Σάντρα Χίλερ - «Ο φασισμός δεν έρχεται μέσα σε μια νύχτα»

Με αφορμή τη νέα ταινία του Πάβελ Παβλικόφσκι, η σπουδαία ηθοποιός μιλά για τον σοσιαλισμό, τον φασισμό και όσα έμαθε μεγαλώνοντας σε μια χώρα που δεν υπάρχει πια.

Η Σάντρα Χίλερ δακρύζει στη μέση μιας συνέντευξης. Η συζήτηση έχει φτάσει στην Ανατολική Γερμανία, όπου μεγάλωσε, και στην πολιτική ιδέα που συνδέθηκε με την ίδρυσή της. Η Γερμανίδα ηθοποιός, που φέτος πρωταγωνιστεί σε τέσσερις μεγάλες κινηματογραφικές παραγωγές, συγκινείται μιλώντας για τον σοσιαλισμό και την υπόσχεση ενός διαφορετικού κόσμου που δεν πραγματοποιήθηκε. Λίγο αργότερα θα μιλήσει για την άνοδο της ακροδεξιάς στη σημερινή Γερμανία και τον κίνδυνο μιας σταδιακής επιστροφής του φασισμού.

Αφορμή για τη νέα της συνέντευξη είναι η «Πατρίδα» (Fatherland) του Πάβελ Παβλικόφσκι, στην οποία υποδύεται την Έρικα Μαν, κόρη του νομπελίστα συγγραφέα Τόμας Μαν. Η ασπρόμαυρη ταινία διαδραματίζεται το 1949, όταν πατέρας και κόρη ταξιδεύουν στη Γερμανία, ύστερα από δεκαέξι χρόνια εξορίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από τη Φρανκφούρτη, που βρίσκεται υπό αμερικανικό έλεγχο, έως τη Βαϊμάρη της σοβιετικής ζώνης, διασχίζουν μια χώρα κατεστραμμένη από τον πόλεμο, η οποία προσπαθεί να αντιμετωπίσει το ναζιστικό παρελθόν της ενώ ήδη διαμορφώνεται ο μεταπολεμικός διχασμός της.

Για τη Χίλερ, η ταινία αγγίζει κάτι που σπάνια συναντά στον γερμανικό κινηματογράφο: την προσπάθεια να αναγνωριστούν οι αρχικές προσδοκίες της Ανατολικής Γερμανίας, χωρίς να παραβλέπεται η ιστορική τους διάψευση. Η ίδια γεννήθηκε στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας και εξακολουθεί να ζει στη Λειψία, στην πρώην ανατολική πλευρά της χώρας. Πιστεύει ότι η ιστορία της Ανατολής παραμένει δύσκολο θέμα για τους Γερμανούς σκηνοθέτες και ότι η «Πατρίδα» περιέχει ένα ιδιαίτερο πένθος, που γίνεται πιο αισθητό σε όσους προέρχονται από εκεί.

Η φωνή της σπάει όταν εξηγεί πόσο ευγνώμων είναι στον Παβλικόφσκι που βρήκε χώρο στην ταινία του για μια πολιτική ιδέα η οποία, όπως λέει, δεν επιβίωσε στη Γερμανία: την ιδέα του σοσιαλισμού. Σκουπίζει τα μάτια της και λίγο αργότερα αστειεύεται με τον δημοσιογράφο, προβλέποντας πως τα δάκρυά της θα γίνουν τίτλος.

«Ο φασισμός δεν έρχεται μέσα σε μια νύχτα. Έρχεται αργά, σε μικρές δόσεις», προειδοποιεί. Για την ίδια, το ζήτημα δεν είναι μόνο η αναγνώριση του κινδύνου, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία θα αντιδράσει.

Η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα επειδή η Χίλερ βρίσκεται σε μια εξαιρετική καμπή της καριέρας της. Μετά την «Ανατομία μιας πτώσης», που της χάρισε υποψηφιότητα για Όσκαρ, και τη «Ζώνη Ενδιαφέροντος», όπου υποδύθηκε τη σύζυγο του διοικητή του Άουσβιτς, το 2026 τη βρίσκει να κινείται ανάμεσα σε διαφορετικούς κινηματογραφικούς κόσμους. Από την εμπορική επιτυχία της «Αποστολής Χαίρε Μαρία», δίπλα στον Ράιαν Γκόσλινγκ, και το Digger του Αλεχάντρο Γκονσάλες Ινιάριτου με τον Τομ Κρουζ, μέχρι τις ασπρόμαυρες ευρωπαϊκές παραγωγές «Πατρίδα» και Rose.

Στο τελευταίο, σε σκηνοθεσία Μάρκους Σλάιντσερ, υποδύεται μια γυναίκα του 17ου αιώνα που ζει ως άντρας, έχοντας υιοθετήσει την ταυτότητα ενός στρατιώτη. Για να προετοιμαστεί, παρατήρησε πιο προσεκτικά από ποτέ τη συμπεριφορά των αντρών. Εκείνο που της έκανε εντύπωση ήταν πόσο συχνά, κατά την παρατήρησή της, οι άντρες αντιμετωπίζουν την είσοδό τους σε έναν χώρο σαν να μπαίνουν σε πεδίο μάχης, αναζητώντας ποιος αποτελεί απειλή και πώς μπορούν να επικρατήσουν.

Η Χίλερ, που κέρδισε το βραβείο ερμηνείας στο φετινό Φεστιβάλ Βερολίνου για το Rose, βλέπει πλέον το Χόλιγουντ να της ανοίγει διάπλατα τις πόρτες. Ωστόσο, η ίδια επιμένει ότι δεν αισθάνεται διαφορετική από τους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζεται. Θεωρεί σημαντικότερο να ανήκει σε μια δημιουργική ομάδα παρά να ξεχωρίζει από αυτήν. Ακόμη και την επιτυχία της τελευταίας χρονιάς την αντιμετωπίζει ως αποτέλεσμα ταινιών που γυρίστηκαν σε διαφορετικές περιόδους και έτυχε να κυκλοφορήσουν σχεδόν ταυτόχρονα.

Η στάση αυτή επηρεάζει και τη σχέση της με το θέατρο. Στη Λειψία έχει συνιδρύσει την πειραματική ομάδα Farn Kollektiv, αλλά η αναγνωρισιμότητά της δυσκολεύει πλέον τη συμμετοχή της στη σκηνή ως ισότιμου μέλους ενός θιάσου. Όταν το κοινό έρχεται αποκλειστικά για να δει εκείνη, αισθάνεται ότι η δουλειά των υπόλοιπων ηθοποιών περνά σε δεύτερη μοίρα. Έτσι, ετοιμάζει δύο νέες παραστάσεις τις οποίες θα σκηνοθετήσει η ίδια.

Παρά τη διεθνή επιτυχία της, δεν σχεδιάζει να εγκατασταθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Χόλιγουντ παραμένει γι' αυτήν ένας τόπος δουλειάς, ενώ η ζωή της βρίσκεται στη Γερμανία.

Και ίσως εκεί επιστρέφει το πιο ενδιαφέρον σημείο της συνέντευξης. Η Χίλερ πιστεύει ότι η εμπειρία της κατάρρευσης της Ανατολικής Γερμανίας της δίδαξε πως κανένα πολιτικό ή κοινωνικό σύστημα δεν διαρκεί για πάντα.

Σε μια εποχή κατά την οποία όσα θεωρούνταν δεδομένα μοιάζουν να μην αποδίδουν πλέον, αυτή η γνώση δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφήνει ανοιχτή τη δυνατότητα να σκεφτούμε διαφορετικά το μέλλον.

Με στοιχεία από The Guardian