Πόσο πόλεμο αντέχει το οπλοστάσιο των ΗΠΑ;

Οι αμερικανικοί πύραυλοι είναι μετρημένοι και πανάκριβοι, ενώ τα ιρανικά όπλα είναι πολλά διότι είναι φθηνά. Για την κατάρριψη ενός ιρανικού βαλλιστικού πυραύλου του ενός εκατ. δολαρίων συχνά απαιτούνται δύο ή και τρεις Patriot των πέντε εκατ. Αυτό σημαίνει ότι η οικονομική αναλογία είναι εξαιρετικά δυσμενής για τη δυτική πλευρά

Η αμερικανική αεροπορική εκστρατεία εναντίον του Ιράν φαίνεται, σε καθαρά στρατιωτικό επίπεδο, να αποτελεί σημαντική επιτυχία. Οι ΗΠΑ έχουν πλήξει περίπου 1.700 στόχους στο ιρανικό έδαφος, ενώ οι απώλειες των αμερικανικών δυνάμεων παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες, με μόλις έξι (επίσημα δηλωμένους) νεκρούς. Παράλληλα, η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Τεχεράνης έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα: δεκάδες υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι έχουν σκοτωθεί και η κορυφή της εξουσίας αποσταθεροποιήθηκε, συμπεριλαμβανομένου του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Atlantic, τα βραχυπρόθεσμα αυτά κέρδη συνοδεύονται από σημαντικό κόστος, το οποίο δεν αφορά μόνο τα οικονομικά μεγέθη αλλά και τη στρατηγική ισορροπία ισχύος σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και οι σύμμαχοί τους στον Περσικό Κόλπο καταναλώνουν με εντυπωσιακή ταχύτητα πολλά και πανάκριβα πυρομαχικά. Το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα αποθέματα δεν μπορούν να αναπληρωθούν γρήγορα. Και αυτό είναι κάτι που δεν περνά απαρατήρητο από άλλες μεγάλες δυνάμεις, όπως η Ρωσία και η Κίνα, οι οποίες παρακολουθούν προσεκτικά πόσα όπλα διαθέτει ακόμη η Δύση για ενδεχόμενες μελλοντικές συγκρούσεις. Αν εκτιμήσουν ότι οι ΗΠΑ έχουν εξαντλήσει σημαντικό μέρος των αμυντικών τους δυνατοτήτων, η Μόσχα ίσως νιώσει πιο ελεύθερη να κινηθεί επιθετικά απέναντι στο ΝΑΤΟ, ενώ το Πεκίνο θα μπορούσε να εξετάσει σοβαρότερα μια στρατιωτική επιχείρηση κατά της Ταϊβάν.

Στο σημερινό πεδίο μάχης υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες πυραύλων, γράφει το Atlantic. Η πρώτη είναι οι αναχαιτιστικοί πύραυλοι, όπως οι Patriot, που χρησιμοποιούνται για την κατάρριψη εισερχόμενων πυραύλων ή drones. Η δεύτερη κατηγορία είναι τα επιθετικά όπλα, όπως οι πύραυλοι cruise Tomahawk, οι οποίοι χρησιμοποιούνται για την καταστροφή στόχων στο έδαφος. Και οι δύο τύποι βρίσκονται σε περιορισμένες ποσότητες, αλλά το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο όσον αφορά τους αναχαιτιστικούς πυραύλους. Τα πιο «περιζήτητα» αναχαιτιστικά συστήματα των ΗΠΑ είναι οι πύραυλοι THAAD (Terminal High Altitude Area Defense), οι οποίοι είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικοί στην αναχαίτιση βαλλιστικών πυραύλων μικρού και μεσαίου βεληνεκούς.

Δίπλα σε αυτούς βρίσκονται οι πύραυλοι Patriot, οι οποίοι είναι λιγότερο ακριβοί, αλλά χρησιμοποιούνται επίσης ευρέως. Το περασμένο καλοκαίρι, κατά τη διάρκεια της 12ημερης σύγκρουσης μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, οι ΗΠΑ κατανάλωσαν περίπου το ένα τέταρτο των διαθέσιμων πυραύλων THAAD για την υπεράσπιση του Ισραήλ από την ιρανική πυραυλική επίθεση. Κάθε τέτοιος πύραυλος κοστίζει πάνω από 12,8 εκατ. δολάρια, ενώ η αμερικανική αμυντική βιομηχανία κατασκευάζει, σύμφωνα με το Atlantic, μόλις 96 τον χρόνο. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει εγκρίνει κονδύλια για να αυξηθεί η παραγωγή στους 400 ετησίως, αλλά η αύξηση αυτή ενδέχεται να χρειαστεί έως και επτά χρόνια για να υλοποιηθεί.

Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν είναι καθόλου απίθανο μέσα στις επόμενες εβδομάδες να καταναλωθεί περισσότερο από το ένα τρίτο των πυραύλων THAAD που έχουν παραχθεί μέσα σε έναν ολόκληρο χρόνο. Η κατάσταση με τους πυραύλους Patriot είναι παρόμοια, εξηγεί το Atlantic. Οι ΗΠΑ παράγουν περίπου 370 τέτοιους πυραύλους. Για αρκετά χρόνια η παραγωγή αυτή δεν επαρκούσε για να καλύψει τη ζήτηση, ενώ η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία αύξησε δραματικά τις ανάγκες. Η παραγωγή αυξήθηκε σταδιακά: περίπου 500 πύραυλοι κατασκευάστηκαν το 2024 και εκτιμάται ότι μέχρι το 2027 θα φτάσουν τους 650 ετησίως. Παρ’ όλα αυτά, κάθε πύραυλος Patriot κοστίζει περίπου 5 εκατ. δολάρια και ακόμη και με την αυξημένη παραγωγή οι αμερικανικές αρχές υπολόγιζαν πέρυσι ότι διέθεταν μόλις το ένα τέταρτο των αποθεμάτων που θεωρούσε απαραίτητα το Πεντάγωνο.

Απέναντι σε αυτή τη δαπανηρή και περιορισμένη δυτική τεχνολογία βρίσκονται τα ιρανικά όπλα, τα οποία είναι πολύ φθηνότερα και παράγονται σε μεγάλους αριθμούς. Ισραηλινές πηγές εκτιμούν ότι το Ιράν διέθετε περίπου 2.500 βαλλιστικούς πυραύλους όταν ξεκίνησε η σύγκρουση. Επιπλέον, συνεχίζει να κατασκευάζει εκατοντάδες νέους πυραύλους κάθε μήνα, με στόχο να φτάσει κάποια στιγμή τους 1.000 μηνιαίως. Ακόμη και πιο συντηρητικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι κατασκευάζονται δεκάδες κάθε μήνα, αριθμός που εξακολουθεί να υπερβαίνει σημαντικά την παραγωγή των αμερικανικών THAAD. Το κόστος παραγωγής ενός ιρανικού βαλλιστικού πυραύλου εκτιμάται μεταξύ ενός και δύο εκατομμυρίων δολαρίων.

Ωστόσο, γράφει το Atlantic, για την κατάρριψη ενός μόνο πυραύλου συχνά απαιτούνται δύο ή και τρεις Patriot. Αυτό σημαίνει ότι η οικονομική αναλογία είναι εξαιρετικά δυσμενής για τη δυτική πλευρά. Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των drones τύπου Shahed-136. Το Ιράν, σε συνεργασία με τη Ρωσία, παράγει περίπου 5.000 έως 6.000 τέτοια drones κάθε μήνα, κυρίως για χρήση στον πόλεμο της Ουκρανίας. Το κόστος τους είναι μόλις 50.000 δολάρια ανά μονάδα. Τα drones αυτά αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των όπλων που εξαπολύει το Ιράν εναντίον των αντιπάλων του. Ο κύριος ρόλος τους δεν είναι μόνο να προκαλούν ζημιές, αλλά και να υπερφορτώνουν τα συστήματα αεράμυνας των αντιπάλων, εξαντλώντας τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων.

Με άλλα λόγια, επισημαίνει το Atlantic, οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν εξαιρετικά ακριβά και περιορισμένα όπλα για να καταστρέψουν συστήματα που κοστίζουν πολύ λιγότερο και μπορούν να αντικατασταθούν γρήγορα. Το Ιράν έχει πολύ μικρότερο κόστος όταν εξαπολύει μαζικές επιθέσεις. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης των δώδεκα ημερών πέρυσι, εκτόξευσε 550 βαλλιστικούς πυραύλους και περισσότερα από 1.000 drones κατά του Ισραήλ. Στις πρώτες 48 ώρες της σημερινής κρίσης, εξαπέλυσε 186 πυραύλους και 812 drones μόνο εναντίον των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ενώ επιθέσεις σημειώθηκαν και σε άλλες χώρες της περιοχής. Οι αμερικανοί στρατιωτικοί ιθύνοντες γνωρίζουν ότι η χρήση πυρομαχικών δεν είναι οικονομικά βιώσιμη για μεγάλο διάστημα.

Για τον λόγο αυτό, τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ έχουν θέσει ως προτεραιότητα την καταστροφή των εκτοξευτών του Ιράν. Η λογική είναι απλή: ένας πύραυλος που δεν εκτοξεύεται δεν χρειάζεται να αναχαιτιστεί. Ισραηλινές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι έχει ήδη καταστραφεί περίπου το 50% των ιρανικών εκτοξευτών. Παρόλα αυτά, σχολιάζει το Atlantic, η επιτυχία αυτή δεν μειώνει τον συνολικό αριθμό πυραύλων που διαθέτει ακόμη η Τεχεράνη. Παράλληλα υπάρχει και το ζήτημα των επιθετικών πυραύλων υψηλής ακριβείας, όπως οι Tomahawk. Αυτοί κοστίζουν περίπου 2,2 εκατ. δολάρια ο καθένας και παράγονται σε σχετικά μικρές ποσότητες. Σχεδιάστηκαν για πόλεμο με αντιπάλους που διαθέτουν ισχυρή και σύγχρονη αεράμυνα.

Στην περίπτωση του Ιράν, του οποίου τα συστήματα αεράμυνας έχουν αποδυναμωθεί από κυρώσεις και προηγούμενα πλήγματα, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πολύ φθηνότερα όπλα. Παρ’ όλα αυτά, οι πρώτες αναφορές δείχνουν ότι η αμερικανική επίθεση ξεκίνησε με μαζική εκτόξευση Tomahawk από πολεμικά πλοία. Μια πιθανή λύση για το πρόβλημα του κόστους είναι ένα νέο αμερικανικό drone χαμηλού κόστους, εμπνευσμένο από το Shahed-136, γνωστό ως Low-Cost Uncrewed Combat Attack System. Το κόστος του εκτιμάται μεταξύ 35.000 και 40.000 δολαρίων ανά μονάδα, σύμφωνα με το Atlantic. Ωστόσο, η παραγωγή του βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο και το σύστημα σχεδιάστηκε κυρίως για χρήση από χερσαίες βάσεις.

Η εκτόξευσή του από πολεμικά πλοία είναι τεχνικά εφικτή αλλά όχι ιδιαίτερα αποτελεσματική, γι’ αυτό και το αμερικανικό ναυτικό εξακολουθεί να βασίζεται στους Tomahawk. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι επιχειρήσεις μπορεί να συνεχιστούν για έναν μήνα ή και περισσότερο. Αν όμως συνεχιστεί ο σημερινός ρυθμός χρήσης πυρομαχικών, οι αναχαιτιστικοί πύραυλοι των ΗΠΑ θα μπορούσαν να εξαντληθούν μέσα σε λίγες ημέρες. Ορισμένες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι χώρες όπως το Κατάρ θα μπορούσαν να ξεμείνουν από πυραύλους ακόμη και μέσα σε τέσσερις ημέρες. Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο ζητούν επειγόντως επιπλέον στρατιωτική βοήθεια. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ουάσιγκτον καθυστερεί να ανταποκριθεί πλήρως, επειδή χρειάζεται να διατηρήσει αποθέματα και για τις δικές της ανάγκες.

Παρά το γεγονός ότι οι επιθέσεις του Ιράν έχουν μειωθεί κάπως, λόγω της καταστροφής των εκτοξευτών, τα drones Shahed είναι τόσο απλά στην κατασκευή τους ώστε η παραγωγή τους μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον. Για τις ΗΠΑ, κάθε πύραυλος που χρησιμοποιείται σε αυτή τη σύγκρουση αντιπροσωπεύει μια χαμένη δυνατότητα σε άλλη περιοχή του κόσμου. Το μεγαλύτερο κόστος δεν είναι οικονομικό, σημειώνει το Atlantic, αλλά στρατηγικό: η αποδυνάμωση της αποτρεπτικής ισχύος. Η Ρωσία και η Κίνα παρακολουθούν προσεκτικά την εξάντληση των αμερικανικών αποθεμάτων. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει ήδη προειδοποιήσει ότι ο κινέζος πρόεδρος, Σι Τζινπίνγκ, προετοιμάζει τον στρατό του ώστε να είναι έτοιμος να εισβάλει στην Ταϊβάν έως το 2027.

Στο πλαίσιο αυτού του σχεδίου, η Κίνα έχει διπλασιάσει τους εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων και σχεδόν τριπλασιάσει τον αριθμό των πυραύλων της από το 2020. Αν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να υπερασπιστούν την Ταϊβάν, οι αμερικανικές και ιαπωνικές δυνάμεις στην περιοχή θα βρεθούν υπό άμεση επίθεση. Το Πεκίνο παρακολουθεί προσεκτικά πόσα πυρομαχικά καταναλώνει η Ουάσιγκτον, προκειμένου να υπολογίσει πότε θα έχει στρατιωτικό πλεονέκτημα. Υπό αυτή την έννοια, συμπαιρένει το Atlantic, ο πόλεμος με το Ιράν ίσως επιταχύνει το χρονοδιάγραμμα μιας κινεζικής επίθεσης.