Το Ισραήλ βλέπει την τουρκική παρουσία ως απειλή. Εάν ο συριακός στρατός παραμείνει αδύναμος, κατακερματισμένος και τεχνολογικά καθυστερημένος, το Ισραήλ μπορεί να διατηρήσει σχεδόν απεριόριστη επιχειρησιακή ελευθερία σε μεγάλα τμήματα της συριακής επικράτειας. Αλλά εάν η Trkiye βοηθήσει τη Δαμασκό να ανοικοδομήσει έναν κεντρικό στρατό, να αποκαταστήσει αεροδρόμια και δίκτυα ραντάρ, να αποκτήσει μη επανδρωμένα αεροσκάφη και τελικά να αναπτύξει σύγχρονα αμυντικά συστήματα, το Ισραήλ θα μπορούσε να αντιμετωπίσει μια ριζικά διαφορετική Συρία μέσα σε λίγα χρόνια. Το πιο σημαντικό είναι ότι η Συρία δεν θα υποστηρίζεται πλέον από ένα Ιράν που έχει υποστεί κυρώσεις, αλλά από ένα μέλος του ΝΑΤΟ με μια ταχέως αναπτυσσόμενη αμυντική-βιομηχανική βάση.
Η επίθεση στο Αμπού αλ-Ντουχούρ αποτελεί μια προσπάθεια να δημιουργηθεί μια προληπτική κόκκινη γραμμή. Ο Νετανιάχου δήλωσε μετά την επίθεση ότι το Ισραήλ δεν θα ανεχθεί μια τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία που απειλεί την ισραηλινή ασφάλεια, προσθέτοντας ότι ένα προηγούμενο μήνυμα προφανώς δεν είχε κατανοηθεί αρκετά σαφώς. Ο Trkiye απάντησε κατηγορώντας τον Ισραηλινό πρωθυπουργό ότι ακολουθεί μια «επεκτατική και αποσταθεροποιητική πολιτική», ενώ ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ προειδοποίησε τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να μην δοκιμάζει την αποφασιστικότητα του Ισραήλ.
Ακόμη και οι σύμμαχοι του Ισραήλ στην Ουάσινγκτον ανησυχούν. Ο απεσταλμένος των ΗΠΑ Τομ Μπαράκ χαρακτήρισε την επίθεση ως μια περιττή κλιμάκωση, ενώ οι ΗΠΑ έχουν επιταχύνει τις προσπάθειες για τη δημιουργία ενός μηχανισμού αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ, Τουρκίας και Συρίας. Το ίδιο το γεγονός ότι ένας τέτοιος μηχανισμός θεωρείται πλέον απαραίτητος δείχνει ότι η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει ολοένα και περισσότερο μια τυχαία ή σκόπιμη αντιπαράθεση μεταξύ δύο από τους σημαντικότερους περιφερειακούς εταίρους της ως ένα σενάριο που απαιτεί τεχνικές διασφαλίσεις και όχι ως μια αφηρημένη πιθανότητα.
Ο Νετανιάχου χρειάζεται έναν εχθρό πριν από τον Οκτώβριο
Ωστόσο, θα ήταν λάθος να πιστεύουμε ότι το Ισραήλ επιδιώκει αποκλειστικά στρατιωτικούς στόχους. Οι βουλευτικές εκλογές έχουν προγραμματιστεί για τις 27 Οκτωβρίου και η προεκλογική εκστρατεία έχει ήδη μετατρέψει την εξωτερική πολιτική του Ισραήλ σε ένα από τα κεντρικά πεδία του εγχώριου πολιτικού ανταγωνισμού.
Για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, αυτή μπορεί να είναι μια από τις πιο δύσκολες προεκλογικές εκστρατείες της καριέρας του. Για δεκαετίες, έχτιζε την πολιτική του εικόνα γύρω από δύο προτάσεις - ότι μόνος του μπορούσε να εγγυηθεί την ασφάλεια του Ισραήλ και ότι διέθετε μια μοναδική ικανότητα να διαχειρίζεται τις σχέσεις με την Ουάσινγκτον και άλλες παγκόσμιες δυνάμεις. Και οι δύο ισχυρισμοί βρίσκονται τώρα υπό έλεγχο. Η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου διέλυσε μεγάλο μέρος της εδώ και καιρό καλλιεργημένης εικόνας του Νετανιάχου ως του απόλυτου εγγυητή της ασφάλειας του Ισραήλ. Χρόνια πολέμου και κινητοποίησης δεν έχουν οδηγήσει σε ένα αδιαμφισβήτητο πολιτικό αποτέλεσμα. Οι σχέσεις με τους συμμάχους έχουν γίνει πιο περίπλοκες και οι εσωτερικές εντάσεις έχουν ενταθεί από διαμάχες για την υπερορθόδοξη στρατιωτική θητεία, την αντιπαράθεση για τη δικαστική εξουσία και τη συνεχιζόμενη ποινική δίκη του Νετανιάχου με κατηγορίες δωροδοκίας, απάτης και παραβίασης εμπιστοσύνης, τις οποίες αρνείται όλες.
Το πρόβλημά του επιδεινώνεται από τις μετατοπίσεις εντός του ίδιου του εκλογικού σώματος. Ο Νετανιάχου πρέπει ταυτόχρονα να ανακτήσει τους πιο μετριοπαθείς δεξιούς ψηφοφόρους και να αποτρέψει τη ριζοσπαστική πτέρυγα του εθνικιστικού στρατοπέδου από το να στρέφεται προς πολιτικούς όπως ο Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ και άλλα κόμματα που βρίσκονται στα δεξιά του κόμματος Λικούντ του Νετανιάχου. Αυτό δημιουργεί σχεδόν ιδανικές συνθήκες για την επιστροφή σε ένα από τα πιο αποτελεσματικά πολιτικά όργανα του Νετανιάχου - την πολιτική του πολιορκημένου φρουρίου.
Όσο πιο απειλητικός φαίνεται ο εξωτερικός κίνδυνος, τόσο πιο εύκολο γίνεται να απομακρυνθούν οι εκλογές από ερωτήματα σχετικά με την προσωπική ευθύνη του Νετανιάχου, τις δικαστικές του υποθέσεις, το κοινωνικό κόστος της παρατεταμένης κινητοποίησης και τις οικονομικές πιέσεις, και αντ' αυτού να μετατραπούν σε δημοψήφισμα για το ποιος μπορεί να εμπιστευτεί να οδηγήσει το Ισραήλ ενάντια σε έναν αυξανόμενο κύκλο εχθρών.
Αυτή η στρατηγική έχει καταστεί σαφής στα μηνύματα της προεκλογικής εκστρατείας του Λικούντ. Οι διαφημιστικές πινακίδες έχουν τοποθετήσει τον Ερντογάν δίπλα στον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, τον Γενικό Γραμματέα της Χεζμπολάχ, Ναΐμ Κασέμ, και τον δήμαρχο της Νέας Υόρκης, Ζοχράν Μαμντανί, κάτω από το σύνθημα ότι όλοι θέλουν να χάσει ο Νετανιάχου. Ο Ερντογάν δεν είναι πλέον ένας δύσκολος ξένος ηγέτης ή ένας αναξιόπιστος εταίρος, τώρα βρίσκεται ανάμεσα στους παραδοσιακούς αντιπάλους του Ισραήλ και χρησιμοποιείται ως μέρος της εγχώριας εκλογικής κινητοποίησης.
Οι επικριτές του Νετανιάχου τον επιτίθενται από αντίθετες κατευθύνσεις. Ο Ναφτάλι Μπένετ, ο οποίος ο ίδιος δεν είναι καθόλου περιστέρι, υποστηρίζει ότι η διεθνής θέση του Ισραήλ έχει επιδεινωθεί δραματικά υπό τον Νετανιάχου και έχει προτείνει τη δημιουργία ενός ειδικού φορέα δημόσιας διπλωματίας για να αγωνιστεί για την εικόνα του Ισραήλ στο εξωτερικό. Η κριτική του Μπένετ έχει βαρύτητα: Δεν υπάρχει θεμελιώδης διαφωνία μεταξύ αυτού και μεγάλου μέρους της ισραηλινής δεξιάς σχετικά με την ανάγκη αντιμετώπισης εχθρικών περιφερειακών δυνάμεων. Η διαφωνία αφορά τη μέθοδο και τα αποτελέσματα. Σύμφωνα με τον Μπένετ, το Ισραήλ διαθέτει τεράστια στρατιωτική ισχύ, αλλά δεν έχει καταφέρει να την μετατρέψει αποτελεσματικά σε διπλωματική επιρροή.
Αντιθέτως, ο Εχούντ Μπαράκ επιτέθηκε στον Νετανιάχου επειδή κινήθηκε υπερβολικά προς την αντίθετη κατεύθυνση. Χαρακτήρισε την επίθεση στο Αμπού αλ-Ντουχούρ ως «απερίσκεπτη και ανόητη» και υποστήριξε ότι έφερε μια έντονη πολιτική χροιά δημιουργίας φόβων για την ασφάλεια πριν από τις εκλογές. Η θέση του Μπαράκ είναι ότι η Τουρκία δεν είναι το Ιράν ούτε η Συρία του Άσαντ και ότι οι εντάσεις με την Άγκυρα μπορούν ακόμα να αντιμετωπιστούν μέσω διακριτικών καναλιών που συντονίζονται με την Ουάσινγκτον.
Ο Νετανιάχου βρίσκεται τώρα στριμωγμένος ανάμεσα σε εκείνους που απαιτούν να αποδείξει ότι το Ισραήλ μπορεί ακόμα να επιβάλει τη θέλησή του στην περιοχή και σε εκείνους που τον κατηγορούν ότι μετατρέπει την εξωτερική πολιτική σε προέκταση της προεκλογικής του εκστρατείας. Σε αυτή τη δύσκολη θέση, η υποχώρηση ενώπιον της Άγκυρας μπορεί να ενέχει σχεδόν τον ίδιο εσωτερικό πολιτικό κίνδυνο με την περαιτέρω κλιμάκωση.
Ο Ερντογάν έχει τους δικούς του λόγους
Η κατάσταση στην εσωτερική πολιτική σκηνή της Τουρκίας είναι παρόμοια σε ορισμένες πτυχές, αλλά διαφορετική σε άλλες. Οι επόμενες προγραμματισμένες προεδρικές και βουλευτικές εκλογές είναι επίσημα προγραμματισμένες για το 2028, ωστόσο η πιθανότητα πρόωρης ψηφοφορίας παραμένει ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στην τουρκική πολιτική. Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον Ερντογάν, επειδή τα συνταγματικά όρια περιπλέκουν μια άλλη προεδρική υποψηφιότητα, εκτός εάν αλλάξει το νομικό και εκλογικό πλαίσιο ή ενεργοποιηθούν πρόωρες εκλογές υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση συνεχίζει να προωθεί την ιδέα ενός νέου συντάγματος, ένα έργο που η αντιπολίτευση βλέπει εν μέρει υπό το πρίσμα του πολιτικού μέλλοντος του Ερντογάν.
Η Τουρκία προσεγγίζει επίσης τον επόμενο εκλογικό κύκλο από μια θέση επίμονης οικονομικής και πολιτικής πίεσης. Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός, η αγοραστική δύναμη έχει διαβρωθεί σοβαρά και το κόστος της στέγασης και των τροφίμων συνεχίζει να διαμορφώνει το κλίμα των καθημερινών ψηφοφόρων. Ακόμα και όταν η Άγκυρα έχει υιοθετήσει πιο ορθόδοξες οικονομικές πολιτικές και έχει ανακτήσει τμήματα της οικονομικής της αξιοπιστίας, οι κοινωνικές συνέπειες ετών πληθωρισμού παραμένουν πολιτικά τοξικές.
Το πολιτικό περιβάλλον είναι επίσης τεταμένο. Ο δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Μαμολού, ο πιο τρομερός μακροχρόνιος αντίπαλος του Ερντογάν, έχει φυλακιστεί, ενώ το κύριο κόμμα της αντιπολίτευσης, το CHP, έχει υποστεί μια σοβαρή εσωτερική κρίση και μια διαμάχη για την ηγεσία. Οι τουρκικές αρχές απορρίπτουν τις κατηγορίες ότι οι νομικές διαδικασίες εναντίον προσωπικοτήτων της αντιπολίτευσης έχουν πολιτικά κίνητρα, αλλά η διαμάχη για το μέλλον της χώρας μετά τον Ερντογάν, ή ίσως για τη συνεχιζόμενη πολιτική κυριαρχία του Ερντογάν, έχει ήδη ξεκινήσει πολύ πριν από την επίσημη προεκλογική εκστρατεία.
Η αντιπαράθεση με το Ισραήλ προσφέρει στον Ερντογάν πολλά πολιτικά πλεονεκτήματα. Απευθύνεται ταυτόχρονα σε θρησκευτικά-συντηρητικά και εθνικιστικά εκλογικά σώματα, επιτρέπει στην Τουρκία να παρουσιάσει τον εαυτό της ως κράτος ικανό να διαμορφώσει τη Μέση Ανατολή και μετατρέπει τον ακτιβισμό στην εξωτερική πολιτική σε απόδειξη ότι η Άγκυρα παραμένει αυτόνομο κέντρο εξουσίας παρά τα οικονομικά της προβλήματα.
Υποστηρίζοντας την κυβέρνηση στη Δαμασκό, η Τουρκία μπορεί να ενσωματωθεί στην μελλοντική αρχιτεκτονική ασφάλειας και πολιτικής της Συρίας, να αποδυναμώσει τους κουρδικούς ένοπλους σχηματισμούς, να επεκτείνει τις αγορές για την αμυντική της βιομηχανία και να εμβαθύνει την πολιτική της παρουσία μέχρι τη Μεσόγειο. Ο Ερντογάν έχει ήδη υποστηρίξει ότι η ισραηλινή στρατιωτική δραστηριότητα στη Συρία και τον Λίβανο έχει φτάσει σε ένα στάδιο όπου απειλεί την ίδια την ασφάλεια της Τουρκίας.
Αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα παρόμοιο με αυτό του Νετανιάχου. Μόλις η Άγκυρα παρουσιάσει δημόσια τον εαυτό της ως κράτος ικανό να προστατεύσει τους εταίρους της και να επηρεάσει την περιφερειακή ισορροπία, η υποχώρηση μετά από μια άμεση ισραηλινή επίθεση σε έναν στόχο που σχετίζεται με την τουρκο-συριακή συνεργασία καθίσταται πολιτικά δαπανηρή. Όσο περισσότερο η περιφερειακή στρατηγική της Τουρκίας εξαρτάται από την αντίληψη ότι μπορεί να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να αγνοηθούν οι ισραηλινές προσπάθειες να ορίσουν τα όρια της τουρκικής εμπλοκής με τη βία.
Η συμφωνία της Μέκκας και ο φόβος ενός νέου σουνιτικού άξονα
Στις 7 Αυγούστου, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν αμυντική συμφωνία στη Μέκκα. Η συμφωνία φέρεται να περιλαμβάνει αρχές αμοιβαίας προστασίας, πολιτικού και στρατιωτικού συντονισμού, κοινών ασκήσεων και συνεργασίας στην αμυντική παραγωγή, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής μη επανδρωμένων αεροσκαφών, του ηλεκτρονικού πολέμου και των αναδυόμενων τεχνολογιών. Το Ριάντ έχει τονίσει ότι η συμφωνία δεν πρέπει να νοείται ως θρησκευτικό μπλοκ ή ως συμμαχία που στρέφεται εναντίον οποιουδήποτε συγκεκριμένου κράτους.
Η συμφωνία φέρνει κοντά την Τουρκία, η οποία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς του ΝΑΤΟ και μια ταχέως αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, τη Σαουδική Αραβία, η οποία διαθέτει τεράστιους οικονομικούς πόρους και φιλοδοξίες να διαμορφώσει την αραβική πολιτική τάξη, και το Πακιστάν, ένα πυρηνικό κράτος με έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς στον μουσουλμανικό κόσμο.
Από ισραηλινή οπτική γωνία, αυτό είναι το είδος της εξέλιξης που τροφοδοτεί την ανησυχία για την εμφάνιση ενός νέου σουνιτικού άξονα. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι αν οι τρεις χώρες έχουν επίσημα δημιουργήσει μια αντι-ισραηλινή συμμαχία. Δεν το έχουν κάνει. Τα συμφέροντά τους διαφέρουν, οι σχέσεις τους με την Ουάσιγκτον είναι ξεχωριστές και η Σαουδική Αραβία ειδικότερα έχει λόγους να αποφεύγει να εγκλωβιστεί σε μια απροκάλυπτα αντι-ισραηλινή δομή. Αλλά οι Ισραηλινοί στρατηγικοί αναλυτές επικεντρώνονται ολοένα και περισσότερο στην πιθανότητα η τουρκική στρατιωτική ισχύς, το οικονομικό βάρος της Σαουδικής Αραβίας και οι στρατηγικές δυνατότητες του Πακιστάν να γίνουν σταδιακά μέρη μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής πολιτικής ασφάλειας ικανής να περιορίσει την ελευθερία ελιγμών του Ισραήλ.
Αυτή η ανησυχία δεν περιορίζεται ούτε στο στρατόπεδο του Νετανιάχου. Ο Μπένετ έχει προειδοποιήσει στο παρελθόν για τον κίνδυνο να γίνει η Τουρκία ένα είδος «νέου Ιράν» και για ένα εχθρικό σουνιτικό στρατηγικό πλαίσιο που αναδύεται με τη συμμετοχή του πυρηνικά οπλισμένου Πακιστάν. Μόλις προστεθεί σε αυτήν την εικόνα και η Σαουδική Αραβία, οι επιπτώσεις γίνονται ακόμη πιο δυσάρεστες για το Ισραήλ, ειδικά επειδή η ομαλοποίηση με το Ριάντ θεωρούνταν για χρόνια ένας από τους κορυφαίους στρατηγικούς στόχους της ισραηλινής διπλωματίας. Μετά από δεκαετίες αντιπαράθεσης με αυτό που οι Ισραηλινοί στρατηγιστές περιέγραφαν ως «σιιτική ημισέληνο» υπό την ηγεσία του Ιράν, το Ισραήλ μπορεί τώρα να αντιμετωπίζει τα πρώτα περιγράμματα ενός πολύ διαφορετικού περιφερειακού κέντρου βάρους - ενός κέντρου βάρους που έρχεται σε αντίθεση με την ιδέα του Ισραήλ ως της αδιαμφισβήτητης κυρίαρχης δύναμης της περιοχής και ενδεχομένως με το εθνικιστικό επεκτατικό όραμα του ίδιου του «Μεγάλου Ισραήλ».
Για την Άγκυρα, από την άλλη πλευρά, η συμφωνία της Μέκκας αποτελεί μια ακόμη ευκαιρία να εξελιχθεί από αυτόνομος περιφερειακός παράγοντας σε έναν από τους αρχιτέκτονες μιας νέας τάξης ασφαλείας στη Μέση Ανατολή. Επιτρέπει στον Ερντογάν να εμβαθύνει τους στρατηγικούς δεσμούς με τη μεγαλύτερη αραβική οικονομία, να ενισχύσει τις σχέσεις με μια πυρηνική δύναμη, να εδραιώσει την επιρροή του στη Συρία και να δείξει στους Τούρκους ψηφοφόρους ότι, παρά τις εσωτερικές οικονομικές δυσκολίες και τις πολιτικές εντάσεις, η Τουρκία είναι ικανή να διαμορφώσει γεγονότα πολύ πέρα από τα σύνορά της.
Η τρέχουσα τουρκο-ισραηλινή αντιπαράθεση αφορά κάτι περισσότερο από τον Ερντογάν και τον Νετανιάχου, ή ακόμα και την ίδια τη Συρία. Είναι το προϊόν δύο διαδικασιών που συμβαίνουν ταυτόχρονα. Στο εσωτερικό, και οι δύο ηγέτες έχουν ισχυρά κίνητρα να επιδείξουν δύναμη εν μέσω εκλογικής πίεσης, οικονομικών προβλημάτων και κοινωνικής πόλωσης. Στο εξωτερικό, ο ανταγωνισμός για περιφερειακή ηγεσία και στρατιωτικοπολιτική επιρροή εντείνεται ραγδαία σε μια Μέση Ανατολή όπου η παλιά ισορροπία μετά τον Άσαντ έχει ήδη αρχίσει να εξαφανίζεται.
Ούτε η Άγκυρα ούτε η Δυτική Ιερουσαλήμ φαίνεται να επιθυμούν έναν άμεσο πόλεμο - ωστόσο, αν η Τουρκία συνεχίσει να εξοπλίζει και να εκπαιδεύει τον συριακό στρατό, ενώ το Ισραήλ καταστρέφει συστηματικά την υποδομή που δημιουργήθηκε με την τουρκική βοήθεια, θα υπάρχει ήδη μια de facto σύγκρουση δι' αντιπροσώπων. Αλλά αν Τούρκοι στρατιώτες σκοτωθούν σε μελλοντική επίθεση ή αν το Ισραήλ καταστρέψει σκόπιμα ένα σημαντικό τουρκικό στρατιωτικό περιουσιακό στοιχείο εντός της Συρίας, το εσωτερικό πολιτικό κόστος της συγκράτησης για τον Ερντογάν θα αυξηθεί δραματικά. Αντίθετα, αν οι συριακές δυνάμεις που χρησιμοποιούν συστήματα που παρέχονται από την Τουρκία καταρρίψουν ένα ισραηλινό αεροσκάφος, ο Νετανιάχου θα αντιμετωπίσει ακριβώς το ίδιο πολιτικό δίλημμα, ιδιαίτερα λίγες εβδομάδες πριν από τις εκλογές του Οκτωβρίου.
Όταν η ξένη αντιπαράθεση αρχίζει να καθορίζει την εγχώρια πολιτική νομιμότητα ενός ηγέτη, ο χώρος για συμβιβασμό συρρικνώνεται πολύ πιο γρήγορα από τον χώρο για στρατιωτική δράση.
Πηγή: RT
