταν ρωτήθηκε για αυτούς τους υπολογισμούς, το Πεντάγωνο απάντησε με δήλωση του κύριου εκπροσώπου του, Σον Πάρνελ. «Οι ισχυρισμοί για ελλείψεις πυρομαχικών των ΗΠΑ είναι ψευδείς», ανέφερε. «Ο στρατός της Αμερικής παραμένει η πιο ισχυρή μαχητική δύναμη στη γη. Διαθέτουμε όλα όσα απαιτούνται για να πλήξουμε την ώρα και στο μέρος που θα επιλέξει ο Πρόεδρος».
Η οπτική της Ασίας και οι αντοχές της Αμερικής
Η Γιουν Σαν, διευθύντρια του προγράμματος για την Κίνα στο Κέντρο Stimson στην Ουάσινγκτον, δήλωσε ότι οι αμερικανικές αρνήσεις για ελλείψεις πυραύλων δεν προκαλούν έκπληξη. «Η Αμερική δεν θα παραδεχτεί ποτέ ότι δεν έχουμε αρκετά πυρομαχικά. Θα ισχυριστεί ότι έχει την ικανότητα να κάνει πολλά πράγματα ταυτόχρονα», είπε. «Αλλά η αποτροπή βρίσκεται στα μάτια του παρατηρητή. Τι γίνεται αν η Ταϊβάν αντιληφθεί ότι δεν έχετε τη δυνατότητα και τη βούληση να την υπερασπιστείτε, και ότι η καλύτερη επιλογή της είναι να εξαναγκαστεί από την Κίνα και να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την επανένωση;»
Η Κίνα και άλλοι πιθανοί αντίπαλοι θα ήταν ανόητοι να προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν στρατιωτικά αυτή την έλλειψη, δήλωσε ο Μάικλ Φούλιλοβ, εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Lowy στην Αυστραλία. Η Αμερική, όπως είπε, παραμένει η κυρίαρχη παγκόσμια δύναμη, με τη χρηματοπιστωτική, τεχνολογική, πολιτιστική και δημογραφική ισχύ να ανακάμψει.
«Όταν οι άνθρωποι λέτε ότι η Αμερική είναι αδύναμη, ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα ήθελε πολύ να είναι τόσο αδύναμος όσο η Αμερική. Ο Σι Τζινπίνγκ θα ήθελε πολύ η Κίνα να είναι τόσο αδύναμη όσο η Αμερική», δήλωσε. «Δεν θέλω να φανώ υπερβολικά αισιόδοξος, αλλά όταν κοιτάζω προσεκτικά βλέπω την αμερικανική ισχύ περισσότερο από την αμερικανική αδυναμία».
Σε αντίθεση με την Ευρώπη, όπου οι αξιωματούχοι άμυνας φοβούνται όλο και περισσότερο την προοπτική ο Πούτιν να επεκτείνει τον πόλεμο πέρα από την Ουκρανία, οι αξιωματούχοι και οι αναλυτές στην Ασία δεν βλέπουν ακόμα έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας στον ορίζοντα.
«Ο κόσμος θα ανησυχεί, φυσικά, αλλά αυτά τα πυρομαχικά θα αναπληρωθούν. Και στο μεταξύ, υπάρχει πραγματικά πολύ μικρή πιθανότητα να ξεσπάσει μια μεγάλη σύγκρουση στην Ανατολική Ασία», δήλωσε ο Σινγκαπουριανός πολιτικός αναλυτής Μπιλαχάρι Καουσικάν, πρώην πρέσβης της νησιωτικής χώρας στα Ηνωμένα Έθνη. «Οι Κινέζοι έχουν να αντιμετωπίσουν έναν τεράστιο αριθμό εσωτερικών προβλημάτων πρώτα, και ειδικά με την Ταϊβάν, δεν είναι τζογαδόροι. Σε όλα τα πιθανά θερμά σημεία στην Ασία, κανείς δεν πιστεύει ότι μια μεγάλη σύγκρουση είναι επικείμενη».
Τα δεδομένα της αμυντικής βιομηχανίας
Σε όλες αυτές τις πραγματικές και πιθανές συγκρούσεις που εμπλέκουν συμμάχους και εταίρους των ΗΠΑ παγκοσμίως, η κρίσιμη έλλειψη ανασχετικών βαλλιστικών πυραύλων, ιδιαίτερα του Patriot PAC-3 MSE, έχει αναδειχθεί ως η Αχίλλειος πτέρνα για ολόκληρο τον ελεύθερο κόσμο — και τους εταίρους του.
Μέρος της ανισορροπίας στην πυραυλική απειλή είναι ότι οι αυταρχίες —αυτές που βρίσκονται ήδη σε πόλεμο, όπως η Ρωσία και το Ιράν, και αυτές που δεν βρίσκονται ακόμη, όπως η Κίνα— έχουν ήδη θέσει την αμυντική-βιομηχανική τους βάση σε πολεμική τροχιά, επιτυγχάνοντας ταχείες αυξήσεις.
Η Δύση ζει σύμφωνα με κανόνες ειρηνικής περιόδου, στους οποίους οι εταιρικοί υπολογισμοί και τα συμφέροντα των μετόχων συχνά υπερισχύουν των αναγκών εθνικής ασφάλειας. «Αυτό είναι το υπαρξιακό πρόβλημα: οι εχθροί μας θεωρούν ότι βρίσκονται σε πόλεμο, ενώ εμείς προσποιούμαστε ότι δεν βρισκόμαστε», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος άμυνας.
Το CSIS υπολόγισε ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν πλέον μόνο 800 πυραύλους Patriot στο οπλοστάσιό τους. Παρά τη ραγδαία κατανάλωση από την Ουκρανία και τις καθυστερήσεις εκτέλεσης παραγγελιών πολλών ετών, οι κατασκευαστές ανασχετήρων έχουν επιτύχει μόνο μια μέτρια αύξηση στην παραγωγή μέχρι στιγμής. Η Lockheed Martin δήλωσε ότι παρέδωσε 620 ανασχετήρες PAC-3 MSE πέρυσι, μια αύξηση πάνω από 20% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η παραγωγή πυραύλων της Ρωσίας, αντίθετα, έχει αυξηθεί κατακόρυφα από το 2022, παρά τις δυτικές κυρώσεις.
Οι επιπτώσεις στην Ουκρανία και τον Περσικό Κόλπο
Αυτή η ανισότητα έχει στρατηγικές συνέπειες. Η Ουκρανία έχει ήδη μείνει ουσιαστικά απροστάτευτη απέναντι στις ρωσικές ομοβροντίες βαλλιστικών πυραύλων, καθώς ο Τραμπ αρνήθηκε τα επανειλημμένα αιτήματα του Κιέβου για περισσότερους Patriot. Αυτό, με τη σειρά του, έχει ενισχύσει την αποφασιστικότητα του Πούτιν να συνεχίσει τον πόλεμο, καθώς η Ρωσία υπολογίζει σε πυραυλικά πλήγματα για την καταστροφή των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας τον ερχόμενο χειμώνα, αναγκάζοντας το Κίεβο να συνθηκολογήσει.
Στον Περσικό Κόλπο, κράτη όπως η Σαουδική Αραβία έχουν αντιταχθεί στην επανέναρξη μιας αμερικανικής εκστρατείας πλήρους κλίμακας κατά του Ιράν, επειδή τα δικά τους αποθέματα ανασχετήρων είναι πολύ χαμηλά για να προστατεύσουν ζωτικές υποδομές από νέες ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις. Τα ευρωπαϊκά έθνη, ενώ εργάζονται πάνω σε δικά τους έργα πυραυλικής άμυνας, παραμένουν χρόνια μακριά από μια αξιόπιστη προστασία έναντι των ρωσικών —ή ιρανικών— πυραύλων.
«Υπάρχει τώρα ο κίνδυνος μιας οξείας κρίσης σε διαφορετικά θέατρα επιχειρήσεων που προκαλείται από την έλλειψη ανασχετήρων και πυραυλικής άμυνας», δήλωσε ο Τζον Μπιού, ο οποίος υπηρέτησε ως σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής Βρετανών πρωθυπουργών την περίοδο 2019-2024 και είναι τώρα καθηγητής στο Τμήμα Πολεμικών Σπουδών του King’s College του Λονδίνου. «Αυτό έχει άμεσες επιπτώσεις για τον Κόλπο, φυσικά, αλλά γίνεται όλο και περισσότερο κατανοητό ως μια μεγάλη έλλειψη στην ευρωπαϊκή άμυνα και έχει ενδεχομένως μείζονες συνέπειες και στην Ασία».
Η αριθμητική των βαλλιστικών πυραύλων
Μόνο η Ρωσία καταφέρνει τώρα να παράγει περισσότερους από 100 βαλλιστικούς πυραύλους το μήνα, σύμφωνα με εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών, και παρόμοιο αριθμό πυραύλων κρουζ. Η συνολική παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων από τον άξονα των αντιπάλων που περιλαμβάνει επίσης την Κίνα, τη Βόρεια Κορέα και το Ιράν ξεπερνά την κατασκευή ανασχετήρων στη Δύση κατά πολλές φορές. (Κάνοντας τους υπολογισμούς ακόμη πιο ανησυχητικούς, η κατάρριψη ενός βαλλιστικού πυραύλου απαιτεί συνήθως δύο ή ακόμα και τρεις ανασχετήρες.)
«Εμείς στη Δύση κάναμε ένα λάθος στρατηγικού σχεδιασμού μη υπολογίζοντας τους ανασχετήρες έναντι των βαλλιστικών πυραύλων που παράγονται», δήλωσε ο Λάνγκε, πρώην Γερμανός αξιωματούχος άμυνας. «Έχουμε πρόβλημα στην παραγωγή βαλλιστικής πυραυλικής άμυνας, αλλά αυτοί δεν έχουν πρόβλημα στην παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων — ούτε στη Ρωσία, ούτε στην Κίνα, ούτε στη Βόρεια Κορέα».
Οι βαλλιστικοί πύραυλοι έχουν γίνει όργανο γεωπολιτικού εξαναγκασμού λόγω της τεχνολογικής αλλαγής. Οι προηγούμενες γενιές βαλλιστικών πυραύλων ήταν τόσο δαπανηρές και ανακριβείς που θεωρούνταν χρήσιμες κυρίως στο πυρηνικό πλαίσιο, στο οποίο μια απόκλιση εκατοντάδων μέτρων από έναν στόχο δεν είχε σημασία λόγω της μαζικής καταστροφής που προκαλούσε μια πυρηνική συσκευή. Μέχρι που οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, μια συνθήκη της εποχής του Ψυχρού Πολέμου περιόριζε αυστηρά τις δυνατότητες αντιβαλλιστικής πυραυλικής άμυνας για τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων.
Τώρα, ωστόσο, ακόμη και μεσαίες δυνάμεις όπως το Ιράν έχουν αναπτύξει δυνατότητες βαλλιστικών πυραύλων ακριβείας. Οι ιρανικοί πύραυλοι κατάφεραν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στον Κόλπο και την Ιορδανία, καθώς και σε ενεργειακούς και βιομηχανικούς στόχους σε χώρες του Κόλπου και το Ισραήλ. Αν και οι πυραυλικές δυνάμεις του Ιράν έχουν υποστεί πλήγμα από τους ισραηλινούς και αμερικανικούς βομβαρδισμούς, δεν έχουν ακόμη κατασταλεί πλήρως.
Τα όρια της αντιπυραυλικής άμυνας και το μέλλον
«Στο περιβάλλον ενός μεγάλου διακρατικού πολέμου, ακόμη και σημαντικά ασθενέστεροι αντίπαλοι έχουν αρκετή ικανότητα να βλάψουν, αρκετή ικανότητα να εκτοξεύσουν αυτούς τους βαλλιστικούς πυραύλους. Και ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες, με όλη τη χρηματοπιστωτική και βιομηχανική τους ισχύ, δεν είναι σε θέση να παρακολουθήσουν δομικά τον ρυθμό», δήλωσε ο ειδικός σε θέματα πυραύλων Φάμπιαν Χόφμαν, ανώτερος ερευνητής στο Νορβηγικό Ινστιτούτο Αμυντικών Μελετών. «Η βαλλιστική πυραυλική άμυνα, όπως είχε συλληφθεί ως ιδέα, μόλις αποκαλύφθηκε ως κάτι που δεν λειτουργεί έτσι στην πράξη».
Οι ανασχετήρες που είναι ικανοί να αντιμετωπίσουν σύγχρονους βαλλιστικούς πυραύλους είναι από τα πιο εξελιγμένα και ακριβά στρατιωτικά συστήματα, γι’ αυτό και μόνο λίγες εταιρείες παγκοσμίως μπορούν να τους κατασκευάσουν. Αυτό αποτελεί τεράστια διαφορά με την παράλληλη επανάσταση στον πόλεμο με drone: τα drones και τα συστήματα που χρησιμοποιούνται για την αναχαίτιση drones, συμπεριλαμβανομένων των drones αεράμυνας, είναι πολύ απλούστερα και φθηνότερα.
Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους διοχετεύουν τώρα εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε προγράμματα πυραυλικής άμυνας και πληγμάτων μεγάλου βεληνεκούς. Η συμφωνία ύψους 59 δισεκατομμυρίων δολαρίων του Πενταγώνου που ανακοινώθηκε με τη Lockheed Martin τον περασμένο μήνα θα τριπλασιάσει την παραγωγή Patriot PAC-3 έως το τέλος του 2030. Το Πεντάγωνο ανέθεσε επίσης στη Lockheed Martin επταετές συμβόλαιο ύψους 35 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τον τετραπλασιασμό της παραγωγής ανασχετήρων Thaad. Και τα δύο αυτά συμβόλαια δεν έχουν ακόμη χρηματοδοτηθεί πλήρως.
Υπάρχει μια θετική πλευρά στο γεγονός ότι η έλλειψη στην πυραυλική άμυνα αποκαλύφθηκε σε έναν πόλεμο εναντίον ενός σχετικά αδύναμου εχθρού όπως το Ιράν, υποστήριξε ο Λούντοβικ Χουντ, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Hudson που υπηρέτησε σε ανώτερες θέσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ σχετικά με την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή μέχρι νωρίτερα φέτος.
«Το καμπανάκι αφύπνισης ήταν απαραίτητο. Ήταν πολύ εύκολο για τις δυτικές δυνάμεις τις τελευταίες δεκαετίες να παρασυρθούν σε μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας», δήλωσε ο Χουντ. «Όσο δυσάρεστο κι αν είναι το να πρέπει να πας σε πόλεμο, μπορεί στην πραγματικότητα να λειτουργήσει ως ένας χρήσιμος καταλύτης για να διασφαλιστεί ότι θα είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι πολύ πιο απαιτητικό από στρατηγική άποψη στο μέλλον».
