Ο Αλμοδόβαρ στα 76 - «Δεν θέλω να σταματήσω»

Ο πολυβραβευμένος ισπανός σκηνοθέτης επιστρέφει με την πιο ριψοκίνδυνη ταινία της καριέρας του, βάζοντας έναν δημιουργό που του μοιάζει απέναντι στις εμμονές και την ίδια του την τέχνη. Μια συζήτηση για την αυτομυθοπλασία, το Netflix και τη διαρκή ανάγκη για δημιουργία

Σε ένα ξενοδοχείο του Λονδίνου, ο Πέδρο Αλμοδόβαρ εμφανίζεται όπως περίπου θα περίμενε κανείς: μαύρα γυαλιά ηλίου ακόμη και σε εσωτερικό χώρο, λευκά μαλλιά που θυμίζουν σύννεφο από βαμβάκι και το χαρακτηριστικό μείγμα κομψότητας και εκκεντρικότητας. Oπως δηλαδή τον περιγράφει ο Guardian στη συνέντευξη με τον ισπανό σκηνοθέτη. Μόνο που αυτή τη φορά υπάρχει και κάτι ακόμα… Ο 76χρονος σκηνοθέτης, βραβευμένος με δύο Οσκαρ, πέντε BAFTA και έξι Goya, μοιάζει για λίγο ευάλωτος. Από μικρός είχε χάσει την ακοή από το ένα του αυτί. Τώρα αντιμετωπίζει προβλήματα και στο άλλο, ενώ ένα επώδυνο κριθαράκι έχει κάνει το αριστερό του μάτι να πρηστεί.

«Κολυμπάω σχεδόν κάθε μέρα επειδή έχω πισίνα», λέει με έναν αναστεναγμό. Μια απλή φράση που αυτή τη φορά ακούγεται σχεδόν μελαγχολική. Και όμως, ο Αλμοδόβαρ δεν είναι άνθρωπος της μελαγχολίας. Είναι ο σκηνοθέτης που έμαθε να παντρεύει το τραγικό με το παράλογο, το έντονο χρώμα με το σκοτάδι, το χιούμορ με τον πόνο. Και τώρα, με τη νέα του ταινία, «Πικρές Γιορτές», αποφασίζει να κάνει κάτι ακόμη πιο τολμηρό: να κοιτάξει τον ίδιο τον δημιουργό μέσα από τον καθρέφτη.

Η πιο ριψοκίνδυνη ταινία του

Η νέα ταινία είναι ένα παιχνίδι μέσα στο παιχνίδι. Η Μπάρμπαρα Λένι υποδύεται την Ελσα, μια σκηνοθέτη που, έπειτα από χρόνια δουλειάς στη διαφήμιση, προσπαθεί να επιστρέψει στο σινεμά.Μόνο που η ιστορία της δεν είναι ακριβώς δική της. Ενας άλλος σκηνοθέτης, ο Ραούλ, τον οποίο υποδύεται ο Λεονάρντο Σμπαράλια, γράφει μια ταινία για εκείνη. Ετσι, ο Αλμοδόβαρ σκηνοθετεί μια ταινία για έναν σκηνοθέτη που γράφει μια ταινία για μια σκηνοθέτη. Και κάπου εκεί η πραγματικότητα αρχίζει να μπλέκεται επικίνδυνα με τη μυθοπλασία. «Νομίζω ότι είναι η πιο ριψοκίνδυνη ταινία που έχω κάνει ποτέ», παραδέχεται.

Γνωρίζει ότι το εγχείρημα απαιτεί από τον θεατή να παρακολουθεί προσεκτικά κάθε επίπεδο της αφήγησης. «Χρειάζεται να προσέχεις απόλυτα», σημειώνει αιχμηρά, καθώς πιστεύει ότι το κινηματογραφικό κοινό γίνεται ολοένα και πιο «τεμπέλικο».Η ιδέα, πάντως, δεν γεννήθηκε τώρα. Η ιστορία των «Πικρών Γιορτών» υπήρχε ήδη ως διήγημα, γραμμένο το 2003 και δημοσιευμένο χρόνια αργότερα στη συλλογή του «Το τελευταίο όνειρο». Οπως συμβαίνει συχνά στο έργο του, η προσωπική εμπειρία βρίσκεται κάπου από κάτω, ακόμη κι όταν δεν φαίνεται.

Ο Πέδρο Αλμοδόβαρ σε εκδήλωση για την προώθηση της νέας ταινίας του, «Πικρές Γιορτές», στις 17 Αυγούστου στο Λονδίνο |Dave Benett/WireImage

Οταν ο σκηνοθέτης γίνεται ο «κακός»

Ο Ραούλ είναι, σύμφωνα με τον Αλμοδόβαρ, ένα είδος alter ego. «Τουλάχιστον το 80% των διαλόγων του Ραούλ είναι πράγματα που θα μπορούσα να πω εγώ», αποκαλύπτει. Και αυτή τη φορά ο δημιουργός δεν χαρίζεται στον εαυτό του. Η Μόνικα, η πιστή βοηθός του Ραούλ, ανακαλύπτει ότι εκείνος έχει χρησιμοποιήσει τη ζωή της ως υλικό για το σενάριό του και στρέφεται εναντίον του. Τον κατηγορεί ουσιαστικά ότι «ρουφά» τη ζωή των άλλων για να τροφοδοτεί την τέχνη του. Ο Αλμοδόβαρ δεν αποφεύγει την κατηγορία. Αντιθέτως, την αγκαλιάζει. «Είναι αναζωογονητικό και διασκεδαστικό να είσαι τόσο κακός με τον εαυτό σου», λέει

. Δεν είναι η πρώτη φορά που δημιουργεί χαρακτήρες που λειτουργούν ως καθρέφτες του. Στο «Πόνος και Δόξα» του 2019, ο ήρωας που υποδύθηκε ο Αντόνιο Μπαντέρας ήταν ένας σκηνοθέτης που δυσκολευόταν να φανταστεί τη ζωή χωρίς το σινεμά. Αλλωστε, ήδη από τον «Νόμο του Πόθου» του 1987 ο Αλμοδόβαρ έδειχνε να γνωρίζει πως η καλλιτεχνική εμμονή μπορεί να γίνει επικίνδυνη. «Οταν ένας συγγραφέας γεννιέται σε μια οικογένεια, η οικογένεια τελειώνει», είχε πει ο ποιητής Τσέσλαβ Μίλος. Ο Αλμοδόβαρ κάνει μια μικρή διόρθωση: «Δεν τελειώνει. Αλλά θα έχει πολλά προβλήματα». Και εξηγεί γιατί: «Ο πόνος με εμπνέει, όχι η ευτυχία. Ο συγγραφέας από τη φύση του είναι εγωιστής, κάτι που τον κάνει επικίνδυνο για τους ανθρώπους γύρω του».

Η τέχνη που «κλέβει» ζωές

Η συζήτηση γίνεται πιο προσωπική όταν ο ισπανός κινηματογραφιστής μιλάει για τους ανθρώπους που έχουν βρεθεί, συνειδητά ή όχι, μέσα στις ταινίες του. Οπως αναφέρει στον Guardian, η έμπνευση από πρόσωπα και πραγματικές ιστορίες αποτελεί συχνά αναπόσπαστο κομμάτι της δουλειάς του, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι μεταφέρει στη μυθοπλασία κομμάτια της ζωής ανθρώπων που γνωρίζει.  Θυμάται μια φίλη του που είχε ζήσει μια τραυματική εμπειρία με την ETA. Εκείνος πήρε την ιστορία, άλλαξε τους δράστες σε σιίτες και τη μετέτρεψε σε κωμικό επεισόδιο στις «Γυναίκες στα πρόθυρα νευρικής κρίσης».

Η φίλη του εξοργίστηκε. «Τότε δεν το καταλάβαινα», παραδέχεται. «Το έβλεπα ως φόρο τιμής: είχα μετατρέψει κάτι σκοτεινό που συνέβη στη ζωή της σε κωμωδία». Στο «Πικρές Γιορτές», όμως, ο σκηνοθέτης έχει την ευκαιρία να βάλει τον εαυτό του απέναντι στις δικές του μεθόδους. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της ταινίας: ο Αλμοδόβαρ δεν εξετάζει απλώς έναν φανταστικό σκηνοθέτη. Εξετάζει τον ίδιο τον εαυτό του.

Η κριτική στην Αλις Μονρό

Η συζήτηση οδηγείται στην αείμνηστη συγγραφέα Αλις Μονρό, τρία διηγήματα της οποίας είχε μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη – στην ταινία «Julieta», το 2016. Το 2024 αποκαλύφθηκε ότι η Μονρό είχε παραμείνει παντρεμένη με τον δεύτερο σύζυγό της, ακόμη και αφού πληροφορήθηκε ότι εκείνος είχε κακοποιήσει σεξουαλικά την κόρη της. Ο Αλμοδόβαρ δυσκολεύεται να κρύψει την έκπληξή του. «Αυτό που με συγκλονίζει είναι ότι έγραψε εκείνη την ιστορία μετά από όλα όσα είχαν συμβεί», λέει.

«Προσπαθώ να μην κρίνω, αλλά το βρίσκω απίστευτο». Αν γνώριζε τότε όλη την ιστορία, θα είχε γυρίσει την «Julieta»; Ναι, απαντά. Αλλά η ταινία, πιστεύει, θα ήταν διαφορετική. Κάπου εκεί η συζήτηση επιστρέφει ξανά στο ίδιο ερώτημα: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ένας καλλιτέχνης όταν μετατρέπει τη ζωή των άλλων σε τέχνη;

«Το Netflix είναι πολύ κοντά στο να κερδίσει»

Ο Αλμοδόβαρ δεν αποφεύγει ούτε τη σύγκρουση με το Netflix. Στη νέα ταινία υπάρχει ένα μικρό αλλά σαφές καρφί προς την πλατφόρμα, όταν προτείνεται στον Ραούλ να μεταφέρει εκεί το νέο του έργο. «Μη με υποβιβάζεις στο να κάνω τηλεταινία!», απαντά ο χαρακτήρας.Ο σκηνοθέτης έχει μιλήσει εδώ και χρόνια ανοιχτά για την ανάγκη να προστατευθεί η κινηματογραφική αίθουσα. Το 2017, όταν ήταν πρόεδρος της κριτικής επιτροπής στις Κάννες, είχε αντιταχθεί στη συμμετοχή ταινιών του Netflix στο διαγωνιστικό τμήμα, ακριβώς επειδή δεν θα προβάλλονταν κανονικά στις γαλλικές αίθουσες. Σήμερα η θέση του παραμένει ίδια, αν και ο τόνος του έχει γίνει πιο ανήσυχος. «Είναι πολύ κοντά στο να κερδίσουν», λέει για τις πλατφόρμες streaming. Αυτό που τον ανησυχεί δεν είναι μόνο η αίθουσα. Είναι ολόκληρη η τελετουργία του κινηματογράφου: οι αφίσες, οι πρεμιέρες, τα ρούχα των σταρ, η αναμονή, η συλλεκτική αξία μιας ταινίας. «Ο ενθουσιασμός», προσθέτει.

Ο Τραμπ, η Ευρώπη και η «ασπίδα» της ΕΕ

Η συζήτηση στρέφεται στην πολιτική. Ο Αλμοδόβαρ θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να λειτουργήσει ως «ασπίδα» απέναντι στις κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ. «Εχει δημιουργήσει έναν κόσμο χωρίς κανόνες», υποστηρίζει και προτρέπει την Ευρώπη να δείξει πως όποιος θέλει να δρα σε αυτή την ήπειρο οφείλει να σέβεται τους νόμους της. Ο σκηνοθέτης αναφέρεται και στη στάση του Τραμπ απέναντι στην Ουκρανία και στη συμμαχία του με το Ισραήλ, σημειώνοντας ότι ο αμερικανός πρόεδρος είναι ιδιαίτερα ενοχλημένος από την Ισπανία και τον πρωθυπουργό της λόγω της κριτικής που του ασκεί.

Η παλιά κόντρα με τον Γουίλ Σμιθ

Στις Κάννες του 2017 ο Αλμοδόβαρ είχε βρεθεί απέναντι στον Γουίλ Σμιθ, μέλος τότε της κριτικής επιτροπής. Και μόνο η αναφορά στον αμερικανό ηθοποιού τον κάνει σήμερα να μορφάζει έντονα. Θυμάται τις διαφωνίες τους και χαρακτηρίζει ορισμένες από τις απόψεις του Σμιθ «πολύ ανόητες». Φυσικά και θυμάται το χαστούκι στον Κρις Ροκ στα Οσκαρ του 2022. Ο Αλμοδόβαρ βρισκόταν εκεί, σε απόσταση αναπνοής από το περιστατικό. Οταν η συζήτηση φτάνει στην ομιλία που ακολούθησε τη βράβευση του Σμιθ με το Οσκαρ Α’ ανδρικού ρόλου, ο ισπανός σκηνοθέτης επαναφέρει μια παλιότερη περιγραφή του: του θύμιζε «ομιλία αρχηγού αίρεσης».

Και μετά τα 76, τι;

Η κουβέντα θα μπορούσε να τελειώσει εδώ. Οχι όμως για τον Αλμοδόβαρ. Παρά τα προβλήματα υγείας, τα χρόνια που έχουν περάσει και τις δεκάδες ταινίες, δεν σκέφτεται την αποχώρηση. Τον Οκτώβριο, μάλιστα, πρόκειται να κυκλοφορήσει στην Ισπανία το πρώτο του μυθιστόρημα, με τίτλο «Ο άνθρωπος που έγραφε μόνο σε αεροπλάνα». Υπάρχει όμως κάτι ακόμη πιο σημαντικό. Ο Αλμοδόβαρ βρίσκεται πλέον στην ίδια ηλικία που είχε ο κινηματογραφικός του ήρωας Λουίς Μπουνιουέλ όταν γύρισε την τελευταία του ταινία, «Το σκοτεινό αντικείμενο του πόθου». Τον ρωτούν πώς αισθάνεται σε αυτή τη φάση της ζωής του. Η απάντηση είναι απολύτως… αλμοδοβαρική: δεν έχει καμία διάθεση να σταματήσει.

«Σε αντίθεση με τον Μπουνιουέλ τότε, εγώ εξακολουθώ να έχω τεράστια επιθυμία να κάνω ταινίες. Το σινεμά είναι αυτό που με κινητοποιεί και με κάνει να θέλω να ζω».        Προτού αποχωρήσει, επιλέγει να προβεί σε μια σύντομη δήλωση αρχών: «Δεν θέλω ποτέ να ξεκουραστώ». Η φράση ταιριάζει απόλυτα σε έναν σκηνοθέτη που στα 76 του εξακολουθεί να φοβάται, να αμφιβάλλει, να προκαλεί και, κυρίως, να ρισκάρει. Ισως τελικά αυτό να είναι και το πιο αλμοδοβαρικό στοιχείο της νέας του ταινίας: ένας δημιουργός που βάζει τον ίδιο του τον εαυτό στο εδώλιο, μόνο και μόνο για να συνεχίσει να δημιουργεί. Στο ρεπορτάζ του Guardian η συζήτηση με τον Αλμοδόβαρ γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από μια συνέντευξη για μια νέα ταινία: γίνεται μια εξομολόγηση για το τίμημα της δημιουργίας και για έναν άνθρωπο που εξακολουθεί να θεωρεί τον κινηματογράφο λόγο ύπαρξής του.