Σύνδρομο Stendhal - Μπορεί η τέχνη να σε αρρωστήσει;
- Κατηγορία ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
- 0 σχόλια
Οι περισσότεροι ταξιδιώτες μένουν έκθαμβοι μπροστά στα αριστουργήματα που μπορεί να συναντήσει κανείς σ' ένα μουσείο της Ιταλίας, πόσο μάλλον της Φλωρεντίας, που φιλοξενεί κάποιους από τους σημαντικότερους πίνακες της Αναγέννησης κι όχι μόνο.
Για ορισμένους επισκέπτες όμως η εμπειρία αυτή μπορεί να αποβεί δυσάρεστη, καθώς δημιουργούν σωματικά συμπτώματα ως αποτέλεσμα της ψυχολογικής και συναισθηματικής αντίδρασης στην τέχνη. Το σύνδρομο Stendhal ή σύνδρομο της Φλωρεντίας είναι μια ψυχοσωματική ασθένεια που προκαλεί γρήγορους χτύπους της καρδιάς, ίλιγγο, σύγχυση, ακόμη και παραισθήσεις, όταν εκτίθεται ένα άτομο στην τέχνη, συνήθως όταν η τέχνη είναι ιδιαίτερα όμορφη ή υπάρχει μεγάλος αριθμός έργων συγκεντρωμένα σε ένα χώρο.
Το σύνδρομο περιγράφηκε κλινικά ως ψυχιατρική διαταραχή το 1989 από την Graziella Magherini, ψυχίατρο στο νοσοκομείο Santa Maria Nuova της Φλωρεντίας. Η Magherini παρατήρησε 106 ασθενείς, όλοι τους τουρίστες, που παρουσίασαν ζάλη, αίσθημα παλμών, παραισθήσεις και αποπροσωποποίηση βλέποντας έργα τέχνης όπως τα γλυπτά του Μικελάντζελο και τους πίνακες του Μποτιτσέλι. Υπέστησαν «κρίσεις πανικού, που προκλήθηκαν από τον ψυχολογικό αντίκτυπο ενός μεγάλου αριστουργήματος, και εκείνου του ταξιδιού», είπε η Magherini το 2019, σύμφωνα με το bbc.
Τα κρούσματα του συνδρόμου συνεχίζουν να αναφέρονται σήμερα. «Συνήθως συμβαίνει 10 - 20 φορές το χρόνο σε ορισμένους ανθρώπους που είναι πολύ ευαίσθητοι και ίσως περίμεναν όλη τους τη ζωή να έρθουν στην Τοσκάνη», δήλωσε η Simonetta Brandolini d'Adda, πρόεδρος της φιλανθρωπικής οργάνωσης Friends of Florence. «Αυτά τα εμβληματικά έργα τέχνης, όπως του Μποτιτσέλι, είναι πραγματικά συγκλονιστικά. Μερικοί άνθρωποι χάνουν τον προσανατολισμό τους. Έχω δει συχνά ανθρώπους να αρχίζουν να κλαίνε, μπροστά από τους πίνακες».
Η Di Loreto πιστεύει ότι κάτι άλλο μπορεί να συμβαίνει. Πιθανώς οι προσδοκίες των τουριστών από τη Φλωρεντία είναι τόσο υψηλές, τροφοδοτούμενες από την πανταχού παρουσία των έργων τέχνης, που δεν αντέχουν ψυχολογικά όταν τελικά την επισκέπτονται. Από αυτή την άποψη, το σύνδρομο Stendhal μπορεί να σχετίζεται με το σύνδρομο της Ιερουσαλήμ, το οποίο κάνει τους επισκέπτες αυτής της πόλης να καταρρέουν σε ψυχωτικές θρησκευτικές αυταπάτες και το σύνδρομο του Παρισιού, το οποίο κάνει τους τουρίστες να παρουσιάζουν οξεία ψυχιατρικά συμπτώματα όταν διαπιστώνουν ότι η γαλλική πρωτεύουσα δεν ανταποκρίνεται στις εξωπραγματικά υψηλές προσδοκίες τους. Τα λόγια του ίδιου του Stendhal – «ένα είδος έκστασης από την ιδέα του να είσαι στη Φλωρεντία» – φαίνεται να προσδίδουν σε αυτή τη θεωρία κάποια αξιοπιστία.
«Εδώ στη Φλωρεντία, όπως και στη Βενετία, μπορείς να αναπνεύσεις την τέχνη», τονίζει ο Πάολο Μολίνο, ψυχοθεραπευτής. «Όπου κι αν στρίψεις στο κέντρο της πόλης, σκοντάφτεις σε κάτι όμορφο. Είναι σαν να σε χαστουκίζουν στο πρόσωπο». Ο Molino συμφωνεί με την Di Loreto, ωστόσο, ότι είναι δύσκολο να περιγράψει κανείς το σύνδρομο Stendhal ως πάθηση από μόνο του ή να διαχωρίσει τα συμπτώματά του από εκείνα που μπορεί να εμφανιστούν οι κουρασμένοι ταξιδιώτες.Η ανησυχία του δεν έγκειται τόσο στο ζήτημα της Φλωρεντίας που «σκοτώνει» τους τουρίστες, αλλά περισσότερο με τους τουρίστες που σκοτώνουν τη Φλωρεντία.
«Το να είσαι στη Φλωρεντία είναι σαν να είσαι στη Ντίσνεϋλαντ για τέχνη», είπε. «Δεν μου αρέσει». Έχοντας ζήσει στη Φλωρεντία από όταν ήταν μαθητής, ο Μολίνο είναι τώρα ένας από τους πολλούς κατοίκους της πόλης που δεν τους αρέσει η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί γύρω από τον ιστορικό πυρήνα. «Δεν πηγαίνω ποτέ στο κέντρο της πόλης, αν μπορώ να το αποφύγω», είπε. «Είναι πολυσύχναστο».
Το σύνδρομο πάντως είναι ένα ιατρικό μυστήριο καθώς δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία για τον ορισμό του ως ψυχιατρική διαταραχή, αλλά υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ίδιες εγκεφαλικές περιοχές που εμπλέκονται σε συναισθηματικές αντιδράσεις ενεργοποιούνται κατά την έκθεση σε έργα τέχνης. Το μόνο σίγουρο πάντως είναι ότι η τέχνη ως επί το πλείστον δεν αποτελεί κίνδυνο για την υγεία, αλλά είναι ευεργετική και τονωτική για το σώμα και την ψυχή, αφού όπως πολλοί υποστηρίζουν κάνει καλό τόσο στην καρδιά όσο και στο μυαλό.