του Άνταμ Ντεχσάμπζι* Ι από Responsible Statecraft

Ο πόλεμος με το Ιράν επιτάχυνε την ανάπτυξη μιας νέας διαδρομής, στην οποία η Άγκυρα αναδεικνύεται σε κόμβο και ενισχύει τη σημασία της για την περιοχή

Το ξέσπασμα του αμερικανο-ισραηλινού πολέμου κατά του Ιράν και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ προκάλεσαν ένα σοκ στην αγορά ενέργειας που είχε παγκόσμιες επιπτώσεις, δημιουργώντας «τη μεγαλύτερη διακοπή εφοδιασμού στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου», σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Το κλείσιμο ανέδειξε τη λειτουργία του στενού ως ενός από τα πιο ζωτικά σημεία διαμετακόμισης ενέργειας στον κόσμο, μέσω του οποίου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Τα αντίποινα και ο αποκλεισμός του εκ μέρους του Ιράν εντωμεταξύ, ανέδειξαν την ικανότητα της Τεχεράνης να διαταράσσει τις αλυσίδες εφοδιασμού, να προκαλεί πληθωρισμό στα νομίσματα και να καθιστά το Ορμούζ εμπορικά άχρηστο ως εμπορικό διάδρομο.

 Το αποτέλεσμα αυτής της κρίσης ενδέχεται να είναι μια σημαντική αναδιάρθρωση των εμπορικών διαδρομών στην Ευρασία.

Η Ευρώπη, η οποία έχει πληγεί σοβαρά από το κλείσιμο του στενού, είναι ιδιαίτερα πρόθυμη να υποστηρίξει νέους εμπορικούς διαδρόμους. Στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής των G7, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει πλέον να δημιουργήσει εναλλακτικές εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές για να παρακάμψει το Ορμούζ.

Δύο εναλλακτικοί εμπορικοί διάδρομοι έχουν προωθηθεί ιδιαίτερα.

Ο δεύτερος είναι η Πρωτοβουλία των Τεσσάρων Θαλασσών, ένα πλαίσιο που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Κασπία, τη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα μέσω ενός ενδιάμεσου διαδρόμου που διέρχεται από τη Συρία και την Τουρκία.

Ενώ οι Ευρωπαίοι ανησυχούν, άλλα κράτη διαβλέπουν νέες δυνατότητες. Το κλείσιμο αυτό αποτέλεσε μεγάλη ευκαιρία, όχι μόνο για τους παραδοσιακά μικρότερους παίκτες της Κεντρικής Ασίας, του Καυκάσου και του Λεβάντε – τρεις περιοχές που συνορεύουν άμεσα με το Ιράν – αλλά και για την επέκταση της σφαίρας επιρροής της Τουρκίας στην Ευρασία.

Στην Κεντρική Ασία, το Καζακστάν έχει ίσως αναδειχθεί ως ο κύριος ωφελούμενος τόσο από το κλείσιμο του στενού από το Ιράν όσο και από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Σε μια περιοχή χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα που επί μακρόν βασιζόταν στο εμπόριο με τη Ρωσία μέσω του Βόρειου Διαδρόμου, ο Μεσαίος Διάδρομος προσφέρει στο Καζακστάν μια τεράστια ευκαιρία να εμβαθύνει τους δεσμούς του με τις ΗΠΑ, να απεξαρτηθεί από τη Ρωσία και να αποκομίσει οικονομικά οφέλη από τα τεράστια αποθέματά του σε κρίσιμα ορυκτά, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη μετάβαση στη σύγχρονη τεχνολογία. Τον Νοέμβριο του 2025, το Καζακστάν υπέγραψε 29 μνημόνια συνεργασίας με τις ΗΠΑ, συνολικής αξίας 17 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Στον Καύκασο, το Αζερμπαϊτζάν εκμεταλλεύτηκε επίσης την παρακμή του Βόρειου Διαδρόμου και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ. Από την υπογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας με την Αρμενία το 2025, το Μπακού επιδιώκει να μετασχηματίσει τη γεωπολιτική του ταυτότητα και να αναδειχθεί ως η κύρια δύναμη της περιοχής. Βασικό στοιχείο της ειρηνευτικής συμφωνίας ήταν η κατασκευή ενός διαδρόμου μεταξύ των δύο μη συνεχόμενων εδαφών του Αζερμπαϊτζάν μέσω της Αρμενίας (γνωστού ως διαδρομή Τραμπ, χάρη στον ρόλο του στη διαμεσολάβηση της συμφωνίας). Η διαδρομή αυτή καταργεί τον εμπορικό αποκλεισμό του Αζερμπαϊτζάν και επιτρέπει την απρόσκοπτη περιφερειακή ενσωμάτωση μεταξύ της Κεντρικής Ασίας και της Τουρκίας. Το 2025, το Αζερμπαϊτζάν εντάχθηκε επίσημα στη σύνοδο κορυφής των C5 (Καζακστάν, Κιργιστάν, Τουρκμενιστάν, Ουζμπεκιστάν) ως το πρώτο κράτος εκτός Κεντρικής Ασίας, μετατρέποντάς τους ουσιαστικά σε C6.

Στο Λεβάντε, η Συρία της μετα-Άσαντ εποχής έχει προσπαθήσει να τοποθετηθεί ως πιθανό κράτος διέλευσης ενέργειας και ως η επόμενη εναλλακτική λύση έναντι του Στενού του Ορμούζ, ένα όραμα που υποστηρίζεται από τον απεσταλμένο των ΗΠΑ στη Συρία, Τόμας Μπάρακ. Η πρωτοβουλία των Τεσσάρων Θαλασσών παρέχει στη Δαμασκό μια εξαιρετική ευκαιρία να υλοποιήσει αυτό το όραμα. Τελικά, μετά την επίσημη άρση των περισσότερων αμερικανικών κυρώσεων το 2025, η νέα ηγεσία της Συρίας είναι αποφασισμένη να τονώσει τη μεταπολεμική οικονομία και την ανοικοδόμηση της χώρας (το κόστος της οποίας εκτιμάται από την Παγκόσμια Τράπεζα σε 216 δισεκατομμύρια δολάρια) μέσω των εσόδων από τη διαμετακόμιση.

Η μετατροπή της Συρίας σε σταθερό κόμβο της περιοχής εξυπηρετεί και τα συμφέροντα του Κόλπου. Τα κράτη της περιοχής αντιλαμβάνονται την «Πρωτοβουλία των Τεσσάρων Θαλασσών» ως τρόπο αποφυγής της ευπάθειας του Ορμούζ. Τον Ιούνιο, το Ιράκ και οι ΗΠΑ εξέδωσαν μια κοινή δήλωση με την οποία δεσμεύτηκαν για την αποκατάσταση του παροπλισμένου αγωγού μεταξύ του Κιρκούκ στο Ιράκ και του Μπανιγιάς στη συριακή ακτή, ένα κρίσιμο προηγούμενο που καταδεικνύει τη δυνατότητα σύνδεσης μεταξύ του Περσικού Κόλπου και της Μεσογείου.

Ωστόσο, κανένα κράτος δεν έχει να κερδίσει περισσότερα από αυτές τις αλλαγές από την Τουρκία, η οποία βρίσκεται στο σταυροδρόμι και των δύο αυτών εναλλακτικών εμπορικών διαδρόμων.

Η Άγκυρα τοποθετεί τον εαυτό της ως τον απαραίτητο κόμβο διαμετακόμισης μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, επωφελούμενη ταυτόχρονα από την προσπάθεια της πρώτης να αντικαταστήσει τη ρωσική ενέργεια, την αναζήτηση των χωρών του Κόλπου για διαδρομές εξαγωγής που δεν διέρχονται από το Ορμούζ, καθώς και την πίεση των κρατών της Κεντρικής Ασίας να άρουν τους οικονομικούς τους περιορισμούς μέσω χερσαίων διαδρόμων. Η Τουρκία αξιοποιεί τις αλληλοεπικαλυπτόμενες κρίσεις για να εδραιωθεί ως κόμβος που καμία ευρασιατική δύναμη δεν μπορεί να παρακάμψει.

Ενώ ο «Μεσαίος Διάδρομος» επιτρέπει στην Τουρκία να υλοποιήσει τις παντουρκικές φιλοδοξίες της, εμβαθύνοντας τους κοινωνικούς και οικονομικούς δεσμούς μεταξύ της Κεντρικής Ασίας και του Αζερμπαϊτζάν, η πρωτοβουλία «Τέσσερις Θάλασσες» διευκολύνει τις νεοοθωμανικές φιλοδοξίες της για άσκηση «ήπιας ισχύος», ενισχύοντας την επιρροή της Τουρκίας στον Κόλπο και το Λεβάντε και εδραιώνοντας έναν σουνιτικό άξονα που μπορεί να αντισταθμίσει την σιιτική ημισέλινο του Ιράν.

Σε αντίθεση με την Ευρώπη, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν πληγεί σημαντικά από το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην κορυφαία παγκοσμίως εγχώρια παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ωστόσο, τόσο ο «Μεσαίος Διάδρομος» όσο και η «Πρωτοβουλία των Τεσσάρων Θαλασσών» προσφέρουν στην Ουάσιγκτον την ευκαιρία να υπονομεύσει την επιρροή της Τεχεράνης σε μια κρίσιμη θαλάσσια εμπορική διαδρομή (καθώς και στην Ερυθρά Θάλασσα), αποδυναμώνοντας την ικανότητά της να απειλεί τις οικονομίες των γειτονικών περιοχών.

Για την Ουάσιγκτον, και οι δύο εναλλακτικοί εμπορικοί διάδρομοι θα επιτύχουν τελικά τρεις αλληλένδετους στρατηγικούς στόχους: την απελευθέρωση της ευρωπαϊκής ενεργειακής κυριαρχίας από την εξάρτηση από τη Ρωσία και το Ιράν, την εξασφάλιση της αμερικανικής εμπορικής κυριαρχίας στις υποδομές με τη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία στη Μέση Ανατολή και τη δημιουργία ενός διαρκούς γεωπολιτικού πλαισίου που ανταμείβει την ευθυγράμμιση με τη Δύση.

Προς το παρόν, η «Πρωτοβουλία των Τεσσάρων Θαλασσών» έχει λάβει υποστήριξη από το Κογκρέσο και τη διπλωματία, μεταξύ άλλων από τη γερουσιαστή Τζίν Σαχίν (Δημοκρατική από το Νιου Χαμσάιρ), τον βουλευτή Τζο Γουίλσον (Ρεπουμπλικανός από τη Βόρεια Καρολίνα) και τον Μπάρακ, ο οποίος υπηρετεί επίσης ως πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία. Οι ΗΠΑ έχουν επίσης λάβει μια σειρά από συγκεκριμένα μέτρα για τη στήριξη του «Μεσαίου Διαδρόμου», συγκεκριμένα τη μεσολάβηση για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ του Αζερμπαϊτζάν και της Αρμενίας, καθώς και τον εκσυγχρονισμό των λιμένων του Καζακστάν και της σιδηροδρομικής υποδομής της Γεωργίας.

Ενώ η ανακατεύθυνση του εμπορίου μέσω αυτών των εναλλακτικών διαδρόμων μπορεί να εξυπηρετεί διάφορα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ, υπονομεύει επίσης τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, αποκλείοντας το Ιράν. Για να διαρκέσει μια τάξη πραγμάτων, όλα τα κράτη της περιοχής πρέπει να έχουν κίνητρο να την υποστηρίξουν. Ο αποκλεισμός του Ιράν από την οικονομική και εμπορική αρχιτεκτονική της περιοχής θα καταστήσει αυτή την τάξη πραγμάτων μη βιώσιμη.

Ανεξάρτητα από αυτά τα πιθανά μειονεκτήματα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το διεθνές εμπόριο θα έχει εντελώς διαφορετική μορφή μετά από αυτόν τον πόλεμο. Για δεκαετίες, η εξάρτηση του κόσμου από ένα μοναδικό στενό πλάτους 21 μιλίων αντιμετωπιζόταν ως αμετάβλητο δεδομένο του παγκόσμιου εμπορίου. Όμως, καθώς το Στενό του Ορμούζ ανοίγει ξανά, ο κόσμος που εξαρτιόταν από αυτό ενδέχεται να κλείνει.

Οι διάδρομοι που προωθούνται τώρα ως εναλλακτικές λύσεις δεν θα εξαλείψουν τις γεωπολιτικές εντάσεις, αλλά θα τις μετατοπίσουν.

Τόσο ο «Μεσαίος Διάδρομος» όσο και η «Πρωτοβουλία των Τεσσάρων Θαλασσών» θα διέρχονται από μερικές από τις πιο ασταθείς περιοχές του κόσμου. Καθώς νέα στενά αποκτούν σημασία, το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν οι δυνάμεις που τα ελέγχουν θα επιδιώξουν να ασκήσουν την ίδια επιρροή που ασκούσε το Ιράν πάνω στο στενό του Ορμούζ.

*Ο Άνταμ Ντεχσάμπζι είναι αναλυτής εξωτερικής πολιτικής με έδρα την Ουάσιγκτον. Έχει διατελέσει ερευνητικός βοηθός του καθηγητή Τζον Μίρσχαϊμερ στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, όπου ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό του στις Διεθνείς Σχέσεις. Η έρευνά του επικεντρώνεται σε θέματα ασφάλειας στη Μέση Ανατολή, στις διατλαντικές σχέσεις, στον εθνικισμό και στην αυτοδιάθεση των μειονοτήτων.

Πηγή: infowar

Έξω από τη φωτιά, ρίχνω όλα τα μυρωδικά, και τα 6 ματσάκια, ψιλοκομμένα, και ανακατεύω καλά. Το μείγμα θα γίνει σχεδόν πράσινο, αλλά αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο. Τα υπόλοιπα υλικά της γέμισης δεν έχουν δυνατή μυρωδιά, πλην του μαγειρεμένου κρεμμυδιού. Έτσι χρειάζονται μια αρωματική ενίσχυση, την οποία δίνει με τον καλύτερο τρόπο το μείγμα των μυρωδικών, που προσδίδει επίσης υπέρτατη δροσιά και φρεσκάδα στο φαγητό, ακόμη και μετά το ψήσιμο. Αλατοπιπερώνω και ανακατεύω καλά. Η γέμιση είναι έτοιμη. Την αφήνω να κρυώσει, να αποκτήσει θερμοκρασία δωματίου.

Το σωστό γέμισμα, τα μυστικά του ταψιού, άρτιο ψήσιμο

Οι αλατισμένες ντομάτες που έχω αφήσει στην άκρη είναι έτοιμες για γέμισμα. Σίγουρα θα έχουν βγάλει υγρά, τα οποία σε καμία, το τονίζω, σε καμία περίπτωση δεν πετάω, γι’ αυτό και δεν τις αναποδογύρισα. Είναι νοστιμότατα αυτά τα ζουμιά, όπως και αυτό που έβγαλαν τα τριμμένα κολοκυθάκια όταν τα έστυψα. Αυτά τα δύο υγρά λοιπόν τα ρίχνω στη γέμιση και ενισχύω τη νοστιμιά της και την υγρασία της. Είναι σημαντική αυτή η νοστιμιά από τα ταπεινά ζουμιά, μην την υποτιμάτε.

Με ένα κουτάλι γεμίζω τις ντομάτες με τη γέμιση, κατά τα τρία τέταρτα. Όχι μέχρι επάνω, γιατί το ρύζι θα διογκωθεί με το ψήσιμο και είτε θα πετάξει τα καπάκια της ντομάτας είτε θα τις σκάσει και θα καεί η γέμιση. Έπειτα σκεπάζω τις ντομάτες με τα καπάκια. Ανάμεσα στις ντομάτες, όπου υπάρχουν κενά, βάζω τις κυδωνάτες πατάτες για να τα καλύψω. Οι πατάτες στα γεμιστά δεν είναι για χόρταση, οπότε μην το παρακάνετε. Ο μοναδικός τους ρόλος είναι… να πιουν τη νοστιμιά των υγρών του ψησίματος. Αν περισσέψουν πατάτες αφού καλύψω τα κενά, τις τηγανίζω, τις βράζω, τις κάνω κάτι άλλο, πάντως δεν τις στριμώχνω στο ταψί

Επίσης, δεν βάζω στο ταψί τη γέμιση που τυχόν περίσσεψε. Τα υγρά του ταψιού χρειάζονται για να ψηθούν τα γεμιστά σωστά και να γίνει η γέμισή τους ζουμερή και νόστιμη. Σε αυτό το ζουμί θα ψηθούν καλά και οι πατάτες, και στο τέλος το κοκκινωπό λάδι που θα μείνει θα είναι η λιγοστή σάλτσα για το φαγητό.

Αν λοιπόν περισσέψει γέμιση, προτείνω να την κάνετε ένα πιλάφι ή ένα ριζότο και όχι να τη ρίξετε στο ταψί.

Ανακατεύω τον χυμό ντομάτας με το υπόλοιπο λάδι και 1 νεροπότηρο νερό και αδειάζω το ζουμί αυτό στο ταψί, ανάμεσα στις ντομάτες, περιχύνοντας τις πατάτες. Αλατοπιπερώνω γενναιόδωρα και καλύπτω όλο το ταψί με αλουμινόχαρτο. Ψήνω σε φούρνο καλά προθερμασμένο στους 180°C, για περίπου 40-45 λεπτά. Το ταψί θα έχει ακόμα πολύ ζουμί, τόσο αυτό που έριξα όσο και αυτό που θα βγάλουν οι ντομάτες στο ψήσιμο. Αφαιρώ με προσοχή το αλουμινόχαρτο, πασπαλίζω τις ντομάτες με το τυρί και τις ψήνω ξεσκέπαστες για άλλα 45 λεπτά, στην ίδια θερμοκρασία, μέχρι να ζαρώσουν και να ροδίσουν, να γίνει η γέμιση, να μελώσει το ζουμί του ταψιού και οι πατάτες να ροδοκοκκινίσουν.

Αφήνω το φαγητό για τουλάχιστον 2 ώρες πριν το σερβίρω, όπως κάνω με όλα τα λαδερά. Δεν τρώγονται τα λαδερά καυτά, είναι άλλη η γεύση τους σε θερμοκρασία περιβάλλοντος. Την επομένη επίσης είναι έξοχα, αλλά όχι κατευθείαν από το ψυγείο, πρέπει να μείνουν λίγο έξω. Λίγο ωμό ελαιόλαδο από πάνω δεν είναι πλεονασμός, είναι μια νόστιμη σάλτσα που δίνει έξτρα φρεσκάδα και ένταση στο φαγητό. Συνοδεύω με φέτα βαρελίσια ή γιαούρτι πρόβειο, με την πέτσα του.

Το λοφτ του σκηνοθέτη JP Habac αξιοποιεί στο έπακρο τον χώρο.

Μια ιστορική στροφή βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς η χώρα που απεχθάνεται τον δανεισμό θα βγει στις αγορές με στόχο τον επανεξοπλισμό της. Ο Πούτιν, από στήριγμα της βιομηχανίας επί Μέρκελ, έγινε Νο 1 κίνδυνος και ο Μερτς αγοράζει όπλα με νέο χρέος, κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ μετά την επανένωση της Γερμανίας

Τα πάνω κάτω. Η χώρα που είχε αναγάγει τη δημοσιονομική πειθαρχία σε άκαμπτη ιδεολογία της οικονομικής της πολιτικής, η οποία έδινε επί δεκαετίες το στίγμα της στην ενωμένη Ευρώπη (στην Ελλάδα το γνωρίζουμε από πρώτο χέρι) και κουνούσε αυστηρά το δάχτυλο στους άλλους, αλλάζει ρότα και εγκαταλείπει τις παλιές βεβαιότητες. Τα ντιλ Μέρκελ – Πούτιν δεν χρηματοδοτούν πια με φθηνό αέριο τη βιομηχανική καρδιά της Ευρώπης, η Ρωσία θεωρείται τώρα ο Νο 1 κίνδυνος, η πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ (στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ) δεν προσφέρει πλέον την ίδια σιγουριά επί των ημερών του Τραμπ, ενώ η Κίνα απειλεί με τα ηλεκτρικά της οχήματα τις εταιρείες αυτοκινήτων της Γερμανίας, που κλείνουν εργοστάσια.

Εως το τέλος της δεκαετίας το Βερολίνο σχεδιάζει να αντλήσει περισσότερα από 800 δισ. ευρώ από τις αγορές, χρηματοδοτώντας τον μεγαλύτερο επανεξοπλισμό της από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Για περισσότερα από τριάντα χρόνια, μετά την επανένωση, η Γερμανία αντιμετώπιζε τον νέο δανεισμό ως έσχατη λύση. Η δημοσιονομική εγκράτεια είχε αποκτήσει σχεδόν ιδεολογικά χαρακτηριστικά και οι ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί θεωρούνταν προϋπόθεση οικονομικής αξιοπιστίας και πολιτικής σταθερότητας. Η απόφαση της κυβέρνησης του Φρίντριχ Μερτς να χρηματοδοτήσει τον επανεξοπλισμό της χώρας με νέο χρέος σηματοδοτεί μια βίαιη στροφή στον ρεαλισμό και στη συνειδητοποίηση ότι όχι ο κόσμος, αλλά και η θέση της χώρας μέσα σε αυτόν, έχουν αλλάξει.

Σύμφωνα με τους Financial Times, η Γερμανία σχεδιάζει να δανειστεί αυτά τα 800 δισ. ευρώ με ταχείς ρυθμούς: έως το 2030. Ηδη για το 2027 το υπουργείο Οικονομικών προγραμματίζει εκδόσεις ομολόγων άνω των 200 δισ. ευρώ, ποσό αυξημένο κατά 12,5% σε σύγκριση με εφέτος. Για την τετραετία 2027-2030 οι συνολικές δανειακές ανάγκες υπολογίζονται στα 838 δισ. ευρώ. Η αλλαγή πορείας συνδέεται άμεσα με την επιδείνωση του διεθνούς περιβάλλοντος ασφαλείας για τη χώρα. Στο Βερολίνο θεωρούν ότι η ρωσική απειλή αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά, ενώ η στάση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, απέναντι στην ευρωπαϊκή άμυνα ενισχύει την ανάγκη μεγαλύτερης στρατιωτικής αυτονομίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων αντιμετωπίζεται πλέον ως προτεραιότητα. Το μεγαλύτερο μέρος των νέων δανείων θα κατευθυνθεί στην Αμυνα. Ο σχετικός προϋπολογισμός προβλέπεται να ανέλθει στα 109 δισ. ευρώ το επόμενο έτος και να αυξηθεί στα 183,6 δισ. ευρώ έως το 2030. Παράλληλα, η Γερμανία προγραμματίζει στρατιωτική βοήθεια 11,6 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία μέσα στο 2027. Οπως σημειώνει το έγκυρο βρετανικό φύλλο, η νέα στρατηγική κατέστη δυνατή μετά την αναθεώρηση του συνταγματικού «φρένου χρέους». Οι αμυντικές δαπάνες εξαιρέθηκαν από τους περιορισμούς που ίσχυαν έως σήμερα, επιτρέποντας στην κυβέρνηση να χρηματοδοτεί εξοπλιστικά προγράμματα μέσω δανεισμού.

Την ίδια περίοδο συγκροτήθηκε και ειδικό ταμείο 500 δισ. ευρώ, με χρονικό ορίζοντα 12 ετών, για την αναβάθμιση των υποδομών. Οι πόροι θα διατεθούν σε γέφυρες, οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα, νοσοκομεία, σχολεία και ενεργειακές εγκαταστάσεις, σε μια προσπάθεια να καλυφθούν οι επενδυτικές ελλείψεις που έχουν συσσωρευθεί τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τους FT, μόνο για το 2027 προβλέπεται να αντληθούν περίπου 55 δισ. ευρώ για έργα υποδομής. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι οι επενδύσεις αυτές μπορούν να στηρίξουν μια οικονομία που παραμένει εγκλωβισμένη σε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Η μεταστροφή προκαλεί αντιδράσεις ακόμη και στο εσωτερικό των Χριστιανοδημοκρατών (CDU).

Για πολλά χρόνια η παράταξη είχε ταυτιστεί με τη λεγόμενη «Schwarze Null», τη δημοσιονομική γραμμή που επέβαλε ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς και συνδέθηκε πολιτικά με τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε και τις κυβερνήσεις της Ανγκελα Μέρκελ. Το τραύμα της υπερπληθωριστικής κρίσης του 1923 και η κατάρρευση του γερμανικού μάρκου στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης χαράχτηκαν βαθιά στη συλλογική μνήμη της χώρας. Για πολλές γενιές Γερμανών, το υπερβολικό δημόσιο χρέος και η ανεξέλεγκτη νομισματική χρηματοδότηση συνδέθηκαν με την οικονομική και πολιτική αποσταθεροποίηση και τα μετέπειτα εγκλήματα του ναζισμού, ενώ η Βαϊμάρη εξακολουθεί να λειτουργεί ως ιστορικό σημείο αναφοράς στις πολιτικές συζητήσεις.

Η Σουαβή νοικοκυρά

Η «Schwarze Null» («Μαύρο Μηδέν»), το γερμανικό δόγμα των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών που διαμορφώθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενισχυόταν πάντοτε από τις μνήμες του υπερπληθωρισμού της Βαϊμάρης και όσων ακολούθησαν, κορυφώθηκε δε επί Σόιμπλε, όταν η αποφυγή δημιουργίας νέου δημόσιου χρέους αναδείχθηκε σε κεντρική αρχή της οικονομικής πολιτικής. Βεβαίως, τότε υπήρχε το φθηνό αέριο του «φίλου» της Ανγκελα Μέρκελ, Βλαντίμιρ Πούτιν, κι ας την τρόμαξε μια-δυο φορές με το σκυλάκι του. Το σχήμα λειτουργούσε… Ομως από το 2022, και μετά την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία, ήρθαν τα πάνω κάτω.

Οπως σχολίασε από το 2025 η Deutsche Welle, όταν το γερμανικό Κοινοβούλιο ενέκρινε την αναθεώρηση του Συντάγματος, απορρίπτοντας το «φρένο του χρέους», η χώρα εγκατέλειψε «τη λογική της “σουαβής νοικοκυράς”, η οποία είναι ικανή να φτιάχνει αριστουργήματα από τα υπολείμματα της προηγούμενης εβδομάδας και να προγραμματίζει εγκαίρως τα ψώνια της για να μειώσει το κόστος, ενώ κατά κανόνα ξοδεύει λιγότερα από όσα εισπράττει». Η «σουαβή νοικοκυρά» (schwabische Hausfrau) είναι μια μυθολογική φιγούρα που χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες από τους Γερμανούς πολιτικούς, υπέρμαχους της λιτότητας.

Για να μην ξοδεύει, έχει στην τσέπη της έναν σκαντζόχοιρο. Ετσι, δεν πάει το χέρι να ψάξει για λεφτά… Τώρα όλα είναι αλλιώς. Οπως γράφουν οι FT, ο υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ υπερασπίστηκε τη νέα πολιτική, υποστηρίζοντας ότι η Γερμανία δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της απέναντι στο ΝΑΤΟ χωρίς σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών. Τόνισε ότι η ασφάλεια της Ευρώπης δοκιμάζεται από τη ρωσική επιθετικότητα και οι συνθήκες επιβάλλουν διαφορετικές επιλογές από εκείνες του παρελθόντος. Οι προβλέψεις του υπουργείου Οικονομικών δείχνουν ότι ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ θα αυξηθεί στο 69,5% το επόμενο έτος, παραμένοντας βέβαια χαμηλότερος από τον μέσο όρο της ευρωζώνης.

Εκανε τη δουλειά της τόσα χρόνια η «σουαβή νοικοκυρά». Το δημοσιονομικό έλλειμμα εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 4,3% του ΑΕΠ. Το Βερολίνο υπολογίζει επίσης ότι θα υπερβεί από εφέτος τον «παλιό» στόχο του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες (2% του ΑΕΠ) και θα φθάσει το νέο όριο του 3,5% το 2029, αρκετά χρόνια νωρίτερα από τον αρχικό σχεδιασμό. Βεβαίως, ο Τραμπ απαιτεί 5%… Επί του παρόντος η δημοσιονομική επέκταση έχει περιορίσει μέρος των πιέσεων που προκάλεσαν οι αμερικανικοί δασμοί και το αυξημένο ενεργειακό κόστος, χωρίς όμως να επαναφέρει τη γερμανική οικονομία σε αναπτυξιακή τροχιά. Η στασιμότητα εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης.

Την ίδια στιγμή εντείνονται οι επιφυλάξεις για το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Οι πληρωμές τόκων αναμένεται να αυξηθούν, από 42 δισ. ευρώ το 2027, σε περίπου 81 δισ. ευρώ έως το τέλος της δεκαετίας. Οι Financial Times σημειώνουν πως η Ομοσπονδία Γερμανικών Βιομηχανιών (BDI) κάνει ήδη λόγο για ανησυχητική εξέλιξη, καθώς οι τόκοι αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς…