Ρωγμές στην κοινή εξωτερική πολιτική της Ευρ. Ενωσης

Δύο «σχολές» σκέψης για την εξωτερική πολιτική της Ευρώπης έχουν αποκαλύψει οι τρέχουσες γεωπολιτικές εξελίξεις. Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η εκλογή Τραμπ, ο τρόπος διακυβέρνησής του και ο πόλεμος με το Ιράν έχουν ανοίξει πολλές συζητήσεις για το πώς η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να αντιμετωπίσει το νέο χαοτικό παγκόσμιο σκηνικό.

Οι «φορείς» αυτού του διαφορετικού τρόπου σκέψης ξεχώρισαν την εβδομάδα που πέρασε. Από τη μια μεριά, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, που δήλωσε ευθαρσώς ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να είναι θεματοφύλακας της παλιάς παγκόσμιας τάξης, ενός κόσμου που έχει φύγει και δεν θα επιστρέψει».

Η τοποθέτηση της θεσμικής προέδρου του εκτελεστικού βραχίονα της Ε.Ε., η οποία κήρυξε εμμέσως πλην σαφώς το τέλος της -βασισμένης σε κανόνες- παγκόσμιας τάξης, ενώ την ίδια στιγμή δικαιολογούσε τον πόλεμο που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν, προκάλεσε αναταραχή στην Ε.Ε.

Ως εκπρόσωπος του «αντίθετου πόλου» εμφανίστηκε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα. «Εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να υπερασπιστούμε τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες. Πρέπει να υπερασπιστούμε τις αρχές που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών», δήλωσε ο Πορτογάλος αξιωματούχος, σε μια σπάνια δημόσια διαφορετική τοποθέτησή του απέναντι στη Φον ντερ Λάιεν.

Δεν είναι μόνο η σοσιαλιστική ψυχή του που «μίλησε». Είναι και η εμπειρία του ως πρωθυπουργού που ξέρει να διαχειρίζεται με διπλωματία τις διάφορες έννοιες. Ο Κόστα κατηγόρησε τις ΗΠΑ, όπως και τη Ρωσία, ως τους δημιουργούς της νέας διεθνούς αταξίας και κάλεσε «να διπλασιάσουμε τον σεβασμό των διεθνών κανόνων, ακόμα και αν οι άλλοι δεν το κάνουν».

«Αυτός ο πολυπολικός κόσμος απαιτεί πολυμερείς λύσεις, όχι σφαίρες επιρροής όπου η πολιτική ισχύος αντικαθιστά το διεθνές δίκαιο», τόνισε ο Κόστα. «Οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου δεν πρέπει να γίνονται αποδεκτές, είτε στην Ουκρανία, τη Γριλανδία, τη Λατινική Αμερική, την Αφρική, τη Γάζα ή τη Μέση Ανατολή. Οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν πρέπει να γίνονται ανεκτές ούτε στο Ιράν, το Σουδάν ή το Αφγανιστάν», κατέληξε.

Αναδίπλωση

Ηταν τέτοια η αντίδραση στις δηλώσεις Φον ντερ Λάιεν που η ίδια αναγκάστηκε να τις «μαζέψει». Μιλώντας ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μόλις τρεις μέρες αργότερα, η πρόεδρος της Κομισιόν προσπάθησε να κατευνάσει τις αντιδράσεις των πολιτικών ομάδων που στήριξαν την εκλογή της.

«Το να βλέπουμε τον κόσμο όπως είναι, δεν μειώνει με κανέναν τρόπο την αποφασιστικότητά μας να αγωνιστούμε για τον κόσμο που θέλουμε. Η Ευρωπαϊκή Ενωση ιδρύθηκε ως ένα ειρηνευτικό σχέδιο. Η ακλόνητη δέσμευσή μας στην επιδίωξη της ειρήνης, στις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και στο διεθνές δίκαιο είναι τόσο κεντρικής σημασίας σήμερα όσο ήταν και κατά τη δημιουργία μας. Και θα τηρούμε πάντα αυτές τις αρχές», δήλωσε.

Οσο κι αν προσπάθησε να ανασκευάσει, οι «σχολές» είναι εδώ, στην καθημερινή πρακτική μεταξύ των κρατών-μελών. Η νομιμότητα του πολέμου στο Ιράν, για παράδειγμα, παραμένει σημείο έντασης μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε.

Σάντσεθ vs Μερτς

Ενώ ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ τον χαρακτήρισε παράνομο και κλιμακούμενο, απορρίπτοντας την επέκταση της σύγκρουσης, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υποβάθμισε αρχικά το διεθνές δίκαιο, προτείνοντας ότι δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για την Ε.Ε. να κάνει κήρυγμα στους συμμάχους της.

Τα ζητήματα είναι πολλά. Και μέσα σε αυτό το κλίμα, έχουν αρχίσει να αυξάνονται οι φωνές εντός Ε.Ε. για αλλαγή των εσωτερικών κανόνων λήψης αποφάσεων.

Σύμφωνα με τις συνθήκες της Ε.Ε., η εξωτερική πολιτική της δεσμεύεται αυστηρά από την ομοφωνία, πράγμα που σημαίνει ότι τα 27 κράτη-μέλη πρέπει να συμφωνήσουν σε μια κοινή γραμμή δράσης πριν προχωρήσουν. Αυτό σημαίνει ότι τα βέτο είναι εξαιρετικά ισχυρά, με αποτέλεσμα η Ε.Ε. να φαίνεται πολλές φορές διχασμένη, διστακτική ή και παραλυμένη στην παγκόσμια σκηνή.

Αυτήν την περίοδο, οι Βρυξέλλες έχουν να αντιμετωπίσουν το βέτο της Ουγγαρίας στο δάνειο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ που συμφώνησαν οι ηγέτες της Ε.Ε. να χορηγήσουν στην Ουκρανία. Για άλλη μια φορά, η Φον ντερ Λάιεν υποσχέθηκε να άρει το αδιέξοδο για το δάνειο, το οποίο, όπως είπε, έχει θέσει την αξιοπιστία της Ε.Ε. «σε κίνδυνο».

«Πρέπει επειγόντως να προβληματιστούμε για το κατά πόσον το δόγμα μας, οι θεσμοί μας και η λήψη αποφάσεων, όλα σχεδιασμένα σε έναν μεταπολεμικό κόσμο σταθερότητας και πολυμέρειας, έχουν συμβαδίσει με την ταχύτητα των αλλαγών γύρω μας», δήλωσε επίσης στην αμφιλεγόμενη ομιλία της την περασμένη εβδομάδα.

Η Φον ντερ Λάιεν λοιπόν ευαγγελίζεται ένα «πλήρες πακέτο»: μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων, όπου οι δυνατοί θα αφήνουν όσους δεν μπορούν πίσω, όπου οι «μικροί» θα έχουν λίγες πιθανότητες να ακουστεί η φωνή τους στα θέματα εξωτερικής πολιτικής. Θα της περάσει; Προς το παρόν, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται. Αλλά οι καιροί είναι πονηροί.

Πηγή: efsyn