Θυμάσαι την Abramović στο Μπενάκη; Ξεχνιούνται κάτι τέτοια;
- Κατηγορία ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
- 0 σχόλια
Αυτό είναι ένα μόνο από τα πολλά εικαστικά events της πόλης όπου τα περασμένα 20 χρόνια είδε την πρώτη της Μπιενάλε, την σημαντική Documenta αλλά και μεγάλες αναδρομικές ελλήνων ζωγράφων. Διαλέξαμε 10 που αξιζει να τις θυμηθούμε ξανά.
1.
Documenta 14
Με βασικό εμπνευστή τον καλλιτεχνικό διευθυντή της, Άνταμ Σίμτσικ, και τίτλο «Learning from Athens», εγκαινιάστηκε στις 8 Απριλίου 2017, στρέφοντας τα βλέμματα σημαντικού μέρους της διεθνούς εικαστικής σκηνής στην Ελλάδα για εκατό μέρες. Εκτός από τους 160 διεθνείς και Έλληνες καλλιτέχνες που συμμετείχαν, εκατοντάδες επαγγελματίες του εικαστικού χώρου από τη Γερμανία και από όλο τον κόσμο, επιμελητές, θεωρητικοί, διευθυντές μουσείων, δημοσιογράφοι αλλά και φιλότεχνοι έσπευσαν να δώσουν το «παρών».
Η αθηναϊκή εκδοχή της documenta παρουσιάστηκε σε περίπου 50 σημεία και κτίρια της Αθήνας, από το ΕΜΣΤ, την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, το Ωδείο Αθηνών και το Μουσείο Μπενάκη έως την πλατεία Συντάγματος, το Λύκειο του Αριστοτέλη, σε θερινά σινεμά και διάφορους εμβληματικούς και αναπάντεχους χώρους. Η πληθώρα εκθέσεων, περφόρμανς, μουσικής, χορού, εγκαταστάσεων και συμμετοχικών δράσεων άφησε το στίγμα της στη δυναμική της πόλης, διαμορφώνοντας καταλυτικά την εικαστική ταυτότητά της τα χρόνια που ακολούθησαν.
2.
Αντριάν Βιλάρ Ρόχας - «The Theater of Disappearance»
Το καλοκαίρι του 2017 ο οργανισμός πολιτισμού και ανάπτυξης ΝΕΟΝ κάλεσε τον Αργεντινό Αντριάν Βιλάρ Ρόχας, διάσημο για τις μεγάλης κλίμακας γλυπτικές εγκαταστάσεις του, να αναδημιουργήσει μια νέα εκδοχή της εγκατάστασης-εικαστικής επέμβασης στο Roof Garden του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης «The Theater of Disappearance» στον Λόφο των Νυμφών στην Αθήνα. Η ελληνική εκδοχή του «Θεάτρου της εξαφάνισης» ήταν μια in-situ εικαστική εγκατάσταση που δεν άφηνε ούτε ένα τετραγωνικό μέτρο ανεκμετάλλευτο στον εσωτερικό χώρο αλλά και σε ολόκληρο τον εξωτερικό, περιβάλλοντα χώρο του Εθνικού Αστεροσκοπείου.
Aποτέλεσε μια απόπειρα του καλλιτέχνη να συνδέσει δημιουργικά τον σύγχρονο πολιτισμό με το ιστορικό και αρχαιολογικό παρελθόν της Αθήνας. Φύτεψε 46 χιλιάδες φυτά και 26 είδη, δημιουργώντας έναν πράσινο λαβύρινθο που οδηγούσε στις γύρω σπηλιές όπου ήταν εγκατεστημένες έντεκα βιτρίνες, μέσα στις οποίες μια σειρά από εκθέματα αποκάλυπτε έναν ξεχωριστό «διάλογο» με την ανθρώπινη ιστορία: αποικιοκρατικά απομεινάρια, κράνη και αρβύλες από τα Φόκλαντς, μια ξεσκισμένη σημαία της Αργεντινής, μια ρεπλίκα στολής αστροναύτη, ομοίωμα του οχήματος που προσγειώθηκε στον Άρη, μια Νίκη της Σαμοθράκης, απολιθωμένα οστά εκατομμυρίων ετών κ.ά.
Ο επισκέπτης ερχόταν αντιμέτωπος με μια απρόβλεπτη σκηνογραφία, όπου εναλλακτικές ιστορικές αφηγήσεις και αναπάντεχες εικόνες συνέθεταν μια γιγάντια επέμβαση σε ένα από τα πιο εμβληματικά κτίρια της Αθήνας. Οι πολλαπλές ερμηνευτικές πτυχές οικολογικής και ιστορικής σημασίας υπενθύμιζαν έννοιες όπως η εξαφάνιση, η εξάλειψη, το πέρασμα και το ευμετάβλητο του χρόνου. Η επιμέλεια ήταν της Ελίνας Κουντούρη.
3.
As One ΝΕΟΝ - Μουσείο Μπενάκη
Ο οργανισμός πολιτισμού και ανάπτυξης ΝΕΟΝ σε συνεργασία με το Marina Abramović Institute (MAI) και την ίδια τη διάσημη καλλιτέχνιδα προσέφεραν την άνοιξη του 2016 στο αθηναϊκό κοινό ένα πρόγραμμα αφιερωμένο στην τέχνη της περφόρμανς, συμβάλλοντας στην εξοικείωσή του με αυτή την ιδιαίτερη μορφή σύγχρονης τέχνης.
Για διάστημα επτά εβδομάδων παρουσιάστηκε η μέθοδος Abramović παράλληλα με ένα εκτεταμένο πρόγραμμα από περφόρμανς, διαλέξεις, φιλμ και εργαστήρια. Το ελληνικό πρόγραμμα, το οποίο υλοποιήθηκε χάρη στη συνεργασία των δύο καλλιτεχνικών οργανισμών, αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα ανάλογης κατεύθυνσης στην Ευρώπη. Απλωμένο σε ολόκληρο το κτίριο του Μουσείου Μπενάκη της οδού Πειραιώς, το επισκέφτηκαν περίπου 50.000 επισκέπτες, που παρακολούθησαν τις 2.680 ώρες περφόρμανς και πρότζεκτ που δημιούργησαν 29 καλλιτέχνες οι οποίοι επιλέχθηκαν και καθημερινά επί 8 ώρες δοκίμαζαν τα όρια του σώματος και του νου τους. Το πρόγραμμα πλαισιώθηκε από 26 ομιλίες και 16 εργαστήρια. Ήταν τόσο μεγάλο το ενδιαφέρον, που μερικά από τα σημαντικότερα έντυπα και σάιτ διεθνώς κάλυψαν τη διοργάνωση, χαρακτηρίζοντάς τη γεγονός μείζονος καλλιτεχνικής σημασίας.
4.
Portals - Καπνεργοστάσιο
Η σύλληψη της ιδέας για την έκθεση οφειλόταν σε άρθρο της Aρουντάτι Ρόι στους «Financial Times», η οποία παρομοίαζε την πανδημία με μια «πύλη», ένα σημείο μετάβασης από έναν κόσμο σε έναν άλλον. Καλύπτοντας και τα 6.500 τ.μ. του εμβληματικού κτιρίου του πρώην δημόσιου Καπνεργοστασίου, το αίθριο, τις αίθουσες και τα πατάρια, τα λουτρά, το παλιό τελωνείο, τον περιβάλλοντα χώρο, τη στέγη/πρόσοψη του κτιρίου αλλά και τον Λόφο του Κολωνού, η έκθεση «Portals» σε επιμέλεια της διευθύντριας του ΝΕΟΝ, Ελίνας Κουντούρη, και της διευθύντριας του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του Σικάγου, Madeleine Grynsztejn, είχε ως πυξίδα ακριβώς αυτόν τον οικουμενικό στόχο, τη «μετάβαση» της παγκόσμιας (και ψηφιακής) κοινότητας σε μια νέα εποχή.
Αναθέσεις, δάνεια από μουσεία και συλλογές, έργα καταξιωμένων διεθνώς αλλά και νέων καλλιτεχνών, έργα σημαντικών ανθρώπων που έχουν φύγει από τη ζωή· συνολικά πενήντα εννιά καλλιτέχνες από είκοσι επτά χώρες «μίλησαν» για την εποχή μας και τον σύγχρονο άνθρωπο. Ήταν μια χειρονομία μεγάλης πνοής που το καλοκαίρι του 2021 (έτος επετείου 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση) προσέλκυσε χιλιάδες επισκέπτες, από τους πλέον μυημένους στη σύγχρονη τέχνη μέχρι τους λιγότερο γνώστες, προσφέροντάς τους την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με τις αντιφάσεις, τις παρεκτροπές και τα οράματα της εποχής μας. Είναι σημαντικό να πούμε ότι το κτίριο της οδού Λένορμαν ανακαίνισε ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος σε συνεργασία με τη Βουλή των Ελλήνων.
5.
1η Μπιενάλε 2007 - «Destroy Athens»
Η 1η Μπιενάλε της Αθήνας με τίτλο «Destroy Athens» («Καταστρέψτε την Αθήνα») άνοιξε τις πύλες της στις 10 Σεπτεμβρίου 2007 στην Τεχνόπολη και διήρκεσε έως τις 18 Νοεμβρίου. Ήταν μια σχεδόν αυθόρμητη πρωτοβουλία των Ξένιας Καλπακτσόγλου, Poka-Yiο και Αυγουστίνου Ζενάκου. Η εμπνευσμένη ομάδα επιμελητών ΧΥΖ οραματίστηκε μια νέου τύπου μπιενάλε, η οποία θα επαναπροσδιόριζε την ταυτότητα της Αθήνας στον διεθνή χάρτη της σύγχρονης τέχνης μέσα από μια κριτική ματιά, καταλύοντας τα στερεότυπα που χαρακτήριζαν την αστική πραγματικότητά της. Στο επιμελητικό της κείμενο διευκρίνιζε ότι: «Αν υπάρχει κάτι που η έκθεση "Destroy Athens" δεν είναι, τότε δεν είναι μια επισκόπηση. Δεν στοχεύει να αποτελέσει βαρόμετρο της καλλιτεχνικής παραγωγής αυτήν τη στιγμή, ούτε να διδάξει κανέναν τι είναι το σημαντικό σήμερα στη σύγχρονη τέχνη ή στη γεωπολιτική συγκυρία.
Δεν θέλει καν να εκφράσει μια άποψη για το τι είναι σημαντικό, καίριο, παρεμβατικό ή νέο, δεν θέλει να επιχειρηματολογήσει υπέρ μιας πρακτικής ή κατά μιας άλλης, δεν θέλει να προβλέψει πού πηγαίνουν τα πράγματα τώρα ή πού θα βρίσκονται αύριο. Είναι μια ιστορία. Ως ιστορία, ελπίζουμε ότι έχει νόημα ανάμεσα στη στιγμή όπου αρχίζει και στη στιγμή όπου τελειώνει». Εκείνη η πρώτη μπιενάλε, που άφησε εποχή, περιλάμβανε διεθνώς καταξιωμένους δημιουργούς όπως οι Σαντιάγο Σιέρα, Όλαφ Νικολάι, Κρις Έβανς, Ντέρεκ Τζάρμαν, Τζοκ Μποκ, The Otolith Group (από το Λονδίνο), αλλά και τους ανερχόμενους τότε Στέλιο Φαϊτάκη, Γιώργο Σαπουντζή, Βασίλη Καρούκ, Γιάννη Σαββίδη, Γιάννη Βαρελά και Γεωργία Σαγρή. Συμπληρωνόταν από παράλληλες δράσεις όπως το «How to endure» σε επιμέλεια του Τομ Μόρτον και το «Young Athenians» με καλλιτέχνες από το Εδιμβούργο (το αποκαλούμενο και «Αθήνα του Βορρά») σε επιμέλεια των Nιλ Mαλχόλαντ και Ντέμπορα Τζάκσον. Η διοργάνωση είχε χρηματοδοτηθεί από την Deutsche Bank.
6.
«Γιάννης Τσαρούχης, 1910-1989» - Μουσείο Μπενάκη
Η πρώτη αναδρομική έκθεση έργων του σημαντικού ζωγράφου, σκηνογράφου και διανοητή Γιάννη Τσαρούχη στην Αθήνα, με αφορμή την επέτειο 100 χρόνων από τη γέννησή του, σε επιμέλεια της ανιψιάς του, Νίκης Γρυπάρη. Περιλάμβανε 670 έργα από μουσεία και ιδιωτικές συλλογές της Ελλάδας και του εξωτερικού, καλύπτοντας τους δύο ορόφους του Μουσείου Μπενάκη της οδού Πειραιώς. Βασικός στόχος της έκθεσης ήταν να αναδείξει το συνολικό έργο του καλλιτέχνη μέσα από ζωγραφικά έργα, εικονογραφήσεις βιβλίων, μακέτες σκηνικών και κοστουμιών (από παραστάσεις της Μαρίκας Κοτοπούλη, του Κάρολου Κουν και της Μαρίας Κάλλας) και οτιδήποτε μπορούσε να αποκαλύψει το αστείρευτο ταλέντο και το πνεύμα ενός καλλιτέχνη που γνώριζε βαθιά την ελληνικότητα, κάνοντάς της ταυτόχρονα κριτική, συχνά αδυσώπητη, εν τέλει όμως ουσιαστική.
Υπήρξε μαθητής του Κωνσταντίνου Παρθένη αλλά και βοηθός του Φώτη Κόντογλου, δίπλα στον οποίο διδάχτηκε τη βυζαντινή αγιογραφία, μελέτησε τις λαϊκές φορεσιές χάρη στην Αγγελική Χατζημιχάλη και τον αργαλειό δίπλα στην Εύα Σικελιανού, επιρροές που ήταν εμφανείς στο έργο του, ως εκ τούτου η έκθεση αποτέλεσε παράλληλα ένα hommage σε μια ολόκληρη εποχή. Η συνδιοργάνωση ήταν του Ιδρύματος «Γιάννη Τσαρούχη», του Μουσείου Μπενάκη και του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τραπέζης Κύπρου. Διήρκεσε από τις 19 Δεκεμβρίου 2009 ως τις 14 Μαρτίου 2010.
7.
«Γιάννης Μόραλης (1916-2009) – Αναδρομική» - Μουσείο Μπενάκη
Η μεγάλη αναδρομική έκθεση για τον σημαντικό Έλληνα ζωγράφο Γιάννη Μόραλη πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς από τον Σεπτέμβριο του 2018 έως τον Iανουάριο του 2019 σε επιμέλεια του Νίκου Π. Παΐσιου και σε συνεργασία με την Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας και την γκαλερί Ζουμπουλάκη. Η έκθεση περιλάμβανε 400 εκθέματα, εκ των οποίων 200 έργα ζωγραφικής δανεισμένα από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές.
Περιλάμβανε πρωτόλεια και σχέδια, μεγάλο αριθμό πορτρέτων φίλων του καλλιτέχνη αλλά και σημαντικών προσώπων της κοινωνικής και πολιτικής ζωής του τόπου, χαρακτικά, εικονογραφήσεις βιβλίων, κυρίως για τις εκδόσεις Ίκαρος (ανάμεσά τους για ποιητικές συλλογές του Σεφέρη και του Ελύτη), συνθέσεις για κεραμικά πλακίδια, μεγάλου και μικρού μεγέθους γλυπτά, μακέτες σκηνικών και κοστουμιών για παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου και του Ελληνικού Χοροδράματος, αρχειακό και φωτογραφικό υλικό. Μια εποπτική εικόνα του συνολικού έργου του Μόραλη, από τα πρώτα του βήματα και την απόλυτη παραστατικότητα έως τη σύλληψη και την εξέλιξη του πλέον αναγνωρίσιμου προσωπικού του αφαιρετικού στυλ. Πολλά από τα έργα παρουσιάζονταν για πρώτη φορά, ενώ οι επιστολές και τα προσωπικά τεκμήρια φώτιζαν την προσωπικότητά του και τη μεγάλη του πορεία στον ελληνικό 20ό αιώνα.
8.
ameτρια - Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ / Μουσείο Μπενάκη
Η συνεργασία μεταξύ του Μουσείου Μπενάκη και του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ που είχε ήδη ξεκινήσει έναν χρόνο νωρίτερα, μέσα από την παρουσίαση εκθέσεων σύγχρονης τέχνης, αποσκοπούσε στην ανάδειξη νέων, ρηξικέλευθων και πρωτότυπων κατευθύνσεων της καλλιτεχνικής πρακτικής και στη στοιχειοθέτηση πρωτότυπων επιμελητικών προτάσεων, κατέληξε σε μια μεγάλη έκθεση τον Ιούνιο του 2015 με τίτλο «amετρια», εμπνευσμένη από ένα κείμενο του Ιταλού καλλιτέχνη Ρομπέρτο Κουόγκι. Ο τίτλος παρέπεμπε στο «προνόμιο του δυσανάλογου, του υπερβάλλοντος, της απόρριψης μιας καθολικής προσέγγισης, του σφάλματος που αποδεικνύεται σωστό», όπως διατεινόταν η επιμελητική ομάδα που αποτελούνταν από τους Nικολέτα ντε Ρόσα, Πολύνα Κοσμαδάκη, Aλεσάντρο Παζίνι, Tομάσο Πιαντίνι και Γιώργο Τζιρτζιλάκη.
Επρόκειτο για έναν λαβύρινθο από εκθέματα, έργα τέχνης και αντικείμενα από τις δύο συλλογές, τα οποία αλληλοσυμπληρώνονταν δημιουργώντας μια απρόσμενη αφήγηση. Αυτή την αφήγηση καλούνταν να ανακαλύψει ο επισκέπτης, ανιχνεύοντας τους λόγους για τους οποίους επελέγησαν τα συγκεκριμένα έργα και τη σχέση τους με τις έννοιες του μέτρου και του μη-μέτρου (αμετρία), του δυσανάλογου και της απόρριψής του, του υπερβάλλοντος και της αποδοχής του σφάλματος. Τα εκθέματα συμπεριλάμβαναν τεκμήρια της ύστερης αρχαιότητας αλλά και των βυζαντινών χρόνων που συνδέονταν με όλες τις πτυχές της ανθρώπινης δραστηριότητας, από το φαγητό και τον έρωτα ως τη θρησκεία και τον θάνατο, φτάνοντας ως το σήμερα.
9.
«Κωνσταντίνος Παρθένης (1878-1967): Η ιδανική Ελλάδα της ζωγραφικής του» - Εθνική Πινακοθήκη
Η πρώτη ολοκληρωμένη αναδρομική έκθεση αφιερωμένη σε έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους, τον Κωνσταντίνο Παρθένη, ο οποίος κατάφερε να αφήσει το στίγμα του στη νεοελληνική καλλιτεχνική δημιουργία όσο λίγοι. Κοσμοπολίτης, ρηξικέλευθος, πρωτοπόρος, αινιγματικός, μοναχικός και πολυσχιδής, με βαθιά καλλιέργεια, ελληνοκεντρικός αλλά και με ευρωπαϊκή παιδεία, το ήθος και η μεγάλη του αφοσίωση στην τέχνη αποκαλύπτονταν σε κάθε διάσταση της σπουδαίας αυτής έκθεσης της Εθνικής Πινακοθήκης, η οποία ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2022 και διήρκεσε έως τον Απρίλιο του 2024.
Σημειωτέον, ήταν η τελευταία έκθεση υπό την εποπτεία της Μαρίνας Λαμπράκη-Πλάκα – εξαιτίας του αιφνίδιου θανάτου της δεν πρόλαβε να την ολοκληρώσει. Τελικά, η επιμελήτρια Ζίνα Καλούδη είχε στη διάθεσή της τη μεγαλύτερη συλλογή έργων του Παρθένη –προέρχονταν από τη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης και από ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές–, που έκανε δυνατή την παρουσίαση της πορείας και της εξέλιξης του ζωγραφικού του έργου συνολικά. Οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να δουν αλληγορικές και διακοσμητικές συνθέσεις, υπαίθρια τοπία της Κέρκυρας και της Αττικής, θρησκευτικά και συμβολικά έργα, προσωπογραφίες, ανάμεσά τους και τη μνημειώδη «Αποθέωση του Αθανασίου Διάκου» (1933), τις «Λουόμενες» (πριν από το 1919) καθώς και το έργο «Ο Χριστός - Ανθρωπότης» (π. 1900).
10.
«Έκθεση Γιάννη Κουνέλλη» - Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Με καθυστέρηση χρόνων πραγματοποιήθηκε η πρώτη μεγάλη ατομική έκθεση του Γιάννη Κουνέλλη (1936-2017) σε μουσείο στην Ελλάδα. Φιλοξενήθηκε στη νεοκλασική πτέρυγα του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, στο Μέγαρο Σταθάτου. Ο σπουδαίος Έλληνας καλλιτέχνης της διασποράς, του οποίου η συνεισφορά στο ριζοσπαστικό και με διεθνείς επιρροές κίνημα της arte povera υπήρξε καθοριστική, δημιούργησε μια σειρά νέων έργων ειδικά για τους χώρους του Μεγάρου Σταθάτου. Μεταχειρίστηκε υλικά από τα παλιατζίδικα και τις αγορές της Αθήνας, αντικείμενα επάνω στα οποία είναι αποτυπωμένη η ιστορία μιας πόλης που έχει ζήσει αλλεπάλληλες μεταβολές αλλά και μερικές ακραίες αλλαγές, ιδιαίτερα κατά τα τελευταία χρόνια.
Στη δουλειά του Κουνέλλη οι προσωπικές ιστορίες και η ιστορία του τόπου είχαν πάντα την ίδια βαρύτητα: παρόλο που τα έργα του αντικατοπτρίζουν σύγχρονους προβληματισμούς, έχουν παράλληλα τη δική τους ιστορία. Το έργο του Κουνέλλη επέστρεψε μέσω του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης στην Ελλάδα της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης την πιο καίρια στιγμή: «Στη συγκυρία αυτή θα ήταν αδιανόητη μια συνηθισμένη έκθεση τέχνης στην Ελλάδα». Η έκθεση διήρκεσε από τις 5 Απριλίου έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2012 και την επιμέλεια συνυπέγραψαν ο ίδιος ο καλλιτέχνης και η Αφροδίτη Γκόνου.
Πηγή: lifo