Γουές Αντερσον - «Ο Ντε Σίκα μάς έδειξε τον δρόμο»

Σε μια εποχή που το σινεμά αλλάζει διαρκώς, η κληρονομιά των μεγάλων δημιουργών παραμένει ζωντανή. Με αφορμή ένα νέο ντοκιμαντέρ για τον Βιτόριο Ντε Σίκα, ο αμερικανός σκηνοθέτης εξηγεί γιατί ο ιταλός «δάσκαλος» εξακολουθεί να επηρεάζει τον παγκόσμιο κινηματογράφο

Την ώρα που ο παγκόσμιος κινηματογράφος αναζητά νέες ισορροπίες ανάμεσα στην καλλιτεχνική δημιουργία και τις επιταγές της αγοράς, η κληρονομιά μορφών όπως ο Βιτόριο Ντε Σίκα αποκτά ξεχωριστή σημασία. Ο σπουδαίος ιταλός κινηματογραφιστής βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο χάρη στο ντοκιμαντέρ του Φραντσέσκο Τζίπελ «Βιτόριο Ντε Σίκα – Η ζωή στη σκηνή», το οποίο προβλήθηκε στις Κάννες. Φωτίζει τη ζωή και το έργο του μέσα από σπάνιο αρχειακό υλικό και μαρτυρίες συνεργατών και συγγενών. Ανάμεσα στους ανθρώπους που συμμετέχουν στο φιλμ βρίσκεται και ο αμερικανός σκηνοθέτης Γουές Αντερσον, ο οποίος, μιλώντας στη La Repubblica, αποτίει φόρο τιμής σε έναν δημιουργό που θεωρεί καθοριστικό για την ίδια την ιστορία της Εβδομης Τέχνης.

Ο βραβευμένος σκηνοθέτης δεν διστάζει να τοποθετήσει τον Ντε Σίκα σε μια κατηγορία σχεδόν μοναδική. Οπως λέει χαρακτηριστικά, «ο Ντε Σίκα αποτελεί μέρος του λευκού καμβά από τον οποίο ξεκινάμε όλοι οι κινηματογραφιστές», υποστηρίζοντας ότι η επιρροή του είναι τόσο βαθιά ώστε έχει ενσωματωθεί στο ίδιο το DNA του σινεμά. Ο Αντερσον θυμάται ότι γνώρισε το έργο του σε ηλικία περίπου 16 ετών, όταν ανακάλυπτε διαδοχικά τους μεγάλους ευρωπαίους σκηνοθέτες μέσα από βιντεοκασέτες. Η πρώτη επαφή ήρθε με τον «Κλέφτη ποδηλάτων»(1948), ενώ ακολούθησαν το «Sciuscia» (Λούστρο Παπουτσιών, 1946), το «Umberto D» (Ο,τι μου αρνήθηκαν οι άνθρωποι, 1952) και αργότερα το «Θαύμα στο Μιλάνο» (1951) και το «L’oro de Napoli» (Η Ερωτική Πολιορκία, 1954).

Οπως εξηγεί, στην αρχή τον συγκλόνισε η βαθιά ανθρώπινη θλίψη που διαπερνά τα έργα του. Σύντομα όμως ανακάλυψε ότι αυτή η μελαγχολία συνυπάρχει με μια σπάνια κωμική ευαισθησία, η οποία δίνει στα φιλμ του μια μοναδική συναισθηματική πολυπλοκότητα. Ο αμερικανός δημιουργός θεωρεί μάλιστα ότι ο Ντε Σίκα αδικείται όταν περιορίζεται αποκλειστικά στην ταμπέλα του νεορεαλισμού. Υποστηρίζει πως έργα όπως το «Θαύμα στο Μιλάνο» ή το «L’oro de Napoli» αποδεικνύουν ότι το σινεμά του ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός καλλιτεχνικού ρεύματος, συνδυάζοντας δράμα με χιούμορ και αντλώντας έμπνευση από διαφορετικές παραδόσεις της κινηματογραφικής αφήγησης.

Για τον ίδιο, η μεγάλη δύναμη του Ντε Σίκα βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την ισορροπία. «Το χιούμορ και η μελαγχολία συνυπάρχουν», σημειώνει, περιγράφοντας μια κινηματογραφική «φωνή» που, όπως πιστεύει, εμφανίστηκε μόνο μία φορά στην ιστορία του κινηματογράφου. Οταν καλείται να προτείνει μία μόνο ταινία σε έναν νέο θεατή που δεν γνωρίζει το έργο του ιταλού δημιουργού, επιλέγει μια λιγότερο γνωστή αλλά ιδιαίτερα αγαπημένη του δημιουργία: το «Ενας γαριβαλδινός στο μοναστήρι». Πρόκειται, όπως λέει, για έργο που αποκαλύπτει έναν πλήρως διαμορφωμένο Ντε Σίκα, συνδυάζοντας στοιχεία κωμωδίας, επικού αφηγήματος και λυρισμού.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στη σπάνια διπλή ιδιότητα του Ντε Σίκα ως σπουδαίου σκηνοθέτη και εξαιρετικού ηθοποιού. «Ηταν μοναδικός», τονίζει, φέρνοντας ως παραδείγματα την παρουσία του στα «Madame de…» του Μαξ Οφίλς και στον «Στρατηγό Ντέλα Ρόβερε» του Ρομπέρτο Ροσελίνι. Κατά τον Aντερσον ο Ντε Σίκα διέθετε ένα χάρισμα που σπάνια συναντάται: ασκούσε γοητεία χωρίς ποτέ να δημιουργεί απόσταση από το κοινό του. Η συζήτηση δεν θα μπορούσε να μην αγγίξει και το μέλλον του κινηματογράφου. Σε μια εποχή όπου οι εμπορικές φόρμουλες κυριαρχούν όλο και περισσότερο, ο Aντερσον εκτιμά ότι το έργο του Ντε Σίκα παραμένει επίκαιρο ακριβώς επειδή εξακολουθεί να μιλά στους θεατές.

Επισημαίνει τον ρόλο οργανισμών όπως η Ταινιοθήκη της Μπολόνια, η Film Foundation και η Cinecittà στη διάσωση και αποκατάσταση των ταινιών του, γεγονός που αποδεικνύει ότι το ενδιαφέρον για το έργο του παραμένει ζωντανό. Μάλιστα, δηλώνει πως αν δίδασκε κινηματογράφο θα αφιέρωνε ολόκληρο εξάμηνο αποκλειστικά στον Ντε Σίκα. Μια φράση που ίσως συνοψίζει καλύτερα από κάθε άλλη το μέγεθος της εκτίμησής του για τον ιταλό δημιουργό. Σε μια περίοδο που η συζήτηση για το μέλλον του σινεμά είναι πιο έντονη από ποτέ, η παρέμβαση του Γουές Αντερσον μέσω της Repubblica λειτουργεί και ως υπενθύμιση ότι η πραγματική καινοτομία συχνά βρίσκεται στην επιστροφή στους μεγάλους δασκάλους. Και για πολλούς από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες της εποχής μας ο Βιτόριο Ντε Σίκα εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο φωτεινά σημεία αναφοράς.