Η τεχνητή νοημοσύνη δεν περιορίζεται πλέον στη δουλειά, αλλά μπαίνει δυναμικά και στην καθημερινότητα του σπιτιού, βοηθώντας τους ανθρώπους να εξοικονομούν χρόνο και να οργανώνουν καλύτερα τη ζωή τους

Ο Πέδρο Σάντσεθ αναδεικνύεται σε σημαιοφόρο της δυτικής πολιτικής αντιπολίτευσης στον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ

Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είχε καν ξεκινήσει και ο πρωθυπουργός της Ισπανίας είχε ήδη αποφασίσει να του αντιταχθεί.

Στην καρδιά της ισπανικής κυβέρνησης, που στεγάζεται σε ένα καταπράσινο κτηριακό συγκρότημα στη Μαδρίτη, οι συνεργάτες του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ εξέταζαν πέρυσι τον Δεκέμβριο πληροφορίες, οι οποίες εκτιμούσαν ότι ο πρόεδρος Τραμπ σχεδίαζε να πάρει τον δρόμο του πολέμου με το Ιράν. Καθώς ανέλυαν τις συνέπειες για την τροφοδοσία της Ευρώπης με ενέργεια και την οικονομία, ήξεραν ότι το αφεντικό τους θα αντιδρούσε έντονα — οποιαδήποτε κι αν ήταν η αντίδραση του Τραμπ μετά.

Τον τελευταίο χρόνο, το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης προσπαθούσε να κινείται προσεκτικά απέναντι στον Τραμπ. Ο Σάντσεθ, ωστόσο, δοκίμαζε μια εναλλακτική τακτική: τη θεωρία «Απλά πες όχι» στη διπλωματία Τραμπ. Ποντάρει ότι η δυτική συμμαχία θα είναι πιο υγιής αν οι σύμμαχοι των ΗΠΑ εκφράζουν ειλικρινά τις διαφωνίες τους με τον πρόεδρο, αντί να προσπαθούν να ελιχθούν.

Καθώς ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος με το Ιράν προκαλεί σοκ στην παγκόσμια οικονομία, ο Σάντσεθ, ο φωτογενής 54χρονος Σοσιαλιστής, υιοθέτησε το απλό σύνθημα «no a la guerra», ή «όχι στον πόλεμο». Σε αντίθεση με άλλους στην Ευρώπη, έχει αρνηθεί να επιτρέψει στις αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν ισπανικές αεροπορικές βάσεις για τον πόλεμο, παρά την οργή του Τραμπ.

Η Ισπανία, που σπάνια αποτελεί το κέντρο βάρους των ευρωπαϊκών υποθέσεων, έχει γίνει ο σημαιοφόρος των Ευρωπαίων που εκνευρίζονται που η ηπείρος φοβάται να σταθεί απέναντι στον πρόεδρο των ΗΠΑ. Οι απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία και η αντιδημοφιλία του πολέμου Ιράν μεταξύ των ψηφοφόρων φέρνουν όλο και περισσότερους Ευρωπαίους στο πλευρό του Σάντσεθ.

«Οι καλοί σύμμαχοι είναι σαν τους καλούς φίλους. Λένε πάντα την αλήθεια, ό,τι κι αν γίνει», δήλωσε ο Σάντσεθ στην εφημερίδα Wall Street Journal σε συνέντευξη στο La Moncloa, την έδρα της κυβέρνησης. «Κατά τη γνώμη μου, αυτός ο πόλεμος στο Ιράν είναι μεγάλο λάθος για τον κόσμο και επομένως και για τις ΗΠΑ».

«Σε έναν κόσμο όπου οι αποφάσεις καθοδηγούνται όλο και περισσότερο από τις παρορμήσεις, εμείς στην Ισπανία προσφέρουμε το αντίθετο: προβλεψιμότητα», πρόσθεσε.

Η πλειονότητα των Ευρωπαίων ηγετών πέρασε τον τελευταίο χρόνο προσπαθώντας να κερδίσει την προσοχή του Τραμπ μέσω υπερβολικής υπακοής και κολακείας — μόνο για να δουν τις ανησυχίες τους να αγνοούνται την ώρα που ο Λευκός Οίκος λαμβάνει αποφάσεις με σοβαρές παγκόσμιες συνέπειες.

Η προσεκτική τους αυτή στάση φαίνεται να είναι ένα από τα θύματα του πολέμου στο Ιράν. Κάποιοι από αυτούς πλέον υιοθετούν την προσέγγιση Σάντσεθ, απορρίπτοντας τις πιέσεις Τραμπ προς τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να βοηθήσουν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

«Η Γερμανία δεν συμμετέχει σε αυτόν τον πόλεμο και δεν θέλουμε να γίνουμε μέρος του», δήλωσε πρόσφατα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς. «Η Ιταλία δεν συμμετέχει και δεν προτίθεται να συμμετάσχει», είπε η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι. Και οι δύο συντηρητικοί ηγέτες θεωρούνται από τους πιο φιλικούς προς τον Τραμπ στην Ευρώπη.

Το να παίζεις τον καλό στον Τραμπ γίνεται όλο και πιο αντιδημοφιλές στην ήπειρο. Μια έρευνα της Polling Europe που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Φεβρουάριο έδειξε ότι πλέον το 25% των Ευρωπαίων θεωρεί τις ΗΠΑ μια φιλική δύναμη, έναντι 61% πριν από δύο χρόνια. Στην Ισπανία, το 77% των ψηφοφόρων σε έρευνα του YouGov τον Δεκέμβριο είχε αρνητική γνώμη για τον Τραμπ, ο οποίος απειλούσε να επιβάλει εμπάργκο στην Ισπανία αν δεν αύξανε τις αμυντικές δαπάνες.

«Η Ισπανία είναι τραγική», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο στις αρχές Μαρτίου. «Θα σταματήσουμε όλες τις εμπορικές σχέσεις με την Ισπανία. Δεν θέλουμε καμία σχέση με την Ισπανία».

Η διαμάχη αυτή υπήρξε ωφέλιμη για τον Σάντσεθ, του οποίου η δημοτικότητα στο εσωτερικό είχε υποχωρήσει μετά από οκτώ χρόνια στην εξουσία. Πέρα από τον Τραμπ, έχει συγκρουστεί και με τον Έλον Μασκ, υποσχόμενος ότι ο ιδιοκτήτης του X και άλλοι ιδιοκτήτες κοινωνικών μέσων θα λογοδοτήσουν «αν οι αλγόριθμοι τους δηλητηριάσουν την κοινωνία μας». Επίσης είναι ένας από τους πιο ανοιχτά επικριτικούς Ευρωπαίους πολιτικούς για τους πολέμους του Ισραήλ στη Γάζα και τον Λίβανο.

Πρώτα η Ισπανία

Αξιωματούχοι από αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δήλωναν σε συζητήσεις πέρυσι ότι ο Ισπανός ήταν μη συνεργάσιμος, ιδιαίτερα όσον αφορά στην άρνησή του να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες.

Η Ισπανία ήταν η μόνη χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ που απέρριψε την απαίτηση του Τραμπ να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ. Σε πρωτεύουσες όπως το Βερολίνο και το Παρίσι, αξιωματούχοι έλεγαν ότι ο Σάντσεθ έθετε σε κίνδυνο τις επίπονες προσπάθειες της Ευρώπης να αποφύγει σύγκρουση με τον Τραμπ, που θα μπορούσε να τον ωθήσει να ξεκινήσει εμπορικό πόλεμο, να εγκαταλείψει την Ουκρανία ή να διαλύσει του ΝΑΤΟ.

Κάποιοι Ευρωπαίοι ηγέτες τον απέκλεισαν από ομαδικές συνομιλίες όπου συζητούσαν πώς να χειριστούν τον Τραμπ κατά τη διάρκεια μιας σειράς εντάσεων στις διατλαντικές σχέσεις, από την Ουκρανία έως τη Γροιλανδία.

Οι Ισπανοί αξιωματούχοι αγνόησαν την απειλή του Τραμπ να τιμωρήσει τη χώρα, πεπεισμένοι ότι δεν μπορεί να επιβάλει εμπάργκο σε ένα μόνο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που εμπορεύεται ως μπλοκ. Η αίσθηση μεταξύ του κυρίως νεανικού προσωπικού στο La Moncloa είναι ότι ο Τραμπ δεν κρατά τόσα χαρτιά όσα νομίζει.

Οι ΗΠΑ εξάγουν περισσότερα στην Ισπανία απ’ όσα εισάγουν, τονίζει ο Σάντσεθ.

«Υπάρχει μια προσωρινή διαφωνία, αλλά πιστεύω ότι η σχέση μεταξύ ΗΠΑ και Ισπανίας είναι πιο στενή από ποτέ», δήλωσε στην Journal. «Οι Αμερικανοί αγαπούν την Ισπανία».

Πράγματι, ο πληθυσμός Αμερικανών κατοίκων στην Ισπανία έχει σχεδόν διπλασιαστεί επί της θητείας του. Περίπου 80.000 Αμερικανοί πολίτες κατοικούν στην Ισπανία. Στο νούμερο αυτό δεν συγκαταλέγονται όλοι οι φοιτητές, όσοι έχουν διπλή υπηκοότητα, προσωρινά εργαζόμενοι με βραχυπρόθεσμα συμβόλαια ή όσοι σχεδιάζουν να επιστρέψουν στις ΗΠΑ στο άμεσο μέλλον.

Όταν οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν σε σύνοδο στην Αίγυπτο τον Οκτώβριο, ο Τραμπ ήταν φιλικός, πειράζοντας παιχνιδιάρικα τον ψηλό Ισπανό ηγέτη για το ποιος θα επικρατήσει στις αμυντικές δαπάνες.

Η απλή αλλά σκληρή ρητορική του Σάντσεθ έχει οδηγήσει κάποιους παρατηρητές να τον χαρακτηρίσουν ως «ευρωπαϊκή σοσιαλιστική εκδοχή του Τραμπ».

Αυτή η ρητορική οδήγησε σε τριβή με τον Μασκ τον προηγούμενο μήνα, όταν ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου αντέδρασε στην πρόθεση της Ισπανίας να απαγορεύσει σε παιδιά κάτω των 16 ετών την πρόσβαση σε κοινωνικά δίκτυα όπως το X.

«Τα κοινωνικά μέσα έχουν γίνει ένα αποτυχημένο κράτος, ένας τόπος όπου οι νόμοι αγνοούνται και τα εγκλήματα παραμένουν, όπου η παραπληροφόρηση αξίζει περισσότερο από την αλήθεια», δήλωσε ο Σάντσεθ σε διάσκεψη στο Ντουμπάι τον Φεβρουάριο.

«Ο βρώμικος Σάντσεθ είναι τυραννικός και προδότης του λαού της Ισπανίας», ανταπάντησε ο Μασκ στο X, προσθέτοντας ένα emoji κοπράνων, σαν μια αναφορά σε άσεμνη σεξουαλική πράξη. Αργότερα, το ευρωπαϊκό τμήμα του X ζήτησε συνάντηση για να πέσουν οι τόνοι, αλλά το γραφείο του Σάντσεθ απέρριψε την πρόταση.

Ο Σάντσεθ δήλωσε στην Journal ότι στόχος του είναι «να κάνουμε τη δημοκρατία ξανά μεγάλη. Και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ρυθμίσουμε και να εγγυηθούμε κάποιου είδους λογοδοσία από αυτές τις ψηφιακές πλατφόρμες παγκοσμίως». Η διαδικτυακή κακοποίηση των παιδιών, υποστηρίζει, δεν είναι ζήτημα ελευθερίας του λόγου.

Φιλο-προοδευτικοί φίλοι

Ορισμένοι Δημοκρατικοί των ΗΠΑ επικοινώνησαν για να επαινέσουν τις προσπάθειές του, υποστηρίζουν ισπανοί αξιωματούχοι. Σε συνάντηση στο Μόναχο τον προηγούμενο μήνα, ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια, Γκάβιν Νιούσομ, ζήτησε τη γνώμη του Σάντσεθ για την καταπολέμηση των εθιστικών και επιβλαβών επιπτώσεων των κοινωνικών μέσων στα παιδιά.

«Η γυναίκα μου μου είπε να μιλήσω μαζί σας γι’ αυτό», είπε ο κυβερνήτης σύμφωνα με παρισταμένους. «Πιστεύει ότι αυτό χρειάζεται η κοινωνία μας». Οι δύο συμφώνησαν ότι η Ευρώπη πρέπει να δείξει περισσότερο σθένος απέναντι στον Τραμπ.

Ο Σάντσεθ προσπαθεί να χτίσει ένα δίκτυο αριστερών πολιτικών παγκοσμίως — μιμούμενος το διασυνοριακό κλαμπ που έχουν δημιουργήσει δεξιοί εθνικιστές από την Ουγγαρία έως την Αργεντινή, με υποστήριξη από τον Λευκό Οίκο. Το γραφείο του προσπαθεί να φέρει την Δημοκρατική βουλευτή Νέας Υόρκης Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτές σε διεθνή σύνοδο προοδευτικών πολιτικών στη Βαρκελώνη τον επόμενο μήνα.

Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις το ισπανικό ακροδεξιό κόμμα Vox έχει ισχυρές πιθανότητες μετά τις εκλογές του επόμενου έτους να συμμετάσχει στην κυβέρνηση ως μικρότερος εταίρος των Ισπανών συντηρητικών, κάτι που θα είναι πρωτόγνωρο για την Ισπανία από την εποχή του φασισμού.

Οι επικριτές του λένε ότι η στροφή του Σάντσεθ προς τα αριστερά σε πολλά ζητήματα — συμπεριλαμβανομένης της μετανάστευσης, όπου προτείνει χορήγηση νόμιμης διαμονής σε εκατοντάδες χιλιάδες παράτυπους μετανάστες — έχει ενισχύσει την ακροδεξιά. Οι σύμβουλοι του Σάντσεθ υποστηρίζουν ότι είναι καλύτερο να ακολουθεί ξεκάθαρα αριστερές πολιτικές παρά να κυβερνά χωρίς πρόγραμμα, κάτι που, λένε, έχει ωθήσει περισσότερους ψηφοφόρους στα λαϊκιστικά άκρα σε άλλες χώρες της Ευρώπης.

Μερικοί από τους ομολόγους του τον θεωρούν λαϊκιστή, οι θέσεις του οποίου σχετίζονται με την περιορισμένη ισχύ του στην ισπανική πολιτική σκηνή. Ηγείται της Ισπανίας από το 2018 παρά την αδύναμη κυριαρχία του στο Κοινοβούλιο, όπου επιβιώνει χάρη σε συμφωνίες με μικρά αριστερά και περιφερειακά κόμματα.

Χωρίς αρκετές ψήφους για να περάσει προϋπολογισμό από το 2023, η δημοτικότητά του έχει πληγεί από έρευνες για διαφθορά κατά μελών της οικογένειάς του και αξιωματούχων του Σοσιαλιστικού Κόμματος, οι οποίοι αρνούνται ότι είναι ένοχοι.

Όσον αφορά το Ιράν, «πιστεύω ότι το κίνητρό του είναι καθαρά να ικανοποιήσει τα αριστερά κομμάτια της συμμαχίας του και να βάλει τη δεξιά αντιπολίτευση στη λάθος πλευρά του ζητήματος», δήλωσε ο Φαμπρίς Ποτιέ, διευθύνων σύμβουλος της γεωπολιτικής συμβουλευτικής Rasmussen Global και πρώην αξιωματούχος του ΝΑΤΟ.

Οι σύμβουλοι του Σάντσεθ απορρίπτουν την κατηγορία ότι η στάση του διαμορφώνεται από τις εγχώριες πολιτικλές ισορροπίες ή ότι χρησιμοποιεί την ευρεία αντιδημοφιλία του Τραμπ στην Ευρώπη για να αποσπάσει την προσοχή από τα προβλήματα στο εσωτερικό της Ισπανίας. Οι σύμβουλοι του λένε ότι δεν ζήτησαν καν να γίνει δημοσκόπηση για να δουν αν οι Ισπανοί θα υποστήριζαν άλλη μια παρέμβαση υπό τις ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.

Όχι στον πόλεμο

Τέσσερις μέρες μετά την έναρξη του πολέμου, ο Σάντσεθ — που είχε ήδη μπλοκάρει τη χρήση ισπανικών βάσεων από τις ΗΠΑ — έλαβε τηλεφώνημα από τον Γάλλο Πρόεδρο Εμμανουέλ Μακρόν. Η Ισπανία θα ήταν διατεθειμένη να στείλει φρεγάτα για να προστατεύσει την Κύπρο, μέλος της ΕΕ; Ένα ιρανικό drone είχε πλήξει βρετανική βάση εκεί. Ο Σάντσεθ συμφώνησε. Λίγες ώρες αργότερα, η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λίβιτ, ανακοίνωσε ότι η Ισπανία «συνεργάζεται με τον αμερικανικό στρατό». Το γραφείο του Σάντσεθ απάντησε με μία λέξη: «Ψευδές».

Η Ισπανία υπήρξε ανέκαθεν μια από τις πιο αμφίσημες χώρες όσον αφορά τη δύναμη της Αμερικής. Σε αντίθεση με χώρες που είχαν καταληφθεί από ναζιστικές ή σοβιετικές δυνάμεις, η ελευθερία και η δημοκρατία της Ισπανίας δεν οφείλονται και τόσο στην Αμερική. Οι ΗΠΑ συνεργάστηκαν με τον Ισπανό δικτάτορα Φράνκο, ο οποίος προσέφερε στρατιωτικές βάσεις κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Η απόσταση της Ισπανίας 1.500 μιλίων από τα ρωσικά σύνορα σημαίνει ότι δεν είναι πολλοί οι Ισπανοί που αισθάνονται απειλή το ίδιο με τις χώρες στα ανατολικά. Ο Σάντσεθ προκάλεσε ενόχληση στους ευρωπαίους συμμάχους πέρυσι λέγοντας ότι οι ρωσικές δυνάμεις είναι απίθανο να φτάσουν στα Πυρηναία.

«Συμφωνώ ότι αυτός ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αφορά μόνο την ίδια την Ουκρανία, αλλά αφορά και το πώς ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν προσπαθεί να υπονομεύσει και να αδυνατίσει το ευρωπαϊκό σχέδιο», δήλωσε στην Journal, μια μέρα πριν φιλοξενήσει τον Πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντιμίρ Ζελένσκι, για να συζητήσουν για την παραγωγή drones και συστημάτων αεράμυνας.

Συνεχίζει πάντως να απορρίπτει τον στόχο του ΝΑΤΟ για 5% του ΑΕΠ στις αμυντικές δαπάνες.

Οι πολυεθνικοί κολοσσοί της ενέργειας χάνουν δισεκατομμύρια από πολεμικές επιθέσεις και τις ζημιές στις εγκαταστάσεις τους και θα χρειαστούν χρόνια για να αποκατασταθούν πλήρως οι κατεστραμμένες υποδομές

Οι ζημιές στο εργοστάσιο Pearl αποτελούν προσωπικό πλήγμα για τον διευθύνοντα σύμβουλο της Shell, Ουαέλ Σαουάν, ο οποίος επέβλεψε τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία του, έχοντας θητεύσει σε διάφορες θέσεις ευθύνης στην εταιρεία. Το εργοστάσιο, που κόστισε σχεδόν 20 δισεκατομμύρια δολάρια, είναι η μεγαλύτερη μονάδα υγροποίησης φυσικού αερίου στον κόσμο και θεωρείται ένα από τα πλέον αποδοτικά περιουσιακά στοιχεία της βρετανικής εταιρείας.

Το Pearl «είναι ένα πολύ σημαντικό έργο για εμένα προσωπικά», είπε ο Σαουάν σε συνάντηση αναλυτών το 2022, ενώ παρουσίαζε πανηγυρικά την απόδοση της μονάδας. Η Shell ανακοίνωσε ότι η επισκευή του εργοστασίου Pearl θα διαρκέσει περίπου έναν χρόνο.

Μείωση δαπανών

Την τελευταία δεκαετία, οι μεγαλύτερες έχουν μειώσει κατά πολύ τις δαπάνες τους για την αναζήτηση νέων ευκαιριών στον τομέα της εξόρυξης. Εχουν ενισχύσει τις υφιστάμενες συνεργασίες τους με μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Μέση Ανατολή, όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ παράλληλα επικεντρώνονται σε εξορύξεις μικρότερης κλίμακας στα αμερικανικά κοιτάσματα πετρελαίου.

Τα έργα στη Μέση Ανατολή έχουν αποφέρει μεγάλα κέρδη στις εταιρείες, αλλά τις έχουν αφήσει επίσης πιο εκτεθειμένες στις γεωπολιτικές συγκρούσεις της περιοχής. Οι κλιμακούμενες επιθέσεις στις υποδομές παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Περσικό Κόλπο την περασμένη εβδομάδα σηματοδότησαν μια νέα φάση του πολέμου που απειλεί να επιδεινώσει την κρίση στον ενεργειακό εφοδιασμό.

Αυτή τη στιγμή, οι εταιρείες βρίσκονται αντιμέτωπες με διαταραχές που θα μπορούσαν να διαρκέσουν χρόνια. Οι επιθέσεις του Ιράν στις εγκαταστάσεις φυσικού αερίου του Κατάρ προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία για την παγκόσμια οικονομία, δεδομένου ότι το Κατάρ είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στον κόσμο. Οι δυτικές εταιρείες θεωρούν δεδομένο ότι η παγκόσμια κατανάλωση LNG θα εξακολουθήσει να αυξάνεται τις επόμενες δεκαετίες, ακόμα και αν οι οικονομίες τείνουν να απεξαρτηθούν από τα υπόλοιπα ορυκτά καύσιμα.

Οι επισκευές

Η Exxon αναμένεται να χάσει περίπου 5 δισ. δολάρια εσόδων κατ’ έτος μετά τις πυραυλικές επιθέσεις του Ιράν που έπληξαν τις εγκαταστάσεις φυσικού αερίου του Κατάρ – και οι επισκευές ενδέχεται να διαρκέσουν έως και πέντε χρόνια, με βάση τις εκτιμήσεις της κρατικής QatarEnergy για τις ζημιές και την απώλεια εσόδων. Πέρυσι η εταιρεία κατέγραψε έσοδα άνω των 330 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η Exxon έχει παρουσία στο Κατάρ από το 1955, με τρέχουσες συμμετοχές σε εννέα γραμμές υγροποίησης LNG και 27 δεξαμενόπλοια. Συμμετέχει σε ποσοστό 6,25% στο έργο της επέκτασης του North Field, ενός μεγάλου αναπτυξιακού σχεδίου που δεν αποκλείεται να καθυστερήσει λόγω του πολέμου. Η Exxon απομάκρυνε το μη απαραίτητο προσωπικό της από τη Μέση Ανατολή νωρίτερα αυτόν τον μήνα.

Πριν από λίγα χρόνια, στέλεχος της Exxon δήλωσε σε αραβικό ειδησεογραφικό πρακτορείο ότι, από τη δεκαετία του 1990, η εταιρεία είχε δαπανήσει 30 δισ. δολάρια σε έργα φυσικού αερίου στο Κατάρ. Στις ΗΠΑ, η Exxon συνεργάζεται με το Κατάρ σε μια εγκατάσταση LNG στις νότιες ακτές της χώρας, που πρόκειται να τεθεί σε λειτουργία φέτος.

Η Exxon είναι επίσης εταίρος στο διυλιστήριο Samref της Saudi Aramco, το οποίο βρίσκεται στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας. Το Ιράν επιχείρησε να πλήξει – ανεπιτυχώς – την εγκατάσταση την περασμένη εβδομάδα. Η Exxon έχει ιδρύσει πέντε κοινοπραξίες με τη Saudi Aramco και μια σαουδαραβική εταιρεία χημικών για τη διύλιση πετρελαίου και την παραγωγή πετροχημικών. Δραστηριοποιείται επίσης στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου συμμετέχει σε κοινοπραξίες πετρελαιοπηγών.

Εκτός από το εργοστάσιο Pearl, η Shell κατέχει το 30% μιας γραμμής παραγωγής LNG του Κατάρ, που δεν έχει υποστεί ζημιές από τον πόλεμο. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ αντιπροσωπεύει το 8% των λειτουργικών κερδών της εταιρείας, σύμφωνα με την Goldman Sachs.

Η Occidental Petroleum, μία άλλη αμερικανική εταιρεία παραγωγής πετρελαίου, κατέχει μεγάλο μερίδιο στο κοίτασμα φυσικού αερίου Σαχ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο οποίο η παραγωγή διακόπηκε μετά από επίθεση ιρανικού drone. Εταιρείες ενεργειακής τεχνολογίας, όπως η Baker Hughes και η SLB, παρέχουν εξοπλισμό για την εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Παρά την αναταραχή, οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες είδαν τις μετοχές τους να ενισχύονται με την εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου.

Με το κλείσιμο, ουσιαστικά, των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, η τιμή του πετρελαίου έφτασε σχεδόν τα 100 δολάρια το βαρέλι, πράγμα που σημαίνει ότι, αν ο πόλεμος διαρκέσει πολύ, τα κέρδη για την Exxon, τη Shell και άλλους θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Από την έναρξη του πολέμου, οι μετοχές της Exxon έχουν σημειώσει άνοδο σχεδόν 5%, της Shell 9% και της ConocoPhillips 12%.

Ομάδες έρευνας

Προτού ξεκινήσει ο πόλεμος, πολλές πετρελαϊκές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων των EOG Resources και Continental Resources, αναζητούσαν επενδυτικές ευκαιρίες στο εξωτερικό βλέποντας τις περιορισμένες προοπτικές που παρέχουν τα αμερικανικά κοιτάσματα σχιστολιθικού πετρελαίου. Η Chevron και άλλες εταιρείες έχουν συγκροτήσει ομάδες έρευνας και διερευνούν περαιτέρω επενδύσεις στο εξωτερικό για να διασφαλίσουν τα μελλοντικά αποθέματα πετρελαίου.

«Το ερώτημα τώρα είναι κατά πόσον η στρατηγική αυτή εξακολουθεί να έχει νόημα και, εφόσον αυτό ισχύει, πού θα τοποθετούσατε τα κεφάλαιά σας;» επισημαίνει η Εϊμι Μάγερς Τζάφι, διεθνολόγος, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. «Δεν θα πρέπει να εξετάζετε τους γεωπολιτικούς κινδύνους πιο αυστηρά όταν τοποθετείτε τα κεφάλαιά σας;».

Οταν το επιτελικό κράτος «φροντίζει» για να περνούν καλά και οι φίλοι και οι συνεργάτες του Γρηγόρη Δημητριάδη

Η ταχύτατη ανέλιξη συγκεκριμένων επιχειρηματικών σχημάτων, τα οποία φαίνεται να ανακαλύπτουν την «κότα με τα χρυσά αυγά» στα ταμεία του Δημοσίου και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αποτελεί ένα φαινόμενο που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη διαφάνεια και τον τρόπο διανομής των κρατικών και ευρωπαϊκών πόρων.

Το πράγμα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον, όμως, όταν μεταξύ των «τυχερών» είναι και άνθρωποι που (υποτίθεται) κάνουν δημοσιογραφία αλλά, ξαφνικά, κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Μητσοτάκη, «ανθίζουν» επιχειρηματικά με πελάτη το δημόσιο, χωρίς να έχουν στο ενεργητικό τους άλλες σοβαρές επιχειρηματικές ή εκδοτικές επιτυχίες.

Θα ήταν απλώς μια ωραία οικογενειακή ιστορία, αν δεν μετριόταν με απευθείας αναθέσεις.

Ο γιος του Νίκου Καραμανλή, Γιώργος, γεννηθείς το 2001, αγόρασε πριν από δύο χρόνια το 99,9% της εταιρείας GK MASTER Consulting, η οποία έχει ως αντικείμενο την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών, έναντι του ποσού των 9.999 ευρώ. Η εξαγορά έγινε από τον μέχρι τότε βασικό μέτοχο Ιωάννη Πολυράβα, συνέταιρο της οικογένειας Καραμανλή στις εκδοτικές επιχειρήσεις τους. Το υπόλοιπο 0,1% της εταιρείας κατέχει η μητέρα του και σύζυγος του Νίκου Καραμανλή, Χρύσα Τζουμάκα. Η εταιρεία αυτή, από το 2022 οπότε και συστάθηκε με αρχικό κεφάλαιο μόλις 10.000 ευρώ, έχει λάβει δημόσιες εργολαβίες με τη μορφή απευθείας αναθέσεων, το κόστος των οποίων για το ελληνικό δημόσιο ξεπερνά τα 800.000 ευρώ.

Ουδείς είναι σε θέση να γνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα, φυσικά, αν όλες αυτές οι αναθέσεις είναι ένα τυχαίο γεγονός, μια σύμπτωση που οφείλεται στη μοναδική τεχνογνωσία της συγκεκριμένης εταιρείας που κατέστησε τις παρεχόμενες υπηρεσίες της τόσο ανεκτίμητες για το ελληνικό κράτος.

Το σίγουρο είναι ότι η δραστηριότητα της GK MASTER Consulting είναι πολυσχιδής. Όπως προκύπτει από το καταστατικό της εταιρείας, είναι κυριολεκτικά πανέτοιμη να αναλάβει σχεδόν οποιοδήποτε έργο προκύψει από την κρατική μηχανή, αφού έχει δηλώσει έναν ιλιγγιώδη αριθμό 108 διαφορετικών σκοπών και δραστηριοτήτων (ΚΑΔ).

Στη λίστα αυτή συνυπάρχουν:

• Υπηρεσίες επιχειρηματικών συμβουλών και Logistics.
• Δασολογικές μελέτες, κοπή δέντρων, υπηρεσίες πυροσβεστικών αεροσκαφών και εμπόριο υγρού αέρα.
• Ασφαλιστικές υπηρεσίες και έρευνες αγοράς.
• Δημιουργία ιστοσελίδων
• Χονδρικό εμπόριο λιπασμάτων και μυκητοκτόνων.

Πρόκειται για ένα επιχειρηματικό «πασπαρτού».

Η «Γκρίζα Ζώνη» των Νομικών Υπηρεσιών χωρίς… Νομικό ΚΑΔ

Το ερώτημα που προκύπτει δεν είναι μόνο πώς μια εταιρεία με αυτό το προφίλ αναλαμβάνει έργα τέτοιου εύρους, αλλά και η φύση των ίδιων των έργων. Από το 2023, η εταιρεία αναλαμβάνει μαζικά να παρέχει υπηρεσίες σε Δήμους και Νοσοκομεία για τη συμμόρφωση με τον Ν.4990/22 και την Οδηγία της Ε.Ε. 2019/1937 (για την προστασία των πληροφοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος, το λεγόμενο «whistleblowing»). Αυτή η υπηρεσία ενέχει σαφές νομικό περιεχόμενο.

Όμως, παρατηρώντας τους 108 ΚΑΔ της εταιρείας, δεν υπάρχει πουθενά η παροχή νομικών ή δικηγορικών υπηρεσιών. Χαρακτηριστικό αυτής της αντίφασης είναι η περίπτωση της 2ης Υγειονομικής Περιφέρειας (Υ.ΠΕ.), η οποία έστειλε ταυτόχρονη πρόσκληση για το ίδιο έργο τόσο στην GK MASTER όσο και σε γνωστό Δικηγορικό Γραφείο, περιγράφοντας το αντικείμενο ρητά ως «παροχή νομικής υποστήριξης εσωτερικών αναφορών».

Εκτός από νοσοκομεία και οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, η GK MASTER έχει συνεργασία και με φορείς του κεντρικού κρατικού πυρήνα. Μεταξύ των αναθέσεων, για παράδειγμα, συμπεριλαμβάνονται η «παροχή υπηρεσιών ανάπτυξης κι εφαρμογής συστήματος διαχείρισης για το ISO 37001» τόσο από τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα (ΕΑΣ) όσο και από το Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας Α.Ε. (τον γνωστό μας ΙΦΕΤ). Σύμφωνα με τις συμβάσεις φέρεται, συγκεκριμένα, να παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες σχετικά με την «Ανάπτυξη Συστήματος Διαχείρισης για την Καταπολέμηση της Δωροδοκίας σύμφωνα με το Διεθνές Πρότυπο ISO 37001» έργο που είχε αναλάβει και από τη Μονάδα Οργάνωσης και Διαχείρισης Αναπτυξιακών Προγραμμάτων (ΜΟΔ). Επίσης, από τη ΣΤΑΣΥ, ανέλαβε πριν λίγες ημέρες την παροχή «εξειδικευμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών και τεχνικής υποστήριξης».

Η Λίστα των 28 Αναθέσεων: Κάτω από το όριο, μακριά από τον έλεγχο

Ρίχνοντας μια ματιά στα παραστατικά της Διαύγειας, το μοτίβο είναι ξεκάθαρο. Τα ποσά στις περισσότερες περιπτώσεις «φλερτάρουν» με το νόμιμο όριο των 30.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ) για τη διαδικασία των απευθείας αναθέσεων, εξασφαλίζοντας γρήγορες διαδικασίες και ελάχιστο ανταγωνισμό. Επιπλέον, πολλές συμβάσεις είναι αόριστες αναθέσεις προσαρμογής των φορέων σε διεθνή πρότυπα και ευρωπαϊκές οδηγίες, έργα για τα οποία έχει διατεθεί κονδύλι από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Εκτος από τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, ο μεγαλύτερος «πελάτης» της GK MASTER είναι φορείς που υπάγονται στο υπουργείο Υγειάς. Όλες αυτές οι συμβάσεις, που καλύπτουν την περίοδο από τον Ιούνιο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2026, πραγματοποιήθηκαν επί των ημερών της υπουργίας του Άδωνι Γεωργιάδη. Σημειώνεται ότι και η απευθείας ανάθεση από τη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ), που υπάγεται στο υπουργείο Εργασίας, φέρει ημερομηνία 9 Ιανουαρίου 2024. Εκείνη ακριβώς την εβδομάδα υπήρξε αλλαγή σκυτάλης στο υπουργείο, με τη Δόμνα Μιχαηλίδου να αναλαμβάνει τη θέση του Άδωνι Γεωργιάδη.

Ακολουθεί μια ενδεικτική λίστα με δημόσια έργα που έλαβε η εταιρεία, ανά έτος:

Έτος 2022

1. Ειδικός Διαβαθμιδικός Σύνδεσμος Νομού Αττικής (Ε.Δ.Σ.Ν.Α.)

• Ημερομηνία: 27/12/2022

• Αντικείμενο Έργου: Προμήθεια κατασβεστικού υγρού.

• Ποσό: 36.705,24 € συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ 24%.

Έτος 2023

2. Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης Κεντρικής Μακεδονίας

• Ημερομηνία: 11/08/2023

• Αντικείμενο Έργου: Εμπειρογνωμοσύνη Πρόληψης και Διαχείρισης Δασικών Πυρκαγιών.

• Ποσό: 36.705,24 € (βάσει αρχείου Word) / 31.000,00 € με ΦΠΑ (βάσει εγγράφου PDF).

3. Δήμος Αλίμου

• Ημερομηνία: 27/12/2023

• Αντικείμενο Έργου: Προμήθεια πληροφοριακού συστήματος «Ψηφιακό Βαρόμετρο του Δήμου Αλίμου».

• Ποσό: 36.580,00 € συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.

Έτος 2024

4. Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (Δ.ΥΠ.Α.)

• Ημερομηνία: 09/01/2024

• Αντικείμενο Έργου: Εκπόνηση μελέτης για την πρακτική εφαρμογή πορισμάτων από επιτόπιες επισκέψεις της Παγκόσμιας Τράπεζας (TSI, DG Reform) στις Επαγγελματικές Σχολές.

• Ποσό: 33.232,00 €.

5. Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Θεαγένειο»

• Ημερομηνία: 17/06/2024

• Αντικείμενο Έργου: Παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών εφαρμογής της Οδηγίας ΕΕ/2019/1937 (Whistleblowing).

• Ποσό: 36.580,00 € με ΦΠΑ (29.500,00 € πλέον ΦΠΑ).

6. Σταθερές Συγκοινωνίες Α.Ε. (ΣΤΑ.ΣΥ.) – 1η Σύμβαση

• Ημερομηνία: 05/07/2024

• Αντικείμενο Έργου: Υπηρεσίες συμβουλευτικής και τεχνικής υποστήριξης για το Σύστημα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης της Γραμμής 1.

• Ποσό: 29.500,00 €.

7. Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης & Αποχέτευσης Λάρισας (Δ.Ε.Υ.Α.Λ.)

• Ημερομηνία: 26/08/2024

• Αντικείμενο Έργου: Συμβουλευτικές υπηρεσίες εφαρμογής της Οδηγίας ΕΕ/2019/1937 (Whistleblowing).

• Ποσό: 29.500,00 € πλέον ΦΠΑ.

8. Δήμος Ασπροπύργου

• Ημερομηνία: 18/10/2024

• Αντικείμενο Έργου: Προμήθεια πληροφοριακού συστήματος «Ψηφιακό Βαρόμετρο του Δήμου Ασπροπύργου».

• Ποσό: 29.500,00 € (από εγκεκριμένη δαπάνη 37.200,00 €).

9. Οργανισμός Κατά των Ναρκωτικών (Ο.Κ.Α.Ν.Α.)

• Ημερομηνία: 24/10/2024 (ή 25/10/2024)

• Αντικείμενο Έργου: Σύμβαση παροχής υπηρεσιών.

• Ποσό: 36.828,00 €.

10. Αναπτυξιακή Αθήνας Α.Ε.

• Ημερομηνία: 04/11/2024

• Αντικείμενο Έργου: Συμβουλευτικές υπηρεσίες για την εφαρμογή της Οδηγίας ΕΕ/2019/1937 (Whistleblowing).

• Ποσό: 29.700,00 € πλέον ΦΠΑ.

11. Τζάνειο Νοσοκομείο

• Ημερομηνία: 19/11/2024

• Αντικείμενο Έργου: Παροχή υποστήριξης για την ενσωμάτωση και εφαρμογή της Οδηγίας ΕΕ/2019/1937 (Whistleblowing).

• Ποσό: 29.700,00 € πλέον ΦΠΑ.

12. 2η Υγειονομική Περιφέρεια (Υ.ΠΕ.) Πειραιώς και Αιγαίου

• Ημερομηνία: 25/11/2024

• Αντικείμενο Έργου: Πρόσκληση για νομική υποστήριξη του Υπεύθυνου Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου).

• Ποσό: 37.200,00 € συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ (έγκριση δαπάνης).

13. Οργανισμός Διασφάλισης της Ποιότητας στην Υγεία Α.Ε. (Ο.ΔΙ.Π.Υ.)

• Ημερομηνία: 27/11/2024

• Αντικείμενο Έργου: Σύμβαση παροχής υπηρεσιών.

• Ποσό: 28.500,00 €.

14. Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας «Κουτλιμπάνειο & Τριανταφύλλειο»

• Ημερομηνία: 03/12/2024

• Αντικείμενο Έργου: Υπηρεσίες επιχειρηματικών συμβουλών (Οδηγία ΕΕ/2019/1937 και Ν. 4990/2022).

• Ποσό: 30.000,00 € πλέον ΦΠΑ.

15. Δήμος Αμαρουσίου

• Ημερομηνία: 03/12/2024

• Αντικείμενο Έργου: Παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών εφαρμογής της Οδηγίας ΕΕ/2019/1937 (Whistleblowing).

• Ποσό: 36.000,00 € / 35.960,00 € συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.

Έτος 2025

16. Δ.Α.Ε.Μ. Α.Ε. (Δήμος Αθηναίων)

• Ημερομηνία: 09/01/2025

• Αντικείμενο Έργου: Παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών εφαρμογής της Οδηγίας ΕΕ/2019/1937.

• Ποσό: 35.340,00 € συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.

17. Μ.Ο.Δ. Α.Ε. (Μονάδα Οργάνωσης & Διαχείρισης)

• Ημερομηνία: 13/05/2025

• Αντικείμενο Έργου: Ανάπτυξη Συστήματος Διαχείρισης Καταπολέμησης Δωροδοκίας (ISO 37001:2016).

• Ποσό: 26.040,00 € με ΦΠΑ.

18. Δήμος Σπάτων – Αρτέμιδος

• Ημερομηνία: 02/07/2025

• Αντικείμενο Έργου: Συμβουλευτικές υπηρεσίες συμμόρφωσης με την Οδηγία ΕΕ/2019/1937 (Whistleblowing).

• Ποσό: 35.340,00 € με ΦΠΑ.

19. Δήμος Ελληνικού – Αργυρούπολης

• Ημερομηνία: 30/07/2025

• Αντικείμενο Έργου: Συμβουλευτικές υπηρεσίες συμμόρφωσης με την Οδηγία ΕΕ/2019/1937.

• Ποσό: 34.968,00 € με ΦΠΑ.

20. Δήμος Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης

• Ημερομηνία: 20/08/2025

• Αντικείμενο Έργου: Συμβουλευτικές υπηρεσίες εφαρμογής της Οδηγίας ΕΕ/2019/1937.

• Ποσό: 35.340,00 € με ΦΠΑ.

21. Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας Μ.Α.Ε. (Ι.Φ.Ε.Τ.) – 1η Σύμβαση

• Ημερομηνία: 02/09/2025

• Αντικείμενο Έργου: Ανάπτυξη Συστήματος Διαχείρισης κατά ISO 27001:2022 και ISO 27701:2019 (Ασφάλεια Πληροφοριών).

• Ποσό: 31.644,80 € / 31.364,00 € με ΦΠΑ.

22. Δήμος Παιανίας

• Ημερομηνία: 25/09/2025

• Αντικείμενο Έργου: Μελέτη και συμβουλευτικές υπηρεσίες για την Οδηγία ΕΕ/2019/1937.

• Ποσό: 28.800,00 € (αρχείο Word) / 36.580,00 € (αρχείο PDF).

23. Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα Α.Β.Ε.Ε. (ΕΑΣ)

• Ημερομηνία: 17/11/2025

• Αντικείμενο Έργου: Ανάπτυξη & Εφαρμογή Συστήματος Διαχείρισης κατά ISO 37001:2025 (Κατά της Διαφθοράς).

• Ποσό: 34.100,00 € με ΦΠΑ.

24. Ασκληπιείο Βούλας

• Ημερομηνία: 21/11/2025

• Αντικείμενο Έργου: Ανάπτυξη και εφαρμογή Συστήματος Διαχείρισης σύμφωνα με τα Πρότυπα ISO 27001:2022 και ISO 27701:2019.

• Ποσό: 30.000,00 € πλέον ΦΠΑ.

25. Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας Μ.Α.Ε. (Ι.Φ.Ε.Τ.) – 2η Σύμβαση

• Ημερομηνία: 22/12/2025

• Αντικείμενο Έργου: Σύστημα Διαχείρισης ISO 37001:2025 (Κατά της Διαφθοράς).

• Ποσό: 29.828,00 € με ΦΠΑ.

26. Δήμος Πυλαίας – Χορτιάτη

• Ημερομηνία: 24/12/2025

• Αντικείμενο Έργου: Υπηρεσίες συμμόρφωσης με την Οδηγία ΕΕ/2019/1937.

• Ποσό: 34.968,00 € (συνολική αξία με ΦΠΑ).

Έτος 2026

27. Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας Μ.Α.Ε. (Ι.Φ.Ε.Τ.) – 3η Σύμβαση

• Ημερομηνία: 06/03/2026

• Αντικείμενο Έργου: Υπηρεσίες για τη συμμόρφωση προς το διεθνές πρότυπο ISO 45001:2018.

• Ποσό: 29.772,40 €.

28. Σταθερές Συγκοινωνίες Α.Ε. (ΣΤΑ.ΣΥ.) – 2η Σύμβαση

• Ημερομηνία: 27/03/2026

• Αντικείμενο Έργου: Εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες & Τεχνική Υποστήριξη.

• Ποσό: 30.000,00 € πλέον ΦΠΑ.

Όπως αντιλαμβάνεται κανείς, τα ερωτήματα είναι αμείλικτα. Ήταν η τεχνογνωσία αυτής της συγκεκριμένης εταιρείας τόσο μοναδική που την κατέστησε απαραίτητη σε ένα τόσο ετερόκλητο πλέγμα δημόσιων φορέων; Και κυρίως, πώς δικαιολογείται το γεγονός ότι μια τόσο μεγάλη ποσότητα παραδοτέων –και μάλιστα εξειδικευμένου νομικού και τεχνικού χαρακτήρα– παραδίδεται εμπρόθεσμα και ποιοτικά από μια ΙΚΕ, για την οποία δεν προκύπτει καν σαφής εικόνα του στελεχιακού της δυναμικού.

Τα νούμερα, ωστόσο, μιλούν από μόνα τους. Και το δημόσιο χρήμα φαίνεται πως βρίσκει πάντα τον δρόμο του προς αυτούς που ξέρουν να το αναζητούν.