Μοχλός πίεσης η εξάρτηση της Ευρώπης από το αέριο του Τραμπ

H Ευρώπη, επί των ημερών του Μπάιντεν, αντικατέστησε την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία με την εξάρτηση από υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) των ΗΠΑ. Επί Τραμπ, ο κίνδυνος της μη διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών αποκαλύφθηκε και προβληματίζει τους αναλυτές

Η Ευρώπη απέφυγε την ενεργειακή ασφυξία μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 χάρη σε μια μαζική στροφή στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οταν προηγουμένως το ρωσικό φυσικό αέριο κάλυπτε πάνω από το ήμισυ των εισαγωγών της ΕΕ, οι ροές μέσω των ρωσικών αγωγών στέρεψαν, οι τιμές εκτοξεύθηκαν και η ευρωπαϊκή οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή ενεργειακή κρίση. Η απάντηση ήρθε από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού: δεξαμενόπλοια με LNG από τερματικούς σταθμούς των ΗΠΑ κατέκλυσαν τα ευρωπαϊκά λιμάνια, συμβάλλοντας στη σταθεροποίηση της αγοράς.

Τρία χρόνια μετά, ωστόσο, αυτό που έμοιαζε με σωτηρία αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως μια νέα στρατηγική αδυναμία. Οπως σημειώνουν οι New York Times, η Ευρώπη αντικατέστησε μια τεράστια εξάρτηση με μια άλλη και έτσι μια επιλογή που «έμοιαζε λογική πριν από τρία χρόνια, σήμερα δεν δείχνει το ίδιο ασφαλής». Το 2025 οι ΗΠΑ κάλυψαν πάνω από το ένα τέταρτο των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ όταν το αντίστοιχο ποσοστό το 2019 δεν ξεπερνούσε το 5%.

Η μετατόπιση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος στο νέο πολιτικό πλαίσιο της Ουάσιγκτον. Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η εμφανής πρόθεσή του να χρησιμοποιεί το εμπόριο ως εργαλείο πίεσης –από τους δασμούς έως τις γεωπολιτικές κινήσεις, όπως η υπόθεση της Γροιλανδίας– προκαλούν ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Αναλυτές που επικαλείται η νεοϋορκέζικη εφημερίδα προειδοποιούν ότι η ισχυρή θέση που έχουν πλέον αποκτήσει οι ΗΠΑ στην παγκόσμια αγορά LNG θα μπορούσε, σε συνθήκες έντασης, να μετατραπεί σε μοχλό πολιτικής επιρροής.

«Η Ευρώπη δεν έχει πολλές εναλλακτικές», συνοψίζει o ενερνειακός αναλυτής Κρίστοφερ Χάλσερ στους NYTimes επισημαίνοντας ότι ακόμη και η σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο –που έχει υποχωρήσει περίπου στο 12% των εισαγωγών– αφήνει κενό το οποίο καλύπτεται κυρίως από τις ΗΠΑ και, σε μικρότερο βαθμό, από τη Νορβηγία. Ταυτόχρονα, η αμερικανική βιομηχανία LNG επεκτείνεται ταχύτατα, επενδύοντας δισεκατομμύρια σε νέες υποδομές υγροποίησης, με την Ευρώπη να αποτελεί φυσικό προορισμό λόγω απόστασης και ζήτησης.

Ωστόσο, η εξάρτηση αυτή δεν έχει ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά με την εξάρτηση από τη Ρωσία. Σε αντίθεση με τη Gazprom, που λειτουργούσε ως κρατικό μονοπώλιο και «όπλισε» τις ροές φυσικού αερίου το 2022, η αμερικανική αγορά είναι κατακερματισμένη και ιδιωτική. Πρώην αξιωματούχοι της ενεργειακής διπλωματίας των ΗΠΑ εκτιμούν ότι μια δραστική περικοπή των εξαγωγών θα έστελνε αρνητικό σήμα στις αγορές. Ενώ αν επιβληθούν φόροι στις εξαγωγές αυτό θα έχει άμεσο αντίκτυπο στις τιμές.

Εδώ βρίσκεται σύμφωνα με τους New York Times το κρίσιμο σημείο για την Ευρώπη. Ακόμη και χωρίς «όπλο» το αέριο, η μεγάλη συγκέντρωση εισαγωγών από έναν βασικό προμηθευτή, εν προκειμένω από τις ΗΠΑ του Τραμπ. αυξάνει την έκθεση σε πολιτικούς κλυδωνισμούς και αλλαγές που επηρεάζουν την ίδια την αγορά. Οπως επισημαίνουν αναλυτές του Bruegel στη νεοϋορκέζικη εφημερίδα, η ενεργειακή ασφάλεια δεν κρίνεται μόνο από το αν υπάρχει φυσικό αέριο, αλλά και από το πόσο διαφοροποιημένες είναι οι πηγές του.

Η Γηραιά Ηπειρος, λοιπόν, που προσπάθησε να απεξαρτηθεί από τη Μόσχα για να θωρακίσει την αυτονομία της, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα νέο δίλημμα: πώς θα διατηρήσει επαρκή και προσιτή ενέργεια χωρίς να μετατρέψει μια αναγκαία εμπορική σχέση σε στρατηγικό κενό. Το αμερικανικό LNG παραμένει κρίσιμο για τη σταθερότητα της αγοράς. Το ερώτημα είναι αν, σε έναν κόσμο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, μπορεί να παραμείνει απλώς εμπόρευμα και όχι εργαλείο πίεσης.

Ειδικοί του ενεργειακού κλάδου εκτιμούν ότι η πορεία από εδώ και πέρα περιλαμβάνει για την Ευρώπη την ανάγκη διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών, την επένδυση στις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας αλλά και τον στρατηγικό σχεδιασμό που θα λαμβάνει υπόψη τις γεωπολιτικές πιέσεις από τις ΗΠΑ. Βεβαίως, οι τρέχουσες τάσεις δείχνουν ότι η αμερικανική παραγωγή LNG θα συνεχίσει να αυξάνεται, γεγονός που ενδεχομένως θα μειώσει τις τιμές. Παρά ταύτα, όπως είδαμε πρόσφατα με τη Γροιλιανδία, η πολιτική διάσταση ιδίως στον καιρό του Τραμπ, παραμένει βασικός παράγοντας κινδύνου.