Ο Ρομπέν των Δασών, το ΑΙ και ο νέος πόλεμος των τάξεων
του Άρη Χατζηστεφάνου
«Δεν ήταν ήρωας» τιτλοφορούσε πρόσφατη ανάλυσή του για τον Ρομπέν των Δασών το BBC. Αναπαράγοντας ουσιαστικά το πνεύμα της ταινίας «Ο Θάνατος του Robin Hood», του Μάικλ Σαρνόσκι, το κείμενο υποστήριζε ότι ο μύθος του ανθρώπου που κλέβει τους πλούσιους για να βοηθήσει τους φτωχούς αποκρύπτει τη «σκοτεινή, βίαιη, μεσαιωνική καταγωγή του Ρομπέν των Δασών».
Αν και το σενάριο της ταινίας στηρίζεται σε μια μπαλάντα του 17ου αιώνα, η νέα αφήγηση που προωθείται έχει όλα τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου ιστορικού αναθεωρητισμού: ο λαϊκός ήρωας δεν μαχόταν τους ισχυρούς της εποχής του, αλλά είχε εμπλακεί σε μια προσωπική βεντέτα που αναπαρήγε έναν κύκλο βίας χωρίς κανένα ιδεολογικό πρόσημο. Περίπου δηλαδή, το αποτέλεσμα που θα έπαιρνες αν άφηνες ιστορικούς σαν τους Καλύβα-Μαραντζίδη να διηγηθούν την ιστορία του Ρομπέν των Δασών.
Αυτή η αφήγηση βέβαια, αφήνει συνειδητά στο περιθώριο την ανάλυση που πραγματοποιούσε ο (ηθικά τσαλακωμένος αλλά πολιτικά πάντα δικαιωμένος), Νόαμ Τσόμσκι για τον μεσαιωνικό ήρωα.
Σύμφωνα με τον καθηγητή του ΜΙΤ, ο μύθος του Ρόμπιν Χουντ αντικατοπτρίζει την τεράστια μάχη που διεξήχθη τον 13ο αιώνα για την πρόσβαση στα δημόσια (κοινά) αγαθά που προσέφεραν οι δασικές εκτάσεις, όπως το νερό, την τροφή και την ξυλεία. Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, το πραγματικό πνεύμα του Ρομπέν των Δασών ήταν η αντίσταση των χωρικών στην «ιδωτικοποίηση» της δημόσιας γης, που είχε πραγματοποιήσει ο Γουλιέλμος Α’ της Αγγλίας (γνωστός ως Γουλιέλμος ο Κατακτητής).
Η νίκη απέναντι στον βασιλιά αποτυπώθηκε το 1217 μ.Χ. στην περίφημη Χάρτα των Δασών –συμπληρωματικό κείμενο της Magna Carta– η οποία εξασφάλιζε ίση πρόσβαση όλων των ελεύθερων πολιτών στα σημαντικότερα δημόσια αγαθά.
Όταν βέβαια θα γραφτεί η μπαλάντα για τον Θάνατο του Ρόμπιν Χουντ, ο πρώιμος καπιταλισμός είχε ήδη μετατρέψει τη Χάρτα των Δασών σε μακρινή ανάμνηση.
Περίπου οκτώ αιώνες μετά τη Magna Carta, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τη μεγαλύτερη κλοπή δημόσιας περιουσίας από την εποχή του Γουλιέλμου του Κατακτητή, ενώ συμπτωματικά παρακολουθούμε τον δεύτερο θάνατο του Ρομπέν των Δασών στη μεγάλη οθόνη.
Η δεύτερη λεηλασία των κοινών
Οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και κυρίως τα λεγόμενα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLM), όπως το ChatGPT, λυμαίνονται το σύνολο της γνώσης που παρήγαγε ο ανθρώπινος πολιτισμός σε όλη την ιστορία του, ενώ παράλληλα γιγαντώνουν το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών.
Στις αρχές του 2026, η UNICEF εξηγούσε ότι τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε εδώ και δεκαετίες για να κατανοήσουμε το ψηφιακό χάσμα (τις διαφορές πρόσβασης σε υπολογιστές και στο ίντερνετ, αλλά και τις γνώσεις που απαιτούνται για να τα χρησιμοποιήσεις), δεν αρκούν για να αντιμετωπίσουμε τις νέες αντιθέσεις που δημιουργούν οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης.
Το γεγονός, λόγου χάρη, ότι οι εταιρείες επιβάλλουν συνδρομές για τη χρήση των πιο εξελιγμένων LLM, τα οποία χρησιμοποιούν περισσότερη υπολογιστική ισχύ για να προσφέρουν τις απαντήσεις τους, σημαίνει ότι δεν αλλάζει μόνο η πρόσβαση στη γνώση αλλά και το ίδιο το περιεχόμενο της γνώσης. Ο κάτοικος του παγκοσμιοποιημένου Νότου αλλά και ο φτωχός του παγκόσμιου Βορρά, που δεν μπορούν να πληρώσουν τη συνδρομή θα λάβουν απαντήσεις κατώτερης ποιότητας, ακόμη και αν χρησιμοποιούν τους ίδιους υπολογιστές και ξέρουν να κάνουν τα ίδια prompt – τις ερωτήσεις που κάνουμε στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα.
Στις ΗΠΑ ο Μπέρνι Σάντερς έχει προτείνει να περάσει το 50% των μετοχών των σχετικών εταιρειών σε ένα δημόσιο ταμείο.
Καθώς όμως το νέο ψηφιακό χάσμα είναι εγγεγραμμένο στο DNA των εταιρειών που ελέγχουν το ΑΙ, το πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί με τις παραδοσιακές κρατικές παρεμβάσεις που προσέφεραν απλώς υλικοτεχνικό εξοπλισμό και εκπαιδευτικά προγράμματα στους οικονομικά ασθενέστερους. Αν η επεξεργασία της γνώσης που παράγουμε ελέγχεται από ιδιωτικές εταιρείες που την αντιμετωπίζουν όχι σαν δημόσιο αγαθό αλλά σαν εμπόρευμα, η μόνη λύση είναι το πέρασμα της τεχνητής νοημοσύνης υπό κοινωνικό έλεγχο.
Στις ΗΠΑ ο Μπέρνι Σάντερς έχει προτείνει να περάσει το 50% των μετοχών των σχετικών εταιρειών σε ένα δημόσιο ταμείο – ανάλογο με αυτό που χρησιμοποιεί η Νορβηγία για τα έσοδα από τις εξορύξεις πετρελαίου. Το σενάριο φαντάζει ριζοσπαστικό και «κομμουνιστικό» στα μάτια των κυρίαρχων της Σίλικον Βάλεϊ, αλλά είναι στην πραγματικότητα εξαιρετικά μετριοπαθές αν αναλογιστεί κανείς τι πραγματικά διακυβεύεται. Για την ακρίβεια είναι τόσο μετριοπαθές, ώστε μια σχετική πρόταση κατέθεσε στις αρχές Ιουνίου και ο Ντόναλντ Τραμπ, ενώ η εταιρεία Open AI φέρεται να εξετάζει την οικειοθελή παράδοση του 5% των μετοχών της. Οι λόγοι για τους οποίους παρατηρείται αυτή η συστημική μετατόπιση είναι πολλοί και ξεπερνούν τα όρια του παρόντος κειμένου: Ο Τραμπ μπορεί να σκέφτεται με όρους προσωπικής κερδοσκοπίας, το οικονομικό κατεστημένο ίσως φοβάται το σκάσιμο της φούσκας του ΑΙ και επιθυμεί στοιχειώδη έλεγχο των νέων υποδομών –όπως έκανε και στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα–, οι εταιρείες δίνουν λίγα για να μη χρειαστεί να χάσουν περισσότερα κ.ο.κ.
To μόνο βέβαιο είναι ότι το πνεύμα του Ρομπέν των Δασών είναι πιο ζωντανό από ποτέ.
Πηγή: infowar
