της Ρεμπέκα Πέιν* | The Conversation

Εκατομμύρια άνθρωποι στρέφονται στα chatbot τεχνητής νοημοσύνης (AI) για συμβουλές σχετικά με τα πάντα, από τη μαγειρική μέχρι τις φορολογικές τους δηλώσεις. Επίσης, όλο και περισσότερο, τα ρωτούν και για θέματα υγείας.

Όμως, όπως προειδοποίησε πρόσφατα ο επικεφαλής ιατρικός σύμβουλος του Ηνωμένου Βασιλείου, αυτό ίσως δεν είναι σοφό όταν πρόκειται για ιατρικές αποφάσεις. Σε μια πρόσφατη μελέτη, οι συνεργάτες μου κι εγώ εξετάσαμε πόσο καλά βοηθούν τα chatbot μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLM) το κοινό να αντιμετωπίσει συνηθισμένα προβλήματα υγείας. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά.

Τα chatbot που δοκιμάσαμε δεν ήταν έτοιμα να λειτουργήσουν ως γιατροί. Μια συνηθισμένη αντίδραση σε τέτοιες μελέτες είναι ότι η AI εξελίσσεται ταχύτερα από τις ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις. Μέχρι να δημοσιευτεί μια εργασία, τα μοντέλα που εξετάστηκαν μπορεί ήδη να έχουν ενημερωθεί. Ωστόσο, μελέτες που χρησιμοποιούν νεότερες εκδόσεις αυτών των συστημάτων για την αρχική αξιολόγηση ασθενών δείχνουν ότι τα ήδη γνωστά προβλήματα παραμένουν.

Δώσαμε στους συμμετέχοντες σύντομες περιγραφές συνηθισμένων ιατρικών καταστάσεων. Τους αναθέσαμε τυχαία είτε να χρησιμοποιήσουν ένα από τρία ευρέως διαθέσιμα chatbot είτε να βασιστούν στις πηγές που θα χρησιμοποιούσαν κανονικά στο σπίτι. Μετά την αλληλεπίδραση με το chatbot, θέσαμε δύο ερωτήματα: ποια πάθηση θα μπορούσε να εξηγεί τα συμπτώματα; Και πού θα έπρεπε να αναζητήσουν βοήθεια;

Όσοι χρησιμοποίησαν chatbot είχαν μικρότερη πιθανότητα να εντοπίσουν τη σωστή πάθηση σε σχέση με εκείνους που δεν τα χρησιμοποίησαν. Επίσης, δεν ήταν καλύτεροι στον προσδιορισμό του κατάλληλου μέρους για να αναζητήσουν φροντίδα σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Με άλλα λόγια, η αλληλεπίδραση με chatbot δεν βοήθησε τους ανθρώπους να λάβουν καλύτερες αποφάσεις για την υγεία τους.

Ισχυρή γνώση, αδύναμα αποτελέσματα

Γιατί λοιπόν τα αποτελέσματα επιδεινώθηκαν όταν οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν πραγματικά τα συστήματα; Όταν εξετάσαμε τις συνομιλίες, τα προβλήματα έγιναν εμφανή. Τα chatbot συχνά ανέφεραν τη σχετική διάγνωση κάπου στη συζήτηση, όμως οι συμμετέχοντες δεν την πρόσεχαν πάντα ή δεν τη θυμούνταν όταν συνοψίζαν την τελική τους απάντηση.

Σε άλλες περιπτώσεις, οι χρήστες παρείχαν ελλιπείς πληροφορίες ή το chatbot παρερμήνευε βασικές λεπτομέρειες. Το πρόβλημα δεν ήταν απλώς έλλειψη ιατρικής γνώσης – ήταν αποτυχία επικοινωνίας μεταξύ ανθρώπου και μηχανής.

Η μελέτη δείχνει ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής χρειάζονται στοιχεία για την πραγματική απόδοση της τεχνολογίας πριν την εισαγάγουν σε κρίσιμα περιβάλλοντα όπως η πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη. Τα ευρήματά μας αναδεικνύουν έναν σημαντικό περιορισμό πολλών σύγχρονων αξιολογήσεων της AI στην ιατρική. Τα γλωσσικά μοντέλα συχνά αποδίδουν εξαιρετικά καλά σε δομημένες ερωτήσεις εξετάσεων ή σε προσομοιωμένες αλληλεπιδράσεις «μοντέλο προς μοντέλο».

Όμως η πραγματική χρήση είναι πολύ πιο χαοτική. Οι ασθενείς περιγράφουν τα συμπτώματα με ασαφή ή ελλιπή τρόπο και μπορεί να παρερμηνεύσουν τις εξηγήσεις. Κάνουν ερωτήσεις με απρόβλεπτη σειρά. Ένα σύστημα που εντυπωσιάζει σε δοκιμές μπορεί να συμπεριφέρεται πολύ διαφορετικά όταν αρχίζουν να το χρησιμοποιούν πραγματικοί άνθρωποι.

Αυτό υπογραμμίζει και ένα ευρύτερο σημείο σχετικά με την κλινική φροντίδα. Ως γενικός ιατρός, η δουλειά μου περιλαμβάνει πολύ περισσότερα από την απλή ανάκληση γνώσεων. Η ιατρική συχνά περιγράφεται ως τέχνη και όχι μόνο ως επιστήμη. Μια επίσκεψη δεν αφορά απλώς τον εντοπισμό της σωστής διάγνωσης. Περιλαμβάνει την ερμηνεία της ιστορίας του ασθενούς, τη διαχείριση της αβεβαιότητας και τη συνδιαμόρφωση αποφάσεων.

Οι ιατρικοί εκπαιδευτές αναγνωρίζουν εδώ και καιρό αυτή την πολυπλοκότητα. Για δεκαετίες, οι μελλοντικοί γιατροί εκπαιδεύονταν με το μοντέλο Calgary–Cambridge. Αυτό περιλάμβανε τη δημιουργία σχέσης εμπιστοσύνης με τον ασθενή, τη συλλογή πληροφοριών μέσω προσεκτικών ερωτήσεων, την κατανόηση των ανησυχιών και προσδοκιών του ασθενούς, την σαφή εξήγηση των ευρημάτων και τη συμφωνία σε ένα κοινό σχέδιο αντιμετώπισης.

Όλες αυτές οι διαδικασίες βασίζονται στην ανθρώπινη σύνδεση, την προσαρμοσμένη επικοινωνία, τη διευκρίνιση, τη διακριτική διερεύνηση, την κρίση που διαμορφώνεται από το πλαίσιο και την εμπιστοσύνη. Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν μπορούν εύκολα να περιοριστούν σε αναγνώριση προτύπων.

Ένας διαφορετικός ρόλος για την AI

Ωστόσο, το συμπέρασμα της μελέτης δεν είναι ότι η AI δεν έχει θέση στην υγειονομική περίθαλψη. Κάθε άλλο. Το κλειδί είναι να κατανοήσουμε σε τι είναι σήμερα καλή και ποιοι είναι οι περιορισμοί της.

Ένας χρήσιμος τρόπος να σκεφτούμε τα σημερινά chatbot είναι ότι λειτουργούν περισσότερο σαν γραμματείς παρά σαν γιατροί. Είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά στην οργάνωση πληροφοριών, στη σύνοψη κειμένων και στη δομή σύνθετων εγγράφων. Αυτές είναι εργασίες όπου τα γλωσσικά μοντέλα ήδη αποδεικνύονται χρήσιμα στα συστήματα υγείας, για παράδειγμα στη σύνταξη ιατρικών σημειώσεων, στη σύνοψη φακέλων ασθενών ή στη δημιουργία παραπεμπτικών επιστολών.

Η υπόσχεση της AI στην ιατρική παραμένει πραγματική, αλλά ο ρόλος της πιθανότατα θα είναι πιο υποστηρικτικός παρά επαναστατικός στο άμεσο μέλλον. Τα chatbot δεν πρέπει να θεωρούνται η «πρώτη είσοδος» στο σύστημα υγείας. Δεν είναι ακόμη έτοιμα να διαγνώσουν παθήσεις ή να κατευθύνουν τους ασθενείς στο κατάλληλο επίπεδο φροντίδας.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να περάσει ιατρικές εξετάσεις. Όμως, όπως το να περάσει κανείς το θεωρητικό μέρος για δίπλωμα οδήγησης δεν τον καθιστά ικανό οδηγό, έτσι και η άσκηση της ιατρικής απαιτεί πολύ περισσότερα από το να απαντά κανείς σωστά σε ερωτήσεις. Απαιτεί κρίση, ενσυναίσθηση και την ικανότητα να διαχειρίζεται την πολυπλοκότητα που κρύβεται πίσω από κάθε κλινική συνάντηση. Προς το παρόν, τουλάχιστον, αυτό απαιτεί ανθρώπους και όχι μηχανές.

*H Ρεμπέκα Πέιν είναι λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Μπανγκόρ και στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης

Πηγή: infowar

Ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες μεταφέρουν κρυφά πετρέλαιο, άνθρακα και στρατιωτικό φορτίο προς το Ισραήλ σύμφωνα με νέα έκθεση που εκπονήθηκε από την εκστρατεία No Harbour for Genocide. Η έκθεση χαρτογραφεί τις ροές που τροφοδοτούν την πολεμική μηχανή του Ισραήλ με πρωτοφανή σαφήνεια, αποκαλύπτοντας τις ποσότητες, τις διαδρομές, τα πρόσωπα και τις εταιρείες, αλλά και τις τακτικές συγκάλυψης των παράνομων μεταφορών.

Καμία πολεμική μηχανή δεν μπορεί να συντηρηθεί χωρίς σταθερές γραμμές προμήθειας. Στην περίπτωση του Ισραήλ, ένα μέρος της απαραίτητης υποδομής περνά από τη Μεσόγειο. Και σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί, σε αυτό το θαλάσσιο δίκτυο την κομβική θέση κατέχουν ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες.

Στην έκθεση που δημοσιεύτηκε, πέρα από τα παράνομα φορτία και τις εταιρείες, αποκαλύπτεται ένα συγκεκριμένο μοτίβο: πλοία που δηλώνουν έναν προορισμό και καταλήγουν αλλού, πλοία που απενεργοποιούν τα συστήματα εντοπισμού τους σε κρίσιμα σημεία της διαδρομής, πλοία που επανεμφανίζονται αφού έχει ολοκληρωθεί η εκφόρτωση σε ισραηλινά λιμάνια.

Στο κέντρο αυτής της επιχείρησης βρίσκεται το αργό πετρέλαιο. Από τον Μάιο του 2024 έως τον Δεκέμβριο του 2025 καταγράφονται τουλάχιστον 57 κρυφές αποστολές αργού πετρελαίου από την Τουρκία προς το Ισραήλ. Ο συνολικός όγκος τους φτάνει περίπου τους 6.463 κιλοτόνους, δηλαδή σχεδόν 47 εκατομμύρια βαρέλια. Πρόκειται για φορτία που μεταφέρθηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία είχε ανακοινώσει εμπορικό εμπάργκο στο Ισραήλ.

Περίπου το 95% του συνολικού βάρους αυτών των φορτίων συνδέεται με πλοία υπό τη διαχείριση δύο ελληνικών εταιρειών: της Kyklades Maritime Corporation της οικογένειας Αλαφούζου, και της Thenamaris Ships Management της οικογένειας Μαρτίνου. Στην έκθεση τονίζεται ότι πριν από την επιβολή του τουρκικού εμπάργκο, στις δυο εταιρείες αντιστοιχούσε περίπου το ένα τέταρτο των αντίστοιχων μεταφορών. Μετά την επιβολή του εμπάργκο, κυριαρχούν στις συγκεκριμένες θαλάσσιες διαδρομές.

Το αργό πετρέλαιο που φτάνει στο Ισραήλ διυλίζεται στη Χάιφα και στο Ασντόντ και μετατρέπεται σε καύσιμο αεριωθούμενων, ντίζελ και άλλα προϊόντα στρατιωτικής χρήσης. Αυτό σημαίνει ότι η εφοδιαστική αλυσίδα του πετρελαίου συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα λειτουργίας της ισραηλινής πολεμικής αεροπορίας, των τεθωρακισμένων και των στρατιωτικών οχημάτων.

Κρίσιμο ρόλο σε αυτή τη ροή παίζει ο αγωγός Baku-Tbilisi-Ceyhan, γνωστός ως BTC. Μέσω αυτού μεταφέρεται αζέρικο πετρέλαιο προς τις τουρκικές ακτές της Μεσογείου, από όπου φορτώνεται σε δεξαμενόπλοια. Ο BTC εμφανίζεται ως ο σημαντικότερος μεμονωμένος προμηθευτής πετρελαίου του Ισραήλ για την υπό εξέταση περίοδο, καλύπτοντας περίπου το 40% των συνολικών εισαγωγών αργού πετρελαίου μεταξύ Νοεμβρίου 2023 και Οκτωβρίου 2025. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι μια μεγάλη μερίδα του πετρελαίου που καταλήγει στα ισραηλινά διυλιστήρια ακολουθεί μια διαδρομή που αρχίζει στην Κασπία, περνά μέσω Τουρκίας και συνεχίζεται δια θαλάσσης προς το Ισραήλ, με ελληνικά διαχειριζόμενα πλοία να καταλαμβάνουν μεγάλο τμήμα αυτής της αλυσίδας.

Η αναχώρηση γινόταν από το Τσεϊχάν της Τουρκίας, αλλά στα ναυτιλιακά δεδομένα δηλωνόταν ως προορισμός συνήθως το Πορτ Σαϊντ της Αιγύπτου. Στη συνέχεια, καθώς τα πλοία εισέρχονταν στην Ανατολική Μεσόγειο, τα συστήματα AIS απενεργοποιούνταν. Έτσι χανόταν προσωρινά το ψηφιακό ίχνος της διαδρομής τους. Μερικές ημέρες αργότερα, τα πλοία επανεμφανίζονταν, έχοντας ήδη εκφορτώσει. Η δορυφορική παρακολούθηση συνδέει αυτό το «σβήσιμο» από τους χάρτες με πραγματικό ελλιμενισμό σε ισραηλινά λιμάνια, κυρίως στο Ασκελόν.

Θερμικός άνθρακας από τη Νότια Αφρική

Αντίστοιχη εικόνα προκύπτει και για τις μεταφορές θερμικού άνθρακα από τη Νότια Αφρική. Από τον Οκτώβριο του 2023 έως τον Φεβρουάριο του 2026 καταγράφονται τουλάχιστον οκτώ κρυφές αποστολές συνολικού βάρους περίπου 751 κιλοτόνων. Σύμφωνα με την έκθεση των No Harbour for Genocide και εδώ ο ρόλος ελληνικών εταιρειών είναι κεντρικός, με τη Thenamaris ConBulk Inc., θυγατρική της Thenamaris (οικογένεια Μαρτίνου), να εμφανίζεται ως βασικός διαχειριστής των πλοίων που εκτέλεσαν αυτές τις διαδρομές. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζεται και η Eastern Mediterranean Maritime, εταιρεία που συνδέεται επίσης με τον ίδιο επιχειρηματικό πυρήνα.

Ο άνθρακας αυτός φόρτωνε στη Νότια Αφρική, κυρίως από τον τερματικό σταθμό του Ρίτσαρντς Μπέι. Στα ναυτιλιακά έγγραφα τα πλοία δήλωναν ως προορισμό τη Δαμιέτη ή το Πορτ Σαϊντ της Αιγύπτου. Όμως τα πλοία δεν εμφανίζονταν να καταπλέουν σε αυτά τα λιμάνια. Καθώς πλησίαζαν στην ανατολική Μεσόγειο, τα σήματα εντοπισμού απενεργοποιούνταν, για να επανέλθουν αργότερα, όταν τα πλοία είχαν ήδη αρχίσει την επιστροφή τους με μικρότερο βύθισμα (άρα το φορτίο είχε εκφορτωθεί). Δορυφορικές εικόνες συνδέουν αυτές τις κινήσεις με ισραηλινά λιμάνια, κυρίως με τη Χαντέρα.

Η σημασία του θερμικού άνθρακα είναι διαφορετική από εκείνη του αργού πετρελαίου, αλλά όχι μικρότερη. Το Ισραήλ δεν παράγει άνθρακα και στηρίζεται στις εισαγωγές για την τροφοδοσία των δύο βασικών ανθρακικών του σταθμών, στο Ασκελόν και στη Χαντέρα. Μέσω αυτών στηρίζεται μέρος του ηλεκτρικού δικτύου της χώρας, στο οποίο είναι ενταγμένες οι αστικές και βιομηχανικές υποδομές, αλλά και οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις, τα διοικητικά κέντρα και οι υποδομές που συνδέονται με τους παράνομους εποικισμούς του Ισραήλ στα κατεχόμενα εδάφη.

Το κλεμμένο βενεζουελάνικο πετρέλαιο στη Χάιφα

Στις αρχές του 2026, το δεξαμενόπλοιο POLIEGOS, υπό τη διαχείριση της Kyklades Maritime και ιδιοκτησίας της Okeanis Eco Tankers (ιδιοκτησίας Αλαφούζου), εμφανίζεται να έχει αναλάβει την παράδοση 200.000 βαρελιών βενεζουελάνικου αργού πετρελαίου στο Ισραήλ για λογαριασμό του Ομίλου Bazan. Ο Bazan διαχειρίζεται τα διυλιστήρια της Χάιφας, από τα οποία παράχθηκαν και μεγάλες ποσότητες καυσίμου στρατιωτικών αεριωθουμένων. Στην πορεία του το πλοίο έκανε στάση και στην Ιταλία, στο διυλιστήριο Saras στο Sarroch, όπου εκφόρτωσε ακόμη 800.000 βαρέλια. Στη συνέχεια δήλωσε ως προορισμό το Πορτ Σαϊντ, αλλά εντοπίστηκε κοντά στο Ασκελόν.

Οι ροές στρατιωτικού εξοπλισμού

Οι παραπάνω ενεργειακές ροές συνθέτουν τη μία πλευρά της εικόνας. Η άλλη πλευρά αφορά μεταφορές στρατιωτικών φορτίων. Το 2025 καταγράφονται τουλάχιστον 13 αποστολές, στις οποίες πλοία υπό ελληνική διαχείριση είτε μετέφεραν ρητά στρατιωτικό φορτίο είτε υλικά που προορίζονταν για την Elbit Systems, τον μεγαλύτερο ισραηλινό κατασκευαστή όπλων. Στα φορτία αυτά περιλαμβάνονταν πυρομαχικά, εξαρτήματα πολυβόλων, κάννες πυροβόλων, χάλυβας στρατιωτικής χρήσης και σύνθετα υλικά.

Ανάμεσα στα πλοία που εμφανίζονται σε αυτές τις διαδρομές βρίσκεται το CONTSHIP ERA. Μεταξύ Απριλίου και Ιουνίου 2025 πραγματοποίησε τρεις αποστολές στρατιωτικού φορτίου προς την IMI Systems, θυγατρική της Elbit Systems. Τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς ακολούθησαν άλλες δύο αποστολές προς το Ισραήλ, η μία με φορτίο για την Elbit και η άλλη με πυρομαχικά. Το πλοίο συνδέεται με την Karia Shiptrading SA, θυγατρική της Navios Maritime Partners, ενώ τη διαχείρισή του έχει η Contship Management. Πίσω από αυτές τις εταιρικές δομές εμφανίζονται τα ονόματα της Αγγελικής Φράγκου και του Νικόλα Πατέρα.

Αντίστοιχα, το MARLA BULL, που συνδέεται με τη Marla Dry Bulk Shipmanagement της οικογένειας Λάτση, πραγματοποίησε πέντε αποστολές προς την Elbit Systems μεταξύ Σεπτεμβρίου και Νοεμβρίου 2025. Το ίδιο πλοίο είχε βρεθεί και στο επίκεντρο μιας άλλης υπόθεσης, όταν τον Οκτώβριο του 2024 επιχειρήθηκε να φορτώσει 21 τόνους πυρομαχικών από τον Πειραιά. Η φόρτωση αυτή δεν ολοκληρώθηκε, καθώς εμποδίστηκε από τη μαζική κινητοποίηση λιμενεργατών και αλληλέγγυων.

Σε άλλη περίπτωση, το ZIM AMERICA, υπό τη διαχείριση της Costamare Shipping της οικογένειας Κωνσταντακόπουλου, επρόκειτο να φορτώσει 18 τόνους καννών πυροβόλων με προορισμό την Elbit Systems τον Δεκέμβριο του 2025. Οι κάννες αυτές προορίζονταν για χρήση σε πυροβόλα Howitzer 155 χιλιοστών. Η φόρτωση επίσης δεν πραγματοποιήθηκε, καθώς Γάλλοι λιμενεργάτες αρνήθηκαν να τη διεκπεραιώσουν.

Το πλοίο JAMAICA, πρώην ZIM LUANDA, συνδέεται επίσης με αυτή την αλυσίδα. Υπό τη διαχείριση της Danaos Shipping και ιδιοκτησία θυγατρικής της Danaos που συνδέεται με την οικογένεια Κούστα, κατέπλευσε στη Βαρκελώνη τον Ιούλιο του 2025 για να φορτώσει χάλυβα στρατιωτικής χρήσης με προορισμό την IMI Systems. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους μετέφερε σύνθετα υλικά προς την Elbit Systems.

Από το Τσεϊχάν της Τουρκίας έως το Ασκελόν, από το Ρίτσαρντς Μπέι της Νότιας Αφρικής έως τη Χαντέρα, από τη Βαρκελώνη και τον Πειραιά έως τις ισραηλινές πολεμικές βιομηχανίες, η έκθεση αναδεικνύει μοτίβα παράνομων φορτίων, απόκρυψης διαδρομών, επαναλαμβανόμενες εταιρικές εμπλοκές. Στις ενεργειακές μεταφορές δεσπόζουν οι οικογένειες Αλαφούζου και Μαρτίνου, μέσω των Kyklades, Okeanis, Thenamaris, Eastern Mediterranean Maritime και Minerva Maritime. Στις μεταφορές στρατιωτικού φορτίου συναντώνται επιπλέον οι οικογένειες Λάτση, Φράγκου, Πατέρα, Κούστα και Κωνσταντακόπουλου.

Όπως επισημαίνεται και στην έκθεση No Harbour for Genocide, «οι Έλληνες μεγαλοεφοπλιστές έχουν μακρά ιστορία κερδοφορίας από καθεστώτα απαρτχάιντ, παρακάμψεις εμπάργκο και παραβιάσεις κυρώσεων». Από μυστικές μεταφορές πετρελαίου και άνθρακα έως τη διακίνηση πυρομαχικών, οπλικών εξαρτημάτων και στρατιωτικού χάλυβα, η δραστηριότητά τους συνδέεται με την άμεση αξιοποίηση της κλιμάκωσης της ισραηλινής επιθετικότητας τα τελευταία χρόνια, αξιοποιώντας τη δομική αδιαφάνεια της ναυτιλίας για να παρακάμψουν το εμπάργκο και τη δημόσια λογοδοσία.

Παράλληλα, όπως τονίζει και η έκθεση, προκύπτουν και οι ευθύνες του ελληνικού κράτους. Η απουσία ουσιαστικής εποπτείας σε εταιρείες που υπάγονται στη δικαιοδοσία του συνιστά απόκλιση από τις υποχρεώσεις προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως αποτυπώνονται στις Κατευθυντήριες Αρχές του ΟΗΕ, καθώς και από την υποχρέωση αποτροπής οικονομικών σχέσεων που συμβάλλουν στη διατήρηση της παράνομης κατάστασης, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου του Ιουλίου 2024.

Πηγή: infowar

του Έκτορα-Ξαβιέ Δελαστίκ

Επανεξετάζουμε τα στρατιωτικά drones στο χθες και σήμερα. Μιλούμε για τη μακρά συζήτηση της ηθικής του πολέμου και τις πρόσφατες προβοκάτσιες που γίνονται με αυτά.

Οι επιθέσεις με drones δεν είναι μόνο το αγαπημένο χόμπι του πρώτου κατόχου Νόμπελ Ειρήνης (Ομπάμα) που βομβάρδισε ένα δεύτερο κάτοχο Νόμπελ Ειρήνης (τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα). Όπως θα δούμε, είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για αναθεώρηση του διεθνούς δικαίου προς το χειρότερο. Είναι και μια εξαιρετική ευκαιρία για φθηνή πρόκληση φόβου στους πολίτες, ώστε να δεχτούν την εμπλοκή τους σε πολεμικές επιχειρήσεις. Κυρίως όμως, για να δεχτούν να πεινάσουν για χάρη κάθε αυτοκινητοβιομηχανίας, που προτιμά να γίνει οπλοβιομηχανία με ασφαλή κρατικά συμβόλαια χωρίς περιορισμούς, αντί… να κάνει τη δουλειά της.

Η ιστορία των drones

Το πρώτο χτύπημα drone με τη σύγχρονη έννοια φαίνεται να έλαβε χώρα το 2002: πρόκειται για τη δολοφονία τεσσάρων ατόμων, για τα οποία υπήρχαν υποψίες πως σχετίζονταν με την αλ-Κάιντα, με πύραυλο ο οποίος εκτοξεύτηκε από ένα αμερικανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος Predator. Το γεγονός ότι η πρώτη αυτή επίσημη χρήση έγινε στο πλαίσιο του αμερικανικού πολέμου για τον έλεγχο των ενεργειακών πηγών της Μέσης Ανατολής (ή του «πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία», όπως τον περιέγραφαν οι ίδιοι), δεν είναι τυχαίο. Στα χαρτιά, η χρήση drones επιτρέπει στοχευμένα χτυπήματα ακριβείας, χωρίς κίνδυνο για τους στρατιώτες του επιτιθέμενου, πράγμα εξαιρετικά ελκυστικό για μια εκστρατεία υποδούλωσης πετρελαιοπαραγωγικών χωρών από μια δύναμη στην άλλη άκρη της Γης.

Η βαθύτερη ουσία όμως, βρίσκεται στην αμφισβήτηση του διεθνούς δικαίου που χρειάστηκε για τη χρήση τους. Στο άρθρο της Drones and the International Rule of Law, η νομικός και δημοσιογράφος Ρόζα Μπρουκς εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο βασικές πλευρές του διεθνούς δικαίου άλλαξαν ή ξεχειλώθηκαν με πρωτοβουλία των Ηνωμένων Πολιτειών και με συναίνεση του Παγκόσμιου Βορρά. Άλλωστε, αν πλέον μια πλούσια χώρα έχει τη δυνατότητα για δολοφονίες και καταστροφές με «άρωμα πολέμου» χωρίς να χρειάζεται να εμπλακεί πραγματικά σε πόλεμο και να θέσει στρατιώτες σε κίνδυνο, είναι δύσκολο να δεχθεί περιορισμούς προς όφελος της διεθνούς ειρήνης.

Ένα πρώτο σημαντικό σημείο ήταν η ερμηνεία του Καταστατικού Χάρτη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, η οποία επιτρέπει κατ’ εξαίρεση τη χρήση διακρατικής βίας (α) εφ’ όσον αναγνωριστεί απειλή κατά της ειρήνης ή καταστρατήγηση της ειρήνης ή συμβούν εχθροπραξίες ή (β) για λόγους αυτοάμυνας. Οι Η.Π.Α. απαίτησαν να αναγνωριστεί ως «αυτοάμυνα» η επέμβασή τους στο Αφγανιστάν. Ακόμα, επαναόρισαν την έννοια της «άμεσης απειλής» και έτσι «δεν απαιτείται οι Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν καθαρές αποδείξεις πως μια συγκεκριμένη επίθεση σε προσωπικό και συμφέροντα των ΗΠΑ θα λάβει χώρα στο άμεσο μέλλον». Αν αυτό ακούγεται σαν λευκή επιταγή για χτυπήματα χωρίς να χρειάζεται να αποδειχθεί ο λόγος για τον οποίο γίνονται, είναι επειδή ακριβώς αυτό είναι.

Μια σημαντική επίσης κατάληξη αυτών των αλλαγών είναι πως υπάρχει άκρα μυστικότητα για τον τρόπο με τον οποίο αποφασίζονται οι στόχοι και τα κριτήρια με τα οποία επιλέγεται να γίνει ο βομβαρδισμός. Πράγμα το οποίο όπως είδαμε πρόσφατα προκαλεί θηριωδίες για τις οποίες κανείς δε χρειάζεται να πάρει την πραγματική ευθύνη.

Take it with a drone of salt

Έχοντας πει όλα τα παραπάνω, υπάρχει μια συγκεκριμένη κατηγορία περιστατικών με drones στην οποία θέλουμε να σταθούμε, η οποία ορίζεται από τα εξής χαρακτηριστικά. Πρώτον, καμμία πρωτύτερη πολεμική κλιμάκωση και ταυτόχρονα καμμία επόμενη σχετική πολεμική ενέργεια. Δεύτερον, εξαιρετικά σταθερή προβολή στα Μ.Μ.Ε. εκ μέρους φορέων που έχουν σαφές συμφέρον από την προβολή του γεγονότος. Φυσικά θα ήταν ανεύθυνο να ονομάσουμε ελαφρά τη καρδία κάθε μεμονωμένη ενέργεια. Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά όμως πρέπει να δρουν ως καμπανάκι το οποίο να καλεί σε πολύ προσεκτική εξέταση του περιστατικού και κυρίως σε πολύ προσεκτική εξέταση των κινήσεων των ωφελουμένων.

Ο λόγος για τον οποίο εξετάζουμε την παλιά καλή τακτική των προβοκατόρικων κινήσεων στο επίπεδο των drones είναι απλός. Κατ’ αρχάς, επισήμως μεγάλες δυνάμεις αντιγράφουν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό τα συστήματα αντιπάλων τους, όπως π.χ. κάνουν επισήμως οι ΗΠΑ με τα ιρανικά drones Shahed. Κατά δεύτερον, ένα τέτοιο μηχάνημα είναι ασύγκριτα απλούστερο από ένα αεροσκάφος, έναν πύραυλο ή μια βόμβα. Μπορεί ως εκ τούτου, αν καταρριφθεί σε αρκετά καλή κατάσταση, να επισκευαστεί με παρόμοια υλικά και εξαρτήματα και να αποτελέσει μια εξαιρετικά πειστική αντιγραφή για ψευδή χτυπήματα. Ο ουκρανικός στρατός έχει ανακοινώσει δημοσίως πως προβαίνει σε ανάλογες επιδιορθώσεις μερών ρωσικών drones ώστε να χρησιμοποιήσει τις μηχανές στα δικά του.

Τέλος, το γεγονός ακριβώς πως πρόκειται για μη επανδρωμένα και σχετικά φθηνά μηχανήματα σημαίνει πως απαιτείται και κατάρριψη, και ενδελεχής τεχνική εξέταση και δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων για να πιστοποιηθεί το αν όντως ανήκουν πραγματικά στη μία ή την άλλη χώρα.

Το drone που… δεν ήρθε από το Ιράν

Αυτά ακριβώς τα στοιχεία είναι που δίνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο χτύπημα με drone που έλαβε χώρα στη βρετανική βάση στην Κύπρο στις 2 Μαρτίου 2026. Τα πρώτα δημοσιεύματα μίλησαν για ιρανικό drone σε όλους τους πιθανούς τόνους. Τα ελληνικά δημοσιεύματα συνεχίζουν να έχουν αυτή τη διατύπωση μέχρι και την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, όπως και τα ισραηλινά. Σε αυτό το πλαίσιο ξεκίνησε και η εμπλοκή της Ελλάδας στην περιφέρεια της επίθεσης Η.Π.Α. και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, με το ρόλο του «τοπικού προστάτη» που επιφύλασσε πάντα η Μ. Βρετανία στις χώρες με νοοτροπία αποικίας.

Ίσως έχει σημασία να δούμε τί έχουν να πουν και οι… βρεττανοί. Δηλώσεις εκπροσώπου του βρεττανικού Υπουργείου Αμύνης περιγράφουν ένα «drone παρόμοιο με Shahed» (Shahed-like drone) το οποίο δεν εκτοξεύτηκε από το Ιράν. Πιο πρόσφατες εκτιμήσεις από κυβερνητικούς κύκλους που δημοσιεύει η Deutsche Welle μιλούν για πιθανότητα να προήλθε από τα εδάφη του Λιβάνου και να εκτοξεύθηκε από τη Χεζμπολάχ. Τρεις εβδομάδες αργότερα υπάρχουν μόνον υποψίες, χωρίς καμμία ανάληψη ευθύνης και με την πιστοποίηση της πραγματικής πατρότητας του drone πρακτικά αδύνατη. Ως εκ τούτου, πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά η επιμονή της ελληνικής και της ισραηλινής κυβέρνησης για εμπλοκή των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, ακόμα και περιφερειακά, η οποία βασίζεται σχεδόν εξ’ ολοκλήρου σε αυτό το περιστατικό. Μην ξεχνούμε επίσης πως η Israel Hayom, η οποία βρίσκεται στο άμεσο περιβάλλον του Νετανιάχου είχε φιλοξενήσει πριν ένα χρόνο ακριβώς, ανάλυση με την οποία μελετούσε και ουσιαστικά ζητούσε ελληνοτουρκική σύρραξη με συμβολή του Ισραήλ και αφορμή τη Βόρεια Κύπρο.

Ανάλογα «ορφανό» χτύπημα έγινε στο Αζερμπαϊτζάν τρεις ημέρες αργότερα, στις 5 Μαρτίου, με στόχο ένα αεροδρόμιο και ένα σχολείο. Υπενθυμίζεται η περιπλοκότητα σχέσεων του τριγώνου, με το Αζερμπαϊτζάν να έχει στενές σχέσεις με το Ισραήλ και να βασίζεται στην εισαγωγή οπλισμού από αυτό, ενώ ταυτόχρονα περισσότεροι Αζέροι διαμένουν στο πληττόμενο Ιράν, παρά στο ίδιο το Αζερμπαϊτζάν.

Όσον αφορά τη θέση του Ιράν, έχει καταγγείλει από τα μέσα Μαρτίου την ύπαρξη ύποπτων χτυπημάτων με drones σε γειτονικές χώρες, σημειώνοντας πως οι επιθέσεις που κάνει συνοδεύονται από σαφή ανάληψη ευθύνης. Φυσικά δε μπορούμε να βασιστούμε μόνο στις διαψεύσεις του Ιρανού Πρέσβη στην Κύπρο, καθώς η διασταύρωση πολέμου και διπλωματίας μπορεί να οδηγήσει σε προειδοποιητικά χτυπήματα χωρίς ανάληψη ευθύνης. Είναι όμως ενδεχόμενο που πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπ’ όψιν από τη στιγμή που υπάρχει τόσο η τεχνική δυνατότητα όσο και το συμφέρον προβοκατόρικων χτυπημάτων. Ειδικά από τη στιγμή που εμπλέκεται το βαθύ κράτος του Ισραήλ, το οποίο έχει δώσει τέτοια δείγματα γραφής και οι Η.Π.Α., οι οποίες έχουν δώσει… βιβλιογραφία επί του ζητήματος.

Για τους αναγνώστες που έχουν αμφιβολίες για την εγκράτεια του ελληνικού κράτους, θυμίζουμε πως στις 14 Μαρτίου, ελληνόκτητο τάνκερ (τί πιο σύνηθες) με ελληνική σημαία (αυτό όντως δεν είναι σύνηθες) χτυπήθηκε από drone στη Μαύρη Θάλασσα. Ο Υπουργός Ναυτιλίας Β. Κικίλιας συνέδεσε το βομβαρδισμό του άμεσα με το γεγονός ότι οι Η.Π.Α. χαλάρωσαν τους περιορισμούς στο ρωσικό πετρέλαιο. Εμμέσως πλην σαφώς υπονόησε πως ο πιθανότερος δράστης ήταν η Ουκρανία. Όλως περιέργως, αυτή η περίπτωση ούτε περιγράφηκε ως πολεμική ενέργεια, ούτε εκτοξεύτηκε ο Δένδιας να στείλει πλοία και στρατό στην περιοχή για να προστατέψει το «ιερό» ελληνικό εφοπλιστικό κεφάλαιο από την Ουκρανία.

Γερμανία: drones και επανεξοπλισμός

Από το Σεπτέμβριο έως το Δεκέμβριο του 2025, ένα μηχανικό φάντασμα πλανήθηκε πάνω από τα πολιτικά αεροδρόμια της Ευρώπης: το φάντασμα αρκετών αγνώστου προελεύσεως drones. Με τα πρώτα περιστατικά στις 22 Σεπτεμβρίου πάνω από τα αεροδρόμια της Κοπεγχάγης και του Όσλο, ξεκίνησε ένα μπαράζ αρθρογραφίας για το ζήτημα, με την Πολωνία να ανακοινώνει πως ερευνά την πιθανότητα ανάμειξης της Ρωσίας. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ήταν πιο σαφής από τις πρώτες κιόλας ημέρες: «Η υπόθεσή μας είναι πως η Ρωσία βρίσκεται πίσω από τις περισσότερες εξ’ αυτών των πτήσεων».

Μια μικρή, περίεργη λεπτομέρεια παραμένει. Η δήλωση του Μερτς έγινε λίγες ημέρες μετά από έρευνα των βελγικών αρχών για ανάλογη πτήση πάνω από στρατιωτικό αεροδρόμιο. Εκείνα τα drones κατευθύνθηκαν προς τη Γερμανία, ενώ μάλιστα τα παρατήρησαν λίγο αργότερα αστυνομικοί πάνω από την πόλη Düren. Η οποία φαίνεται να έχει… ύποπτα μεγάλο πρόβλημα με το ζήτημα αυτό, καθώς ο επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας δήλωσε πως είχαν αναγνωριστεί πάνω από 1.000 «ύποπτες» τέτοιες πτήσεις το 2025. Η προέλευση αυτών των πτήσεων δε μπορεί εύκολα να επιβεβαιωθεί, ενώ έχει μάλιστα επιχειρηθεί σχετική προσπάθεια (μάλλον ρωσικής) προπαγάνδας με τη χρήση αντιγράφου του site του περιοδικού Stern, η οποία έχει αναπαραχθεί εκ παραδρομής και από ελληνικά μέσα ενημέρωσης.

Αυτό το οποίο μπορεί πάντα να επιβεβαιωθεί είναι η αξιοποίηση των γεγονότων αυτών από τη Γερμανική κυβέρνηση, η οποία αξιοποιεί τα γεγονότα για να στήσει εκ νέου μια βαθιά μιλιταριστική καθημερινότητα. Ανεξαρτήτως της προέλευσης των drones πάνω από τη Γερμανία, το γεγονός ότι επιχειρείται στρατολόγηση ανηλίκων κάτω των 18 ετών και διαφήμιση του γερμανικού στρατού σε σχολικές τάξεις έως και 13 ετών (!) παραμένει απαράδεκτο γεγονός και ανατριχιαστική αναβίωση του παρελθόντος. Το κλίμα τρομοκράτησης του λαού δημιουργείται βάσει επί της ουσίας ασαφών απειλών, αλλά με σαφείς επιπτώσεις. Περσινό άρθρο των Financial Times περιγράφει το «κράτος πρόνοιας» της Ευρώπης ως προϊόν συγκυριών του περασμένου αιώνα, το οποίο πρέπει να περισταλεί. Τον Αύγουστο, ο Φρίντριχ Μερτς περιέγραψε το κράτος πρόνοιας ως μη βιώσιμο οικονομικά, ενώ ταυτόχρονα έκανε σαφές πως δε θα επιτρέψει αύξηση της φορολογίας των μεσαίων επιχειρήσεων.

Κατακλείδα

Εάν επιχειρήσουμε να εξάγουμε ένα συμπέρασμα από τα παραπάνω, αυτό πρέπει να είναι πως τα high-tech όπλα φέρνουν στην επιφάνεια τη συλλογική επιθυμία των κυβερνήσεων να δημιουργούν «γκρίζες» ζώνες για τους εαυτούς τους και πολύ ξεκάθαρες ζώνες για τους αντιπάλους τους. Είτε αυτοί είναι πολίτες είτε είναι κράτη, οι δικές τους ευθύνες και τιμωρίες θα είναι πάντα ξεκάθαρες και άμεσες, αν είναι δυνατόν με το πάτημα ενός κουμπιού.

Εάν επιχειρήσουμε να εξάγουμε ένα δεύτερο συμπέρασμα, αυτό είναι η βαθιά απάτη της σύγχρονης εκδοχής του επιχειρήματος ότι η καινοτομία έρχεται μέσα από τον πόλεμο. Οποιοσδήποτε τομέας θα καινοτομούσε με αυτούς τους πόρους και την ελευθερία κινήσεων, όπως άλλωστε έγινε με τα δημόσια προγράμματα αεροδιαστημικής στα πλαίσια του ψυχρού πολέμου και όπως γίνεται με τα δημόσια προγράμματα ιατρικής έρευνας σε καιρό σχετικής ειρήνης. Αν είναι μια πραγματική καινοτομία που πάντα προέρχεται μέσα από την πολεμική διαδικασία, αυτή είναι όπως είδαμε η επαναδιαπραγμάτευση των όρων εξουσίας της εκάστοτε άρχουσας τάξης ενάντια στους πολίτες της.

Πηγή: infowar