Η Δίκη

Όταν ο Κάφκα ξεκίνησε να γράφει τη Δίκη, ελάχιστοι είχαν αντιληφθεί και αποτυπώσει λογοτεχνικά τον παράλογο τρόπο που ενεργεί συλλογικά η κοινωνία. Η ενοχοποίηση δεν χρειάζεται να έχει συγκεκριμένο λόγο για να τεθεί σε εφαρμογή – αρκεί που υφίσταται ένα πρόσωπο, μια πράξη και μια απόφανση. Από τη στιγμή που γεννιόμαστε, όλοι είμαστε σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό ένοχοι για κάτι, ανεξάρτητα από τις περιστάσεις και τον βαθμό του «αδικήματος» – αν ποτέ έχει υπάρξει.

Το θεμελιώδες αυτό ζήτημα της διαρκούς ενοχοποίησης ως εσωτερικής διαδικασίας αλλά και ως εξωτερικής επιβολής από μια κοινωνία που στέκεται πάντα απέναντι στο πρόσωπο ως αέναος και άγρυπνος κριτής το συνέλαβε πρώτος, με τον δικό του χαρακτηριστικό, ιδιοφυή, υπερρεαλιστικό και ρηξικέλευθο τρόπο, ο Φραντς Κάφκα.

Πέφτοντας, ωστόσο, στην παγίδα που ο ίδιος ο Κάφκα τόσο περίτεχνα είχε στήσει, όλες οι μετέπειτα ερμηνείες για το τι είναι αυτό που έσπρωξε τον τραπεζικό υπάλληλο Γιόζεφ Κ. σε «Δίκη» θεωρούν αναγκαστικά τον Γιόζεφ ένοχο ή αθώο για κάτι. Ενδεχομένως, όμως, οι ατομικές πράξεις να μη συνοδεύονται από κάποια σκοπιμότητα, ώστε να πρέπει απαραίτητα να χρωματίζονται από μια ηθική απόφανση (δηλαδή αθώωση ή καταδίκη) – κι αυτό είναι που συνέλαβε στον πυρήνα της ατομικής και συλλογικής πράξης ο Κάφκα. Γνωρίζοντας, μάλιστα, σε βάθος τις φιλοσοφικές θεωρίες, δεν θέλησε να γράψει άλλο ένα μακροσκελές θεωρητικό δοκίμιο, παρά προτίμησε να αποτυπώσει σε ιστορίες τα μεγάλα διλήμματα και τις υπαρξιακές συγκρούσεις, πάντοτε με χιούμορ, γλαφυρότητα και πρωτοτυπία (εκπροσωπώντας έναν ιδιόμορφο πειραματισμό, που ευτυχώς δεν εξέφρασε συγκεκριμένες σχολές και παρέμεινε πάντα συστατικό της ιδιότυπης αφήγησής του). Ίσως αυτός να είναι ο λόγος που ο Κάφκα δεν έμοιασε ποτέ με κανέναν άλλο και παρέμεινε αδιανόητα επίκαιρος μέχρι τις μέρες μας.

Ο πρώτος ίσως που αφουγκράστηκε το χιούμορ του Κάφκα και την πρωτότυπη γραφή του ήταν ο Μίλαν Κούντερα, τονίζοντας πως «αυτό το μείγμα ελαφρότητας-βαρύτητας, κωμικού-τραγικού, λογικού-παραλόγου, είναι που διέπει όλο το μυθιστόρημα ως την εκτέλεση του Κ., δημιουργώντας μια απαράμιλλη ομορφιά, την οποία πολύ θα ήθελα να προσδιορίσω, αλλά ξέρω πως δεν θα τα καταφέρω ποτέ». Το ευχάριστο είναι ότι οι εκδόσεις Μίνωας αποφάσισαν για πρώτη φορά να εκδώσουν το κείμενο με τα ανολοκλήρωτα κεφάλαια, βασισμένο στο αρχικό χειρόγραφο του συγγραφέα, σε απόδοση Γιώτας Λαγουδάκου, στη γνωστή σειρά της «Ξένης Κλασικής Λογοτεχνίας» από την οποία κυκλοφορούν ήδη περιώνυμοι τίτλοι με φροντισμένα εξώφυλλα.

Πηγή: lifo