Ο πόλεμος κάνει την Κίνα «πλανητάρχη» στην καθαρή ενέργεια

Η προσπάθεια απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα οδηγεί σχεδόν αναπόφευκτα σε μεγαλύτερη εξάρτηση από την κινεζική καθαρή ενέργεια και τα ορυκτά. Η φθηνή πράσινη τεχνολογία της Κίνας είχε ήδη κατατροπώσει τον ανταγωνισμό. Η σύγκρουση στον Κόλπο ενισχύει αυτή την κυριαρχία

Από την Ευρωπαϊκή Eνωση και το Ηνωμένο Βασίλειο έως τη Νότια Κορέα και τις Φιλιππίνες, πολλές χώρες αντέδρασαν στην εκτίναξη των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, που συνδέεται με τις αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν, ζητώντας επιτάχυνση στην ανάπτυξη υποδομών καθαρής ενέργειας. Αν και αυτές οι κινήσεις δεν προσφέρουν άμεση ανακούφιση από το αυξημένο κόστος, γράφει το Politico, θεωρούνται η πιο αξιόπιστη μακροπρόθεσμη λύση για τη θωράκιση των οικονομιών απέναντι στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών καυσίμων. Ωστόσο, υπάρχει ένα σημαντικό δίλημμα. Οσο πιο γρήγορα επιδιώκεται η απανθρακοποίηση, τόσο περισσότερο αυξάνεται η εξάρτηση από την Κίνα, η οποία κυριαρχεί στην παραγωγή καθαρών τεχνολογιών και κρίσιμων πρώτων υλών. Οι κυβερνήσεις γνωρίζουν καλά αυτόν τον κίνδυνο και προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ενεργειακή ασφάλεια και στην αποφυγή μιας νέας μορφής εξάρτησης.

Ο ευρωπαίος επίτροπος εσωτερικής αγοράς, Στεφάν Σεζουρνέ, εξέφρασε εύγλωττα αυτόν τον προβληματισμό, θέτοντας τον περασμένο μήνα το ερώτημα πώς μπορεί να παρουσιαστεί η ενεργειακή μετάβαση ως ευκαιρία όταν τα εργαλεία της προέρχονται από την Κίνα. Στο πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με το Politico, προτάθηκαν νέες πολιτικές για ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής και περιορισμό της ξένης επιρροής, ιδιαίτερα από χώρες που κυριαρχούν στην αγορά. Η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει ήδη λάβει μέτρα για την προστασία της βιομηχανίας της, όπως ο μηχανισμός φορολόγησης άνθρακα, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο μπλόκαρε πρόσφατα κινεζική επένδυση σε εργοστάσιο ανεμογεννητριών για λόγους εθνικής ασφάλειας.

Παράλληλα, όμως, πολλές χώρες επιδιώκουν στενότερες σχέσεις με το Πεκίνο, προκειμένου να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε τεχνολογία και πρώτες ύλες. Η Γερμανία, η Ισπανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν πραγματοποιήσει διπλωματικές αποστολές στην Κίνα. Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, επισκέφθηκε αυτή την εβδομάδα το Πεκίνο για τέταρτη φορά μέσα σε ισάριθμα χρόνια, με στόχο την εξασφάλιση πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι ηγέτες του Ηνωμένου Βασιλείου, του Καναδά, της Φινλανδίας και της Ιρλανδίας πραγματοποίησαν επίσης παρόμοιες επισκέψεις τους τελευταίους μήνες, ενώ παρόμοιες κινήσεις έχουν γίνει από χώρες όπως η Ινδία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Ακόμη και η Κούβα έχει στραφεί σε κινεζικά ηλιακά πάνελ για να αντιμετωπίσει τις ενεργειακές της ελλείψεις. Ο βραζιλιάνος διπλωμάτης και συντονιστής της περσυνής συνόδου του ΟΗΕ για το κλίμα, Αντρέ Κορέα ντο Λάγκο, εξηγεί στο Politico ότι η ανάγκη για ταχεία ενεργειακή μετάβαση καθιστά αναπόφευκτη τη συνεργασία με την Κίνα, παρά τους εύλογους προβληματισμούς. Κατά την άποψή του, η επείγουσα ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης επιβάλλει ρεαλιστικές επιλογές. Για πολλές χώρες, ο πόλεμος στο Ιράν λειτούργησε ως υπενθύμιση ότι η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα τις καθιστά ευάλωτες σε εξωτερικούς «παίκτες». Σε αρκετές ασιατικές χώρες, οι ελλείψεις καυσίμων οδήγησαν σε μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης, όπως τετραήμερες εργάσιμες εβδομάδες ή περιορισμούς στη χρήση οχημάτων

Ταυτόχρονα, νοικοκυριά και επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενο ενεργειακό κόστος, ενώ οι κυβερνήσεις πιέζονται δημοσιονομικά. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τόνισε ότι το κόστος εισαγωγών ορυκτών καυσίμων έχει αυξηθεί δραματικά, υπογραμμίζοντας την ανάγκη επιτάχυνσης της ενεργειακής μετάβασης. Οπως δήλωσε, η ηλεκτροδότηση της Ευρώπης αποτελεί κλειδί για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της. Παρά τα οφέλη, γράφει το Politico, η στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές συνοδεύεται από νέες εξαρτήσεις. Η Κίνα παράγει περίπου το 80% των παγκόσμιων ηλιακών πάνελ και κυριαρχεί στην επεξεργασία κρίσιμων ορυκτών, όπως το λίθιο και το κοβάλτιο.

Αυτό της δίνει τεράστια επιρροή στην παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση. Η κυριαρχία αυτή έχει προκαλέσει ανησυχίες, καθώς ενδέχεται να επηρεάσει τις εθνικές βιομηχανίες ή να χρησιμοποιηθεί ως γεωπολιτικό εργαλείο. Στο παρελθόν, η Κίνα επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, επηρεάζοντας τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Επιπλέον, η χρήση κινεζικών τεχνολογιών έχει εγείρει ζητήματα κυβερνοασφάλειας. Ως απάντηση, πολλές χώρες έχουν επιβάλει δασμούς σε κινεζικά προϊόντα, ιδιαίτερα στα ηλεκτρικά οχήματα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ενωση επιδιώκει να ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή. Αυτές οι πολιτικές έχουν μεγάλο κόστος, όμως, καθώς τα ευρωπαϊκά προϊόντα είναι συχνά ακριβότερα, γεγονός που μπορεί να επιβραδύνει την ενεργειακή μετάβαση.

Οι ειδικοί επισημαίνουν στο Politico ότι η χρήση φθηνότερων τεχνολογιών είναι κρίσιμη για την ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών. Χωρίς την Κίνα, η μετάβαση αυτή θα ήταν πολύ πιο δύσκολη. Παραδείγματα όπως το Πακιστάν και η Ισπανία δείχνουν ότι η πρόσβαση σε κινεζικές τεχνολογίες μπορεί να μειώσει τις επιπτώσεις των ενεργειακών κρίσεων. Ενα άλλο παράδειγμα είναι ο Καναδάς, ο οποίος χαλάρωσε τους περιορισμούς στις εισαγωγές κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων σε αντάλλαγμα για εμπορικά οφέλη. Σύμφωνα με τον υπουργό ενέργειας της χώρας Τιμ Χότζσον, αυτή η συμφωνία βελτίωσε την προσβασιμότητα σε προσιτές τεχνολογίες. Αναλυτές υποστηρίζουν ότι η εξάρτηση από την Κίνα για τεχνολογία διαφέρει από την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, καθώς δεν συνεπάγεται συνεχή ροή πληρωμών.

Ωστόσο, σημειώνει το Politico, η ανησυχία παραμένει, ιδιαίτερα σε τομείς όπως τα κρίσιμα ορυκτά. Η αμερικανική πολιτική έχει επηρεάσει κατά πολύ τις εξελίξεις. Ενώ η προηγούμενη κυβέρνηση επιδίωξε να περιορίσει την κινεζική επιρροή, η σημερινή προσέγγιση του Ντόναλντ Τραμπ δίνει έμφαση στα ορυκτά καύσιμα, αφήνοντας χώρο στην Κίνα να ενισχύσει τη θέση της στην καθαρή ενέργεια. Πολλοί Ευρωπαίοι θεωρούν ότι οι επιλογές των ΗΠΑ τους ωθούν προς μεγαλύτερη συνεργασία με την Κίνα. Η κυρίαρχη άποψη, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να μειώσει την εξάρτησή της, χωρίς όμως να απομονωθεί από το παγκόσμιο εμπόριο. Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής από τη Χαβάη Μπράιαν Σατς επιβεβαιώνει στο Politico ότι η κρίση ωθεί άλλες χώρες πιο κοντά στην Κίνα, σημειώνοντας ότι ενώ οι ΗΠΑ επικεντρώνονται στη σύγκρουση, η Κίνα κερδίζει έδαφος στον ενεργειακό τομέα.

Παρά τις εσωτερικές διαφωνίες, ορισμένοι ευρωπαίοι αξιωματούχοι επιμένουν ότι η μετάβαση σε καθαρή ενέργεια δεν σημαίνει απαραίτητα μεγαλύτερη εξάρτηση από την Κίνα, καθώς υπάρχουν δυνατότητες ανάπτυξης εναλλακτικών λύσεων και συνεργασιών. Σε άλλες περιοχές, όπως η Νοτιοανατολική Ασία, οι χώρες εμφανίζονται πιο πρόθυμες να συνεργαστούν με την Κίνα, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να αναπτύξουν τη δική τους παραγωγή. Η στρατηγική αυτή βασίζεται στην αξιοποίηση κινεζικών επενδύσεων για την ενίσχυση της εγχώριας οικονομίας. Η πραγματικότητα, καταλήγει το Politico, δείχνει ότι η Κίνα έχει καταφέρει να συνδυάσει κεφάλαιο, τεχνολογία και ταχύτητα, αποκτώντας σημαντικό πλεονέκτημα στον ενεργειακό τομέα. Καθώς ο κόσμος επιταχύνει τη μετάβαση προς την καθαρή ενέργεια, το ερώτημα δεν είναι αν θα συνεργαστεί με την Κίνα, αλλά με ποιους όρους και σε ποιον βαθμό.