Πώς η Κίνα μετατρέπεται σε παγκόσμια επιστημονική υπερδύναμη

Από τη χαρτογράφηση του βυθού των ωκεανών έως την καινοτομία στην Τεχνητή Νοημοσύνη, το Πεκίνο με σταθερά βήματα και «αθόρυβο» τρόπο επιταχύνει ακόμη και έναντι της Αμερικής, που εσχάτως έχει κηρύξει πόλεμο στην επιστήμη

To Dong Fang Hong 3 είναι το μεγαλύτερο «αθόρυβο» ερευνητικό πλοίο στον κόσμο, το οποίο υποτίθεται ότι μπορεί να γλιστρά στο νερό χωρίς να διαταράσσει τα ψάρια που κολυμπούν μόλις 20 μέτρα κάτω από αυτό. Εξοπλισμένο με εργαστήρια και με δυνατότητα τοποθέτησης αισθητήρων, το πλοίο μήκους 103 μέτρων ανήκει στο Ocean University of China και τα τελευταία δύο χρόνια χαρτογραφεί τον πυθμένα των ωκεανών. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Reuters τον περασμένο μήνα, το πλοίο – μαζί με άλλα – συλλέγει υπόγεια δεδομένα που θα μπορούσαν να προσφέρουν στρατιωτικό πλεονέκτημα σε περίπτωση υποθαλάσσιου πολέμου. Η χαρτογράφηση του βυθού θα μπορούσε να αποκαλύψει πιθανά κρησφύγετα για υποβρύχια, αλλά και να εντοπίσει υποβρύχια σκάφη των αντιπάλων, όπως σημειώνουν σε άρθρο τους οι Financial Times.

Η έρευνα του Reuters δείχνει ότι, όπως συμβαίνει με τις περισσότερες πρωτοποριακές επιστήμες, η ωκεανογραφική έρευνα έχει διπλή χρήση – τόσο πολιτική όσο και στρατιωτική αξία – και ότι ευαίσθητες εφαρμογές μπορεί να κρύβονται σε κοινή θέα, μέσα σε άρθρα γραμμένα για επιστημονικά περιοδικά. Η ανάλυση, εκτιμούν οι FT, αναδεικνύει και μια ευρύτερη εικόνα: Η Κίνα αποκτά σιωπηρά γεωπολιτική ισχύ και στρατηγικό πλεονέκτημα μέσω της επιστήμης και της τεχνολογίας, σε βαθμό που λίγοι πραγματικά αντιλαμβάνονται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το φθηνό κινεζικό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης DeepSeek, το οποίο εμφανίστηκε ξαφνικά τον Ιανουάριο του 2025. Προκάλεσε έκπληξη στους παρατηρητές, αμφισβήτησε την αμερικανική κυριαρχία στην Τεχνητή Νοημοσύνη και αφαίρεσε δισεκατομμύρια από την αξία της κατασκευάστριας τσιπ Nvidia.

Καθώς η Κίνα δίνει προτεραιότητα στην εγχώρια καινοτομία, η φήμη της ως χώρας που απλώς υιοθετεί ιδέες άλλων —και όχι ως δημιουργού— ίσως χρειάζεται αναθεώρηση. Το Reuters εξέτασε άρθρα σε κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, επιστημονικά περιοδικά και κυβερνητικά δελτία Τύπου, καθώς και δεδομένα παρακολούθησης πλοίων, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το πυκνό μοτίβο κινήσεων πολλών πλοίων με κινεζική σημαία στον Αρκτικό, τον Ειρηνικό και τον Ινδικό ωκεανό αποτελεί πιθανή ένδειξη χαρτογράφησης. Ειδικοί στη ναυτιλία δήλωσαν στο Reuters ότι, παρόλο που η χαρτογράφηση θα μπορούσε να είναι χρήσιμη για αλιευτικά συμφέροντα και για την αναζήτηση ορυκτών πόρων, θα αποτελούσε επίσης πολύτιμη στρατιωτική πληροφορία. 

H πολιτική της Κίνας για «σύντηξη πολιτικού και στρατιωτικού τομέα» σημαίνει ότι οι πολιτικές και επιστημονικές δραστηριότητες είναι αναπόφευκτα συνδεδεμένες με τους πολιτικούς και αμυντικούς στόχους της χώρας. Η κινεζική κυβέρνηση δεν έχει σχολιάσει δημόσια το ζήτημα. Ο Γουίλιαμ Μάθιους, ειδικός σε θέματα άμυνας στο King’s College London, υποστήριξε, μιλώντας στους FT, ότι η θαλάσσια δραστηριότητα του Πεκίνου αποτελούν παράδειγμα ενός «ευρύτερου προτύπου στη χρήση της τεχνολογίας από την Κίνα ως βασικού εργαλείου για την επίτευξη γεωπολιτικών στόχων», αν και σημείωσε ότι αυτό δεν είναι μόνο η Κίνα η οποία εφαρμόζει αυτήν τη μέθοδο. 

Η χώρα, επιδιώκοντας μεγαλύτερη αυτάρκεια καθώς οι σχέσεις με τις ΗΠΑ επιδεινώνονται, έχει ήδη αναδιαμορφώσει τις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών προς όφελός της. Εκτός από το αμυντικό πλεονέκτημα, οι δραστηριότητες στη θάλασσα θα μπορούσαν επίσης να αποτελούν μια προσπάθεια εξασφάλισης πλεονεκτήματος κορυφαίου παίκτη στην εξόρυξη του θαλάσσιου πυθμένα, η οποία θεωρείται από ορισμένους ως η εξορυκτική βιομηχανία του μέλλοντος. Τον Νοέμβριο, ο Κέρι Μπράουν, διευθυντής του Lau China Institute στο King’s College London, σε άρθρο του στο περιοδικό Nature προέτρεψε τον κόσμο να «ξυπνήσει απέναντι στην επιστημονική ηγεσία της Κίνας» (το LCI έχει δεχθεί κριτική επειδή έλαβε χρηματοδότηση από πλούσιο δωρητή με δεσμούς με το ΚΚΚ).

Το άρθρο επισημαίνει ότι οι δαπάνες της Κίνας για έρευνα και ανάπτυξη αυξήθηκαν έξι φορές μεταξύ 2007 και 2023, ξεπερνώντας την Ευρωπαϊκή Ενωση. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η Κίνα ξεπέρασε τις ΗΠΑ σε αυτόν τον δείκτη το 2024, δαπανώντας 1,03 τρισ. δολάρια έναντι 1,01 τρισ. ΗΠΑ. Ο Μπράουν τόνισε στους Financial Times ότι η επιστημονική άνοδος της Κίνας – η οποία στηρίζεται από μια εθνική βιομηχανική πολιτική η οποία συνδέει ακαδημαϊκούς με επιχειρηματίες – εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να περνά απαρατήρητη. Το 2020 οι απόφοιτοι θετικών επιστημών από τα κινεζικά πανεπιστήμια έφθασαν στα 3,6 εκατ., με τους αντίστοιχους στην Ινδία να είναι 2,6 εκατ., ενώ στις ΗΠΑ ήταν λιγότεροι από ένα εκατ.

Οι δημιουργοί του DeepSeek δεν εκπαιδεύτηκαν στο Stanford ή στο MIT αλλά σε κινεζικά πανεπιστήμια όπως το Zhejiang και το Tsinghua, τα οποία ανεβαίνουν γρήγορα στις παγκόσμιες κατατάξεις. «Οι άνθρωποι στη Βρετανία απλώς δεν αντιλαμβάνονται την κλίμακα, την ταχύτητα και τη βούληση αυτού του κινήματος», επιμένει ο Μπράουν και προσθέτει «ακόμη έχουμε πολιτικούς εδώ που μιλούν για Κινέζους που θέλουν να κλέψουν τις ιδέες μας. Εκείνες οι μέρες έχουν τελειώσει. Δεν θέλουν τα δικά μας πράγματα. Τα δικά μας είναι αναλογικά». Ο ίδιος αναμένει ότι οι ρόλοι μπορεί να αντιστραφούν: ενώ ζητήματα όπως η κυβερνοκατασκοπεία θα παραμείνουν προβληματικά, το Ηνωμένο Βασίλειο ενδέχεται σύντομα να επιθυμεί κινεζική τεχνολογία σε λιγότερο ευαίσθητους τομείς, όπως η βιοτεχνολογία, η πράσινη τεχνολογία και τα υλικά.

Η Κίνα παρείχε το ένα τρίτο των νέων φαρμάκων που αδειοδοτήθηκαν από μεγάλες αμερικανικές εταιρείες το πρώτο τρίμηνο του 2025. Ο μεγαλύτερος αντίπαλός της, εν τω μεταξύ, κάνει συνεχή λάθη μειώνοντας τους προϋπολογισμούς και πιέζοντας επιστήμονες να εγκαταλείψουν τη χώρα. Οι ΗΠΑ απομακρύνονται από την επιστήμη και την τεχνολογία ως μέσα αντιμετώπισης παγκόσμιων προκλήσεων, ανησυχώντας φίλους και συμμάχους. Στην πραγματικότητα, πρόκειται λιγότερο για μια στροφή και περισσότερο για μια θεαματική εγκατάλειψη της παγκόσμιας επιστημονικής ηγεσίας — ενώ η Κίνα πλέει αθόρυβα προς την κορυφή.