Η προβληματική ερμηνεία του Ποινικού Κώδικα, αλλά και η επικίνδυνη αντίληψη για τον σωφρονισμό που διέπουν το σκεπτικό της απόφασης του Αρείου Πάγου
Σε ένα πλαίσιο εκδικητικότητας που δεν συνάδει με το κράτος δικαίου, ο 82χρονος Αλέξανδρος Γιωτόπουλος επέστρεψε στις ελληνικές φυλακές με τη βούλα του ανώτατου δικαστηρίου, προκαλώντας εύλογα ερωτήματα σχετικά με την αρχή της ίσης μεταχείρισης των κρατουμένων και την επιρροή που ασκούν πολιτικές και εξωθεσμικές πιέσεις στη λειτουργία της Δικαιοσύνης (σ.σ.: για την αναίρεση της αποφυλάκισής του είχε παρέμβει ακόμα και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ).
Το πλήρες σκεπτικό της απόφασης του Αρείου Πάγου, με την οποία ανατράπηκε το βούλευμα αποφυλάκισης του Αλ. Γιωτόπουλου, αποτυπώνει μια εξαιρετικά προβληματική ερμηνεία του Ποινικού Κώδικα, αλλά και μια επικίνδυνη αντίληψη για τον σωφρονισμό, που φαίνεται να θέτει ως προϋπόθεση για την αποφυλάκιση την ύπαρξη δήλωσης «ηθικής μεταστροφής» και μετάνοιας.
Ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος, ο οποίος καταδικάστηκε ως «αρχηγός» της «17 Νοέμβρη», μια κατηγορία που ο ίδιος ουδέποτε αποδέχθηκε, είχε συμπληρώσει, σύμφωνα με το βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών που τον αποφυλάκιζε, τις τυπικές προϋποθέσεις για την απόλυσή του. Μάλιστα στο εν λόγω βούλευμα είχαν συνεκτιμηθεί η πολυετής καλή συμπεριφορά του, η επιτυχής ολοκλήρωση των πανεπιστημιακών του σπουδών, η απόκτηση μεταπτυχιακού και διδακτορικού τίτλου στα Μαθηματικά από το Πανεπιστήμιο Paris Diderot VII, η απουσία ενεργών πειθαρχικών παραπτωμάτων, αλλά και το γεγονός ότι είχε τηρήσει απαρέγκλιτα τους όρους όλων των αδειών που του είχαν χορηγηθεί.
Ο Αρειος Πάγος, ωστόσο, υιοθετώντας την εισήγηση του αντεισαγγελέα, έκρινε ότι ούτε οι τυπικές ούτε οι ουσιαστικές προϋποθέσεις πληρούνται. Ως προς το πρώτο σκέλος, οι αρεοπαγίτες αποφάσισαν να ακολουθήσουν τη δυσμενέστερη ερμηνεία του ισχύοντος Ποινικού Κώδικα για τους πολυϊσοβίτες, θεωρώντας ότι απαιτούνται 25 και όχι 23 χρόνια πραγματικής έκτισης:
Παράβλεψη βασικών αρχών
Με τον τρόπο αυτό, το ανώτατο δικαστήριο υιοθετεί τη θέση ότι η διάταξη του νέου Ποινικού Κώδικα, που κάλυψε το προγενέστερο νομοθετικό κενό για τους πολυϊσοβίτες, εφαρμόζεται και σε κρατούμενους για πράξεις που τελέστηκαν πριν από την 1η Ιουλίου 2019, απορρίπτοντας την επίκληση της παλαιότερης, ευμενέστερης νομολογιακής αντιμετώπισης. Πράγμα όμως που ανατρέπεται από τα ίδια τα γεγονότα αφού, αν κάποιος εξαιρέσει την υπόθεση Κουφοντίνα -για την οποία και άλλαξε φωτογραφικά ο νόμος το 2019, παραβλέποντας βασικές αρχές του ποινικού δικαίου- αλλά και ελάχιστες άλλες περιπτώσεις πολυϊσοβιτών ανά τη χώρα, όλοι αποφυλακίστηκαν με την ευμενέστερη διάταξη του νόμου.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό, όμως, είναι το σκεπτικό ως προς τις ουσιαστικές προϋποθέσεις της αποφυλάκισης. Οι αρεοπαγίτες θεωρούν ότι το βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών δεν αιτιολογεί επαρκώς ότι έχει συντελεστεί ο σωφρονισμός του κρατουμένου και ότι τα στοιχεία που επικαλέστηκε αφορούν μόνο την εξωτερική του συμπεριφορά.
Ετσι, στην απόφαση αναφέρεται ότι η τήρηση των όρων των αδειών, η ακαδημαϊκή του πορεία και η απουσία πειθαρχικών παραπτωμάτων «στοιχειοθετούν την έννοια της εξωτερικά καλής συμπεριφοράς και όχι της καλής διαγωγής με την έννοια της αληθούς θετικής συμπεριφοράς, που πηγάζει από την ενδόμυχη αποδοχή των κανόνων της προσήκουσας εκδηλωτικής συμπεριφοράς». Μάλιστα, το δικαστήριο αναγνωρίζει ότι οι σπουδές του Γιωτόπουλου καταδεικνύουν «την προσήλωσή του στον στόχο του να παραμείνει λειτουργικός κατά τον πολυετή εγκλεισμό του και εν γένει στην ανάπτυξη του πνεύματός του», προσθέτει όμως ότι αυτό δεν αρκεί για να αποδείξει την ηθική του βελτίωση ή τον ποινικό του σωφρονισμό.
«Πιστοποιητικό μεταμέλειας»
Ωστόσο το πιο προβληματικό σημείο του σκεπτικού του Αρείου Πάγου είναι πως, ακόμα μία φορά, στην περίπτωση των καταδικασμένων για την οργάνωση της 17Ν ζητείται «πιστοποιητικό μεταμέλειας» καθώς, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, δεν προκύπτει ότι έχουν επέλθει «η ειλικρινής μετάνοιά του για τα εγκλήματα που διέπραξε και η αποκοπή του από το εγκληματικό του παρελθόν». Θυμίζουμε πως ο ίδιος ουδέποτε αποδέχτηκε τις κατηγορίες που του αποδόθηκαν, πράγμα που κάνει την απαίτηση της επίδειξης μετάνοιας περισσότερο καφκική από ό,τι είναι από μόνη της.
Ο Αρειος Πάγος μεταθέτει το κέντρο βάρους από την τήρηση των αντικειμενικών όρων του νόμου σε μια έννοια αόριστη και ηθικοπλαστική με σκοπό να ικανοποιήσει τις εκάστοτε πολιτικές παρεμβάσεις, είτε αυτές προέρχονται από το εσωτερικό είτε από το εξωτερικό. Ας σημειωθεί ότι η αναίρεση του βουλεύματος ήρθε έπειτα από τρεις εβδομάδες έντονης δημόσιας πίεσης, με πολιτικές παρεμβάσεις και τοποθετήσεις που ξεκινούσαν από το εσωτερικό της κυβέρνησης και έφταναν μέχρι την Ακροδεξιά, ενώ δεν έλειψαν και οι σαφείς αντιδράσεις από την αμερικανική πλευρά.
Αντιδράσεις
Σε αυτό το κλίμα, το ΜέΡΑ25 χαρακτήρισε την επιστροφή του Αλ. Γιωτόπουλου στη φυλακή «ευθεία παραβίαση της κοινής λογικής και έναν θρίαμβο του ποινικού λαϊκισμού έναντι κάθε δημοκρατικής ευαισθησίας». Στο ίδιο μήκος κύματος, η Νέα Αριστερά σημείωσε ότι η απόφαση «προκαλεί σοβαρό προβληματισμό», καθώς το δικαστήριο «εξήντλησε τα όρια της αυστηρότητάς του» απέναντι σε έναν 82χρονο που βρίσκεται φυλακισμένος επί 24 συναπτά έτη.
