Σκληραίνει η στάση του Βελγίου για τα «παγωμένα» ρωσικά κεφάλαια – κρίσιμη δοκιμασία για την ΕΕ

Παρά τις εντατικές διαβουλεύσεις μεταξύ Βρυξελλών και Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δεν σημειώνεται πρόοδος στο ζήτημα της αξιοποίησης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Η βελγική κυβέρνηση επιμένει σε νομικές εγγυήσεις, ενώ η Ρωσία κλιμακώνει τη ρητορική της

Η ένταση γύρω από τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία στο Βέλγιο κορυφώνεται, καθώς η Μόσχα εντείνει τις απειλές της προς τις Βρυξέλλες, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί να εξασφαλίσει τη βελγική στήριξη στο σχέδιο χρηματοδότησης της Ουκρανίας. Το Βέλγιο βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς γεωπολιτικής και οικονομικής αντιπαράθεσης που μπορεί να καθορίσει το μέλλον της ευρωπαϊκής βοήθειας προς το Κίεβο, σύμφωνα με ανταπόκριση της ΕΡΤ από τις Βρυξέλλες. Το απόγευμα της 14ης Νοεμβρίου, ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπάρτ Ντε Βέβερ και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχαν κατ’ ιδίαν συνάντηση μίας ώρας για το ζήτημα των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας που είναι δεσμευμένα στο Euroclear.

Αν και η συνάντηση εντασσόταν στις τακτικές επαφές των δύο πλευρών, η ατζέντα επικεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά στο αμφιλεγόμενο θέμα.  Η Κομισιόν δεν δημοσίευσε καμία ανακοίνωση μετά τη συνάντηση. Σύμφωνα με το πρακτορείο Belga, δεν υπήρξε ούτε πρόοδος ούτε συμβιβασμός. Η εκπρόσωπος Τύπου της Επιτροπής περιορίστηκε να επιβεβαιώσει ότι ο διάλογος συνεχίζεται, όπως και σε προηγούμενες -εξίσου άκαρπες- συναντήσεις. Το θέμα αναμένεται να επανέλθει στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου, όπου οι ηγέτες καλούνται να λάβουν κρίσιμες αποφάσεις.

Το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η Επιτροπή έχει εισηγηθεί τη χρήση περίπου 140 δισ. ευρώ από τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία ως εγγύηση για ένα δάνειο προς την Ουκρανία, το οποίο θα καλύψει τις οικονομικές και στρατιωτικές της ανάγκες για την επόμενη διετία.

Το Κίεβο θα αρχίσει να αποπληρώνει το δάνειο μόνο όταν η Μόσχα καταβάλει αποζημιώσεις για τις καταστροφές του πολέμου. Το μεγαλύτερο μέρος των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην Ευρώπη –περίπου 180 από τα συνολικά 210 δισ. ευρώ– βρίσκεται στο Euroclear των Βρυξελλών. Αυτό καθιστά το Βέλγιο το πιο εκτεθειμένο κράτος μέλος σε πιθανές ρωσικές αντιδράσεις.

Βελγικές ανησυχίες

Ο Ντε Βέβερ έχει εκφράσει επανειλημμένα επιφυλάξεις για τους νομικούς και οικονομικούς κινδύνους του ευρωπαϊκού σχεδίου. Η βελγική κυβέρνηση φοβάται ότι θα επωμιστεί μόνη της τις συνέπειες πιθανών αντιποίνων από τη Ρωσία, καθώς το Euroclear εδρεύει στο έδαφός της.

Στη Σύνοδο Κορυφής του Οκτωβρίου, το Βέλγιο μπλόκαρε την πρόταση, ζητώντας τα κράτη μέλη να μοιραστούν την ευθύνη και να υπάρξουν σαφείς νομικές εγγυήσεις για τυχόν υποχρέωση επιστροφής των περιουσιακών στοιχείων. «Είναι πρωτοφανές· δεν κάναμε κάτι αντίστοιχο ούτε στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο», είχε δηλώσει ο Ντε Βέβερ, προειδοποιώντας παράλληλα για τον κίνδυνο ρωσικών αντιποίνων, όπως κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων δυτικών εταιρειών στη Ρωσία.

Ρωσικές απειλές

Η Μόσχα έχει απαντήσει με ολοένα σκληρότερη ρητορική. Ο Ρώσος πρέσβης στο Βέλγιο, Ντένις Γκόντσαρ, χαρακτήρισε οποιαδήποτε δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων «κλοπή» και προειδοποίησε ότι η Ρωσία θα αντιδράσει ακαριαία.

Η ρωσική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR) εξέδωσε επίσης επιθετική ανακοίνωση, υποστηρίζοντας ότι το Βέλγιο «θα βρεθεί αντιμέτωπο με σοβαρές συνέπειες», σύμφωνα πάντα με το ρεπορτάζ της ΕΡΤ. Το Κρεμλίνο έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο κατάσχεσης δυτικών περιουσιακών στοιχείων στη Ρωσία. Ο όγκος του εμπορίου Βελγίου–Ρωσίας έχει μειωθεί δραστικά, φθάνοντας τα 4,3 δισ. ευρώ στο τέλος του 2024 – ιστορικό χαμηλό. Πριν τον πόλεμο, οι βελγικές εξαγωγές ανερχόταν σε 3,6 δισ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές από τη Ρωσία ξεπερνούσαν τα 12,8 δισ. ευρώ, ενισχυμένες από την εκτόξευση των τιμών του φυσικού αερίου και τις αυξημένες εισαγωγές LNG μέσω Ζεεμπρίγκε.

Ευρύτερα, το εμπόριο ΕΕ–Ρωσίας έχει καταρρεύσει: οι εξαγωγές της ΕΕ προς τη Ρωσία έχουν μειωθεί κατά 58% και οι εισαγωγές κατά 86% από το 2022.

Κλιμακούμενη πίεση στο Βέλγιο

Το Βέλγιο δέχεται αυξανόμενη πίεση από εταίρους όπως η Γερμανία και η Γαλλία, που στηρίζουν το σχέδιο της Επιτροπής. Η φον ντερ Λάιεν θεωρεί τη χρήση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων την «αποτελεσματικότερη» λύση για τη στήριξη της Ουκρανίας και έχει προτείνει εναλλακτικές όπως κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό ή άμεσες συνεισφορές των κρατών μελών. Ωστόσο, ο Ντε Βέβερ παραμένει σταθερός στις απαιτήσεις του για «μέγιστη» νομική βεβαιότητα και δεσμευτικές εγγυήσεις περί κοινής ευθύνης.

Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται σε τεχνικό επίπεδο, με στόχο μια συμφωνία έως το τέλος του έτους. Η έκβαση της υπόθεσης δεν θα καθορίσει μόνο το μέλλον της ευρωπαϊκής βοήθειας προς την Ουκρανία, αλλά και την αξιοπιστία του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος και τη συνοχή της ΕΕ απέναντι στη Ρωσία.