Συναγερμός για το Κάστρο Μποφόρ - Έκκληση στην UNESCO μετά την ισραηλινή ανατίναξη με 700 τόνους εκρηκτικών

Η ICOMOS Lebanon καλεί την UNESCO να ερευνήσει τις επιπτώσεις από την ισραηλινή επιχείρηση με 700 τόνους εκρηκτικών κοντά στο Κάστρο Μποφόρ

Η λιβανέζικη επιτροπή του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Τοποθεσιών (ICOMOS Lebanon) απηύθυνε επείγουσα έκκληση προς τη διεθνή κοινότητα, ζητώντας άμεση διερεύνηση των συνεπειών που είχε ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση κοντά στο Κάστρο Μποφόρ (Qalaat Al Shaqif), ένα από τα πέντε μεσαιωνικά κάστρα που μόλις πριν από λίγες ημέρες εντάχθηκαν στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και ταυτόχρονα στον Κατάλογο Μνημείων σε Κίνδυνο.

Σύμφωνα με τις ισραηλινές αρχές, η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε τα ξημερώματα της 30ής Ιουλίου και περιλάμβανε την πυροδότηση περίπου 700 τόνων εκρηκτικών με στόχο υπόγειες εγκαταστάσεις της Χεζμπολάχ στην περιοχή του Μποφόρ. Η έκρηξη ήταν τόσο ισχυρή ώστε το Εθνικό Κέντρο Γεωφυσικής του Λιβάνου κατέγραψε σεισμική δόνηση αντίστοιχη με σεισμό μεγέθους 3,8 Ρίχτερ.

Η διαφωνία για τις ζημιές

Λίγες ώρες μετά τις εκρήξεις, το υπουργείο Πολιτισμού του Λιβάνου διέψευσε πληροφορίες που κυκλοφόρησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης περί ολοκληρωτικής καταστροφής του κάστρου. Παρ’ όλα αυτά, τόνισε ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να έχουν προκληθεί σοβαρές ζημιές, χωρίς όμως να είναι δυνατή οποιαδήποτε αυτοψία, καθώς η περιοχή εξακολουθεί να βρίσκεται υπό ισραηλινό έλεγχο.

Το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίζουν και οι ειδικοί της πολιτιστικής κληρονομιάς. Όπως ανέφερε στην The Art Newspaper Λιβανέζος αξιωματούχος με άμεση γνώση της κατάστασης, οι αρχαιολόγοι και οι μηχανικοί δεν έχουν πρόσβαση στο σημείο ώστε να διαπιστώσουν την πραγματική έκταση των ζημιών.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η έκρηξη σημειώθηκε περίπου 800 μέτρα από το Κάστρο Μποφόρ, απόσταση που, δεδομένου του μεγέθους της έκρηξης, καθιστά εξαιρετικά πιθανό να έχουν επηρεαστεί όχι μόνο το ίδιο το μνημείο αλλά και τα αρχαιολογικά κατάλοιπα και το ιστορικό τοπίο που το περιβάλλει.

Όπως επισημαίνει ο αξιωματούχος, ακόμη και πολύ μικρότερες εκρήξεις έχουν προκαλέσει ζημιές σε μνημεία της περιοχής στο παρελθόν. Για τον λόγο αυτό θεωρεί σχεδόν βέβαιο ότι η συγκεκριμένη επιχείρηση άφησε το αποτύπωμά της τόσο στις κατασκευές όσο και στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον του κάστρου.

Το Ισραήλ: Στόχος ήταν υπόγειες εγκαταστάσεις της Χεζμπολάχ

Σε κοινή ανακοίνωσή τους, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ ανέφεραν ότι οι εκρήξεις είχαν ως αποκλειστικό στόχο «τρομοκρατικές σήραγγες» που, σύμφωνα με το Ισραήλ, αποτελούσαν τμήμα υπόγειου δικτύου το οποίο είχε δημιουργήσει η Χεζμπολάχ με σκοπό μελλοντική επίθεση σε κοινότητες της Γαλιλαίας.

Το Κάστρο Μποφόρ βρίσκεται σε στρατηγικής σημασίας λόφο στον νότιο Λίβανο και επί δεκαετίες αποτελεί σημείο αναφοράς στις συγκρούσεις της περιοχής. Το φρούριο, που οικοδομήθηκε την εποχή των Σταυροφόρων τον 12ο αιώνα, καταλήφθηκε εκ νέου από τις ισραηλινές δυνάμεις στα τέλη Μαΐου, κατά τη διάρκεια της χερσαίας επιχείρησης εναντίον της Χεζμπολάχ. Δεν είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιείται για στρατιωτικούς σκοπούς, καθώς από το 1982 έως το 2000 λειτουργούσε ως ισραηλινή στρατιωτική βάση.

Η πρόσφατη αναγνώριση από την UNESCO

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή μόλις στις 25 Ιουλίου η UNESCO ενέταξε τα κάστρα του Όρους Άμελ στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

Εκτός από το Κάστρο Μποφόρ, η εγγραφή περιλαμβάνει τα κάστρα Τιμπνίν (Toron), Τσάκρα (Dubieh), Ντέιρ Κίφα (Maron) και Σαμά. Τα οχυρά αποτυπώνουν διαδοχικές ιστορικές περιόδους, από τους Σταυροφόρους και τους Αγιουβίδες έως τους Μαμελούκους, τους Οθωμανούς και τους τοπικούς άρχοντες που διαμόρφωσαν την ιστορία της νότιας λιβανέζικης ενδοχώρας.

Ήδη από το 2024 τα μνημεία αυτά είχαν λάβει το καθεστώς «ενισχυμένης προστασίας» της UNESCO, το οποίο προβλέπει ότι δεν μπορούν να αποτελούν στρατιωτικό στόχο ούτε να χρησιμοποιούνται για στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Σύμφωνα με το Associated Press, το Ισραήλ, αν και αποχώρησε από την UNESCO το 2019 κατηγορώντας τον οργανισμό για μεροληψία, συμμετείχε ως παρατηρητής στη συνεδρίαση της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας και είχε εκφράσει αντιρρήσεις για την εγγραφή του Κάστρου Μποφόρ.

Οι εκκλήσεις προς την UNESCO

Ο πρόεδρος του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν καταδίκασε τις ισραηλινές ενέργειες, υποστηρίζοντας ότι οι εκρήξεις προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές σε χωριά του νότιου Λιβάνου και έθεσαν σε κίνδυνο αρχαιολογικούς χώρους που προστατεύονται από την UNESCO.

Από την πλευρά της, η ICOMOS Lebanon ζητά να πραγματοποιηθεί άμεσα ανεξάρτητη επιτόπια τεχνική αυτοψία ώστε να διαπιστωθεί αν έχει επηρεαστεί η στατική επάρκεια του κάστρου. Παράλληλα καλεί την UNESCO να ζητήσει από το Ισραήλ πλήρη ενημέρωση για το ακριβές σημείο της έκρηξης, το μέγεθος της επιχείρησης και την εκτίμηση που διαθέτει για τις επιπτώσεις στη δομή του μνημείου.

Εκπρόσωπος της UNESCO δήλωσε στην The Art Newspaper ότι ο οργανισμός έχει ενημερωθεί για το περιστατικό και παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Όπως ανέφερε, υπάρχει ανησυχία για την πιθανή επίδραση των εκρήξεων στη δομική ακεραιότητα του κάστρου, ενώ η πραγματική εικόνα θα μπορεί να αποσαφηνιστεί μόνο μετά από τεχνική αξιολόγηση στο πεδίο.

Το περιστατικό σημειώνεται σε μια περίοδο εύθραυστης εκεχειρίας μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου. Παρότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν τον Απρίλιο σε κατάπαυση του πυρός, ύστερα από πολύμηνες συγκρούσεις ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ, συνεχίζουν να αλληλοκατηγορούνται για παραβιάσεις της συμφωνίας, ενώ οι διαπραγματεύσεις με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών παραμένουν σε εξέλιξη.