Από τα «καλαμπόκια-σκιάχτρα» της Greenpeace που σφράγισαν τις εκστρατείες κατά των μεταλλαγμένων στα τέλη του ’90 η Ευρώπη περνά στη νέα γενιά γενετικά τροποποιημένων φυτών που αναπτύσσονται μέσω των «νέων γονιδιωματικών τεχνικών». 

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ προωθεί την ένταξή τους στην αγορά, αντιμετωπίζοντάς τα όπως τα συμβατικά. Ταυτόχρονα, επιστημονικοί και περιβαλλοντικοί φορείς παρουσιάζουν τις τεχνικές αυτές ως «γονιδιακή τζένγκα», προειδοποιώντας ότι αν η ισορροπία διαταραχθεί, κανείς δεν ξέρει τι θα συμβεί στο περιβάλλον, στις καλλιέργειες και στην τροφική αλυσίδα.

«Οι καταναλωτές δεν θα γνωρίζουν τι βάζουν στο πιάτο τους και οι αγρότες τι ακριβώς καλλιεργούν». Αυτή είναι με λίγα λόγια, σύμφωνα με επιστημονικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις, η νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στην Ευρώπη μετά την πρόσφατη συμφωνία των ευρωπαϊκών θεσμών για την καλλιέργεια και την προώθηση στην τροφική αλυσίδα των λεγόμενων Νέων Γονιδιωματικών Τεχνικών (NGTs). Πρόκειται για νέας γενιάς γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς –μεταλλαγμένα, όπως είθισται εν συντομία να τα αποκαλούμε οι περισσότεροι–, που θα καλλιεργούνται και θα καταναλώνονται χωρίς τις δικλείδες ασφαλείας που ισχύουν από το 2000 και μετά, μέσω του αυστηρού ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. 

Σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία που προωθείται από τα ευρωπαϊκά όργανα, τα φυτά που θα παραχθούν με αυτές τις γονιδιωματικές τεχνικές θα θεωρούνται «ισοδύναμα» με τα συμβατικά. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα υπόκεινται σε υποχρεωτικό έλεγχο ασφάλειας, δεν θα φέρουν σήμανση και δεν θα είναι ανιχνεύσιμα στην αλυσίδα παραγωγής τροφίμων, παρά μόνο στο στάδιο του πολλαπλασιαστικού υλικού.

 «Τα νέα μεταλλαγμένα εγκυμονούν τους ίδιους κινδύνους με εκείνα της πρώτης γενιάς», τονίζει η Greenpeace, υποστηρίζοντας ότι «η απουσία ξένου DNA δεν αναιρεί την ανάγκη για έλεγχο, σήμανση και ιχνηλασιμότητα».

Ως βασικό επιχείρημα για τη χαλάρωση του πλαισίου που προωθείται για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβάλλει την ανάγκη προσαρμογής στην κλιματική κρίση. Υποστηρίζει ότι με τις νέες τεχνικές μπορούν να παραχθούν ταχύτερα νέες ποικιλίες φυτών με χαρακτηριστικά όπως ανθεκτικότητα στην ξηρασία ή στις πλημμύρες, οι οποίες θα έχουν μειωμένες ανάγκες για φυτοφάρμακα και λιπάσματα. Πρόκειται για χαρακτηριστικά που, όπως ισχυρίζεται η Επιτροπή, είναι κρίσιμα για την προσαρμογή στην κλιματική κρίση και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού αγροδιατροφικού τομέα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει πως τα φυτά που προκύπτουν από αυτές τις τεχνικές, τις λεγόμενες NGΤ, είναι ασφαλή και δεν διαφέρουν από τα συμβατικά, καθώς δεν θα περιέχουν ξένο DNA. Σε αντίθεση με τους «παλιούς» γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, όπου ενσωματωνόταν γενετικό υλικό από διαφορετικά είδη, όπως για παράδειγμα βακτήρια στο καλαμπόκι ή γονίδια ψαριού σε ντομάτα. Οι NGT επεμβαίνουν στο ήδη υπάρχον γονιδίωμα του φυτού, μέσω τεχνικών, τροποποιώντας ή απαλείφοντας τμήματα της γενετικής αλληλουχίας. 

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση της Κομισιόν, «οι νέοι κανόνες θα διασφαλίσουν ότι τα φυτά NGT που διατίθενται στην αγορά της Ε.Ε. είναι εξίσου ασφαλή με τις ποικιλίες συμβατικής αναπαραγωγής. Η συμφωνία καλύπτει φυτά που περιέχουν μικρές τροποποιήσεις στο γενετικό υλικό τους (στοχευμένη μεταλλαξιγένεση) ή ενθέσεις γενετικού υλικού από το ίδιο φυτό ή από διασταυρώσιμα φυτά (cisgenesis, περιλαμβανομένης της ενδογένεσης)». 

Τα φυτά που θα αποκτήσουν «ελευθέρας» βάσει του νέου ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου που προωθείται ανήκουν στην κατηγορία των γονιδιωματικών τεχνικών της πρώτης κατηγορίας, της NGT1. Τα φυτά που φέρουν πιο σύνθετες ή λιγότερο «φυσικά ισοδύναμες» γονιδιωματικές τροποποιήσεις, όπως αναφέρει η Επιτροπή, κατατάσσονται στη λεγόμενη κατηγορία NGT-2. Γι' αυτή την κατηγορία συμφωνήθηκε να διατηρηθούν οι ισχύοντες κανόνες της νομοθεσίας για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Αυτό σημαίνει ότι εξακολουθούν να ισχύουν η υποχρεωτική αξιολόγηση κινδύνου, η σήμανση και η ιχνηλασιμότητα των προϊόντων, όπως και οι λοιποί μηχανισμοί ελέγχου.

Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Η Greenpeace επισημαίνει πως αυτή η τεχνική διαφοροποίηση δεν σημαίνει και διαφορά ως προς τους κινδύνους. «Τα νέα μεταλλαγμένα εγκυμονούν τους ίδιους κινδύνους με εκείνα της πρώτης γενιάς», τονίζει, υποστηρίζοντας ότι «η απουσία ξένου DNA δεν αναιρεί την ανάγκη για έλεγχο, σήμανση και ιχνηλασιμότητα». Για την οργάνωση, το αφήγημα ότι οι νέες τεχνικές γονιδιακής επεξεργασίας (NGT) είναι ακριβείς τεχνικές χωρίς κινδύνους και οι νέοι ΓΜΟ που παράγονται με αυτές είναι ισοδύναμοι με τα συμβατικά φυτά είναι ένας μύθος. «Η αλήθεια είναι ότι ούτε ακριβείς είναι οι τεχνικές ούτε οι νέοι ΓΜΟ είναι ισοδύναμοι με τα συμβατικά», λένε.

Στο ίδιο μήκος κύματος, εθνικές επιστημονικές αρχές στην Ευρώπη, όπως ο Γερμανικός Ομοσπονδιακός Οργανισμός για τη Διατήρηση της Φύσης (BfN), η Αυστριακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος (UBA) και ο γαλλικός Εθνικός Οργανισμός για την Υγειονομική Ασφάλεια στα Τρόφιμα, το Περιβάλλον και την Εργασία (ANSES) προειδοποιούν ότι οι νέοι γενετικά μεταλλαγμένοι οργανισμοί μπορεί να ενέχουν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον και θα πρέπει να καλύπτονται από κατά περίπτωση αξιολόγηση κινδύνου, ιχνηλασιμότητα και παρακολούθηση μετά την κυκλοφορία. Ακόμη και μικρές αλλαγές από τη γενετική μηχανική έχουν υψηλό δυναμικό κινδύνου για το περιβάλλον, σύμφωνα με το BfN. «Στο πλαίσιο των NGTs, οποιαδήποτε αναφορά στη “φυσικότητα” είναι παραπλανητική και δεν αποτελεί υποκατάστατο για μειωμένο κίνδυνο», προσθέτει ο οργανισμός. Σύμφωνα με την UBA, οι νέοι ΓΜΟ βασίζονται «σε βιολογικές διαδικασίες που δεν μπορούν να εγγυηθούν απόλυτη ακρίβεια. Είναι δηλαδή σαν να παίζουμε τζένγκα στο εργαστήριο, βγάζουμε, βάζουμε, αλλάζουμε τη σειρά στο γονιδίωμα σαν μικροί θεοί. Αλλά κάποια στιγμή, αν τα τουβλάκια καταρρεύσουν κι εμείς έχουμε απελευθερώσει αυτόν τον οργανισμό, δεν θα μπορούμε να το συμμαζέψουμε. Εξού και η Αρχή της Προφύλαξης», αναφέρει.

Στους ίδιους προβληματισμούς κινείται και η επιστημονική κοινότητα στην Ελλάδα. Ο Μενέλαος Γαρδικιώτης, πρόεδρος του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΓΕΩΤΕΕ), δεν κρύβει την ανησυχία του για το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο που επιχειρείται να επιβληθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υπογραμμίζοντας ότι πίσω από την τεχνική ορολογία κρύβονται ουσιώδεις αλλαγές, με απρόβλεπτες συνέπειες για τη γεωργία, το περιβάλλον και την ασφάλεια της τροφής. Ο Μ. Γαρδικιώτης εξηγεί: «Ένα φυτό NGT κατηγορίας 1 (ένα φυτό που έχει υποστεί δηλαδή μέχρι 20 υποκαταστάσεις ή εισαγωγές νουκλεοτιδίων) θεωρείται ισοδύναμο με τα συμβατικά φυτά. Αυτή η έννοια της “ισοδυναμίας” ενός συμβατικού φυτού με ένα που έχει υποστεί έως 20 γενετικές μεταλλάξεις δεν στηρίζεται σε συγκεκριμένα επιστημονικά δεδομένα αλλά αποτελεί ένα αυθαίρετο νομικό/πολιτικό κατασκεύασμα, γι’ αυτό και αμφισβητείται από πολλούς ευρωπαϊκούς επιστημονικούς φορείς, όπως π.χ. ο ENSSER (European Network of Scientists for Social and Environmental Responsibility)».

Ο ίδιος επισημαίνει ότι το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, ως θεσμοθετημένος σύμβουλος της πολιτείας, έχει εκφράσει με σαφήνεια την αντίθεσή του στην απορρύθμιση του πλαισίου ελέγχου για τα φυτά NGT-1. Όπως υπογραμμίζει: «Η προτεινόμενη ρύθμιση οδηγεί σε κατάργηση της υποχρεωτικής αξιολόγησης κινδύνου, της σήμανσης και της ιχνηλασιμότητας, ενώ περιορίζει το δικαίωμα των κρατών-μελών να απαγορεύσουν την καλλιέργεια. Αν τελικά υιοθετηθούν οι προβλέψεις, θα υπάρξουν σοβαρές επιπτώσεις για τον καταναλωτή, που δεν θα γνωρίζει τι καταναλώνει, για τον παραγωγό, που κινδυνεύει από επιμόλυνση και πιθανές νομικές/οικονομικές επιπτώσεις λόγω πατεντών, για τη βιολογική και συμβατική γεωργία χωρίς ΓΤΟ, που αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα της Ελλάδας, για τη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα, με απρόβλεπτες συνέπειες, αλλά και για την εθνική αγροδιατροφική οικονομία, που βασίζεται στην ποιότητα και την ταυτότητα των ελληνικών προϊόντων».

«Το πραγματικά επικίνδυνο», τονίζει ο Μενέλαος Γαρδικιώτης, «δεν είναι μόνο η εισαγωγή των νέων τεχνικών αλλά το γεγονός ότι προβλέπεται πλήρης απουσία ιχνηλασιμότητας. Δηλαδή, τα νέα φυτά θα μπορεί κανείς να τα εμπορεύεται όπως τα συμβατικά, χωρίς καμία ένδειξη. Δεν θα ξέρουμε τι τρώμε. Δεν θα ξέρουμε καν από τι έχει παραχθεί. Και το χειρότερο; Ακόμα κι ο αγρότης δεν θα ξέρει τι σπέρνει. Μιλάμε για μηδενική σήμανση, μηδενική ιχνηλασιμότητα, με όριο έως 20 τροποποιήσεις – λες και το ζήτημα είναι ποσοτικό, ενώ είναι βαθιά ουσιαστικό και περιβαλλοντικό».

Όπως επισημαίνει, αυτή η προσέγγιση υπονομεύει όχι μόνο τη διαφάνεια αλλά και το μέλλον της ελληνικής γεωργίας. «Η Ελλάδα διαθέτει μοναδικό φυτικό κεφάλαιο, ιδιαίτερης βιοποικιλότητας, υψηλής ποιότητας και διεθνούς αναγνώρισης. Θεωρούμε καθήκον μας να υπερασπιστούμε την προστασία της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος, της γεωργικής παραγωγής και του καταναλωτή, διασφαλίζοντας ότι οποιαδήποτε τεχνολογική πρόοδος θα εφαρμοστεί με όρους επιστημονικά τεκμηριωμένους και κοινωνικά υπεύθυνους».

Από την πλευρά της επιστημονικής κοινότητας, ο Δημήτρης Μπιλάλης, πρόεδρος του Τμήματος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής και διευθυντής του Εργαστηρίου Γεωργίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, αντιμετωπίζει με επιφύλαξη την αισιοδοξία που συνοδεύει τις νέες τεχνικές. Με πολυετή εμπειρία στην ακαδημαϊκή και εφαρμοσμένη γεωργία, εκφράζει ανησυχίες τόσο για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις όσο και για τη διατροφική εξάρτηση που ενδέχεται να δημιουργηθεί: ««Πιστεύω ότι αυτή η νέα γενετική τεχνική πάνω στα καλλιεργούμενα είδη είναι ουσιαστικά μια άλλη έκφραση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, πιο εξειδικευμένη. Σε καμία όμως των περιπτώσεων δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί απάντηση στην κλιματική αλλαγή, όπως συχνά προβάλλεται. Ίσως να προσφέρει κάποια ανθεκτικότητα, αλλά από την άλλη πλευρά, οι ίδιες οι καλλιεργητικές πρακτικές που θα απαιτηθούν (σε νερό, ενέργεια, εισροές) εξακολουθούν να συμβάλλουν στην πρόκληση της κλιματικής μεταβολής.

Επιπλέον, η τεχνογνωσία θα περάσει κυρίως στα χέρια πολυεθνικών και η εξάρτηση της παραγωγής τροφής θα αυξάνεται συνεχώς, συνδέοντάς τη με συγκεκριμένα κέντρα εμπορίου και οδηγώντας σε ελεγχόμενο κόστος για τον τελικό καταναλωτή. Όσον αφορά τη βιοποικιλότητα, δεν γνωρίζουμε κατά πόσο αυτές οι τροποποιήσεις θα περάσουν στα καλλιεργούμενα είδη, κάτι που ενδεχομένως θα δημιουργήσει νέα, όπως λέμε, “γενετικά σκουπίδια”, τα οποία δεν ανακυκλώνονται ποτέ και ίσως δεν θα δώσουν περιβαλλοντικές λύσεις, αλλά μόνο εμπορικές λύσεις για κάποιους».

Για την Ελλάδα, η συγκυρία έχει ιδιαίτερο βάρος. Περισσότερα από 25 χρόνια πριν, το 1999, η χώρα πρωτοστάτησε στην επιβολή ευρωπαϊκού μορατόριουμ για τα μεταλλαγμένα, ενώ οι εμβληματικές καμπάνιες της Greenpeace με τα «καλαμπόκια-σκιάχτρα» έδωσαν το στίγμα μιας ευρύτερης κοινωνικής ευαισθητοποίησης. Έκτοτε, η καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένων οργανισμών παρέμεινε εκτός ελληνικής επικράτειας, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο η μόνη εξαίρεση είναι ένα μεταλλαγμένο καλαμπόκι (MON810) που καλλιεργείται περιορισμένα στην Ισπανία.

«Παρά τη σταθερή στάση της Ελλάδας ενάντια στα γενετικά τροποποιημένα φυτά, η ελληνική κυβέρνηση υπερψήφισε τη νέα πρόταση κανονισμού μέσω της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στην Ε.Ε. (COREPER), στο πλαίσιο της σχετικής ψηφοφορίας των κρατών-μελών στις Βρυξέλλες, τον Δεκέμβριο του 2025. Η απόφαση αυτή ελήφθη παρά τις σοβαρές επιφυλάξεις που έχουν διατυπώσει επιστημονικοί και επαγγελματικοί φορείς, όπως το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, αλλά και περιβαλλοντικές οργανώσεις. Η Greenpeace, η οποία είχε πρωτοστατήσει στην πρώτη φάση της μάχης κατά των μεταλλαγμένων, επανέρχεται σήμερα δυναμικά στο προσκήνιο».

Σχολιάζοντας την ελληνική στάση, η Μυρτώ Πισπίνη, υπεύθυνη Προγράμματος του ελληνικού γραφείου της Greenpeace, αναφέρει στη LiFO ότι «ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Τσιάρας και η ελληνική κυβέρνηση στην πρόσφατη ψηφοφορία στις Βρυξέλλες αψήφησαν τους κινδύνους που εγκυμονούν οι νέοι μεταλλαγμένοι οργανισμοί για την ελληνική γεωργία και την υγεία των καταναλωτών, αγνόησαν τις γνωμοδοτήσεις του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου και έδωσαν πράσινο φως στη νομοθεσία που προασπίζει τα συμφέροντα των εταιρειών βιοτεχνολογίας. Η ελληνική κυβέρνηση παίζει με την τροφή και την υγεία μας, αφού τα νέα μεταλλαγμένα ενέχουν τους ίδιους ακριβώς κινδύνους όπως όλα τα μεταλλαγμένα. Επιπλέον, μπορεί να φτάσουν στο πιάτο μας χωρίς καν να το γνωρίζουμε, αφού θα καταργηθεί η υποχρεωτική σήμανση στις ετικέτες τροφίμων. Οι ευρωβουλευτές στην επόμενη ψηφοφορία που θα γίνει στις αρχές του 2026 οφείλουν να φρενάρουν τα σχέδια των εταιρειών και γι’ αυτό καλούμε τους Έλληνες καταναλωτές και αγρότες να επικοινωνήσουν με τους ευρωβουλευτές τους άμεσα και να τους ζητήσουν να ψηφίσουν “όχι” στη νέα νομοθεσία που θα επιτρέψει τα νέα μεταλλαγμένα».

Ανάλογους προβληματισμούς εκφράζει και ο ανεξάρτητος ευρωβουλευτής Νικόλας Φαραντούρης, μέλος της Επιτροπής Περιβάλλοντος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου:

«H απόφαση του Συμβουλίου (υπουργών) για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές ανοίγει την πόρτα σε νέα μεταλλαγμένα φυτά, τα οποία μπορεί να φτάσουν στο πιάτο μας χωρίς να το γνωρίζουμε. Εξισώνοντας μια κατηγορία τέτοιων φυτών (φυτά NGT-1) με τα συμβατικά, αποδυναμώνονται οι μέχρι σήμερα υφιστάμενες δικλείδες ασφαλείας ενημέρωσης των καταναλωτών (μη υποχρέωση επισήμανσης) και ελέγχου (μη υποχρέωση επαλήθευσης των απογόνων τέτοιων φυτών)». Και συνεχίζει: «Η κυβέρνηση “έσπασε” για πρώτη φορά την πάγια θέση της χώρας μας κατά των μεταλλαγμένων φυτών και υπερψήφισε τη συμφωνία, αγνοώντας τις ανησυχίες που έχουν εκφράσει αγρότες, παραγωγοί, επιστήμονες και η κοινωνία των πολιτών. Ως μέλος της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Κλίματος και Ασφάλειας των Τροφίμων (ENVI) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα αντιταχθώ στη συμφωνία και θα συνεχίσω να προασπίζομαι την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών, όπως πράττω σταθερά από την πρώτη μέρα εκλογής μου», λέει.

Μια διαφορετική, αλλά εξίσου ανήσυχη φωνή, έρχεται από τον χώρο των παραγωγών. Ο Θωμάς Μόσχος, ένας από τους πιο δραστήριους εκπροσώπους της νέας γενιάς κτηνοτρόφων και τεχνικός σύμβουλος του Συνδέσμου Ελληνικής Κτηνοτροφίας, βλέπει στις πρόσφατες επιλογές της Ευρωπαϊκής Ένωσης μια εσωτερική αντίφαση που απειλεί ό,τι με κόπο έχει χτιστεί τις τελευταίες δεκαετίες:

«Ενώ η Ευρώπη κατάφερε να φτάσει στο σημείο να καλλιεργεί και να εκτρέφει τα καλύτερα και ποιοτικότερα προϊόντα στον κόσμο, τώρα έρχεται η ίδια και πυροβολεί τα πόδια της. Από τη μια πλευρά ανοίγει την αγορά σε χαμηλού κόστους εισαγωγές, όπως προβλέπει η συμφωνία Mercosur, και από την άλλη προσπαθεί να διαχειριστεί τις πιέσεις αυτές, επιτρέποντας την είσοδο των νέων μεταλλαγμένων, μειώνοντας το κόστος παραγωγής εις βάρος της ποιότητας.

Αν περάσουν τέτοιες ρυθμίσεις, όλος ο αγώνας των Ευρωπαίων παραγωγών για ποιοτικά τρόφιμα θα έχει πάει χαμένος. Χτίσαμε ένα σύστημα βασισμένο στην ποιότητα, και τώρα όλα αυτά απειλούνται από ένα νέο υπόδειγμα παραγωγής που βασίζεται στην ταχύτητα, στη μαζικότητα και στην αδιαφάνεια», λέει

Η Βάσω Κανελλοπούλου, δημοσιογράφος με μεγάλη εμπειρία στην κάλυψη θεμάτων που σχετίζονται με τα μεταλλαγμένα και σήμερα ενεργό μέλος του Δικτύου Αιγίλοπας για τη Βιοποικιλότητα και την Οικολογία στη Γεωργία, επισημαίνει ότι η διαδικασία που οδήγησε στην πρόσφατη συμφωνία παρουσιάζει σοβαρά ελλείμματα δημοκρατικής αντιπροσώπευσης των θέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. «Στον “τρίλογο”, τη διαπραγμάτευση μεταξύ Επιτροπής, Συμβουλίου και Κοινοβουλίου, συμμετείχε εκ μέρους του Κοινοβουλίου η Σουηδή ευρωβουλευτής Jessica Polfjärd από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, η οποία παρέκαμψε πλήρως τις κόκκινες γραμμές που είχε θέσει το Κοινοβούλιο από τον Ιανουάριο του 2024. Τότε, η Ολομέλεια είχε εγκρίνει την αποδοχή ενός πιο ευέλικτου πλαισίου για τα νέα μεταλλαγμένα, υπό τον όρο ότι θα διατηρηθούν βασικές εγγυήσεις: η σήμανση, η ιχνηλασιμότητα και η προστασία των αγροτών από τις πατέντες. Το θέμα της ιδιοκτησίας των σπόρων και των συνεπειών της επιμόλυνσης για τον αγροτικό κόσμο είχε τεθεί ξεκάθαρα. Δυστυχώς, αυτά τα επιχειρήματα δεν μεταφέρθηκαν με την απαιτούμενη βαρύτητα στη διαπραγμάτευση και σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε μια συμφωνία που δεν διασφαλίζει ούτε τους καταναλωτές ούτε τους παραγωγούς. Αντίθετα, οδηγεί στην εισαγωγή τροφίμων που δεν έχουν δοκιμαστεί επαρκώς, χωρίς διαφάνεια και χωρίς επαρκείς ελέγχους».

Και προσθέτει: «Για πρώτη φορά, μια ελληνική κυβέρνηση στηρίζει επισήμως τη διάδοση μεταλλαγμένων τροφών χωρίς σήμανση και χωρίς αξιολόγηση κινδύνου. Η πίεση τώρα πρέπει να στραφεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ώστε να μη χαθούν οι κανόνες που μας προστάτευαν εδώ και δεκαετίες. Όπως έχει αποδείξει η εμπειρία με την πρώτη γενιά μεταλλαγμένων, οι υποσχέσεις δεν επαληθεύτηκαν – ούτε η πείνα εξαλείφθηκε ούτε η γεωργία έγινε πιο βιώσιμη. Δεν πρέπει να επαναλάβουμε τα ίδια λάθη».

Η Greenpeace επισημαίνει ότι παρά τις διαβεβαιώσεις που δίνουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, ο κίνδυνος της επιμόλυνσης άλλων φυτών μετά την απελευθέρωση των νέων φυτών που θα παραχθούν με τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές, τα οποία θα αντιμετωπιστούν από τη νομοθεσία ως συμβατικά, είναι υπαρκτός, όπως έχει δείξει η ιστορία. «Στη φύση δεν υπάρχουν σύνορα. Η γύρη μπορεί να μεταφερθεί με τον αέρα, με τους επικονιαστές, σε διπλανές καλλιέργειες και να επιμολύνει συμβατικές και βιολογικές καλλιέργειες. Σε αντίθεση με τις παλαιότερες τεχνικές, η γονιδιακή επεξεργασία επιτρέπει την τροποποίηση ενός πολύ ευρύτερου φάσματος φυτών (συμπεριλαμβανομένων των δημητριακών, των λαχανικών και των δέντρων) και η πρόταση της Επιτροπής καλύπτει τόσο τις καλλιέργειες όσο και τα άγρια φυτά. Αυτό σημαίνει ότι, στο μέλλον, πολύ μεγαλύτερες περιοχές θα μπορούσαν να καλυφθούν από ΓΜΟ, αυξάνοντας τη συχνότητα των πιθανών κινδύνων. Οι καλλιεργούμενες επιφάνειες με νέους ΓΜΟ θα μπορούσαν να αυξηθούν δραστικά, ακόμη και αν καλλιεργείται μόνο ένας νέος ΓΜΟ, για παράδειγμα σιτάρι ή αραβόσιτος, τα οποία καλλιεργούνται ευρέως σε όλη την Ευρώπη. Η πρόταση της Επιτροπής αφαιρεί το δικαίωμα των κυβερνήσεων της Ε.Ε. να προστατεύουν τη γεωργία και το περιβάλλον τους από τους πιθανούς κινδύνους των νέων ΓΜΟ περιορίζοντας την καλλιέργειά τους».

Με το σύνθημα «Εχουμε δικαίωμα να γνωρίζουμε τι τρώμε», το Δίκτυο διατήρησης παραδοσιακών σπόρων «Σιτώ» πραγματοποιεί καμπάνια (https://sito.gr/kampania-episimansi-new-gmo-2025/) για την επισήμανση των γενετικά τροποποιημένων σπόρων που φέρνει η Ευρώπη με την επικείμενη νομοθεσία. Προτρέπει τους πολίτες να στείλουν emails στους ευρωβουλευτές της χώρας μας, παραθέτοντας τη σχετική λίστα, απαιτώντας από αυτούς να μην εγκρίνουν την κατάργηση των κανόνων ασφαλείας για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές. Μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές έχουν σταλεί ήδη 22.685 emails.

Στο Μονακό, το παραμύθι των πριγκιπισσών φαίνεται πως σπάνια έχει αίσιο τέλος. Η ιστορία της πριγκίπισσας Charlene, της γυναίκας που παντρεύτηκε τον πρίγκιπα Αλβέρτο, θυμίζει σε πολλούς τη μελαγχολική πορεία της μητέρας του, Grace Kelly. Και οι δύο γυναίκες μπήκαν σε έναν κόσμο πολυτέλειας και αυστηρού πρωτοκόλλου, αλλά η προσαρμογή τους ήταν γεμάτη δυσκολίες, μοναξιά και σκληρή κριτική.

Η Charlene, μια αθλήτρια με δική της πορεία ως Ολυμπιακή κολυμβήτρια, γνωρίστηκε με τον Αλβέρτο το 2000, αλλά ο δρόμος της προς τον γάμο ήταν γεμάτος αβεβαιότητες. Το 2011, λίγο πριν την τελετή, φημολογείται ότι προσπάθησε να το σκάσει από το Μονακό, μέσω του αεροδρομίου της Νίκαιας και την ανάγκασαν να επιστρέψει. Οι φήμες αυτές ποτέ δεν επιβεβαιώθηκαν επίσημα, αλλά ποτέ δεν διαψεύστηκαν ξεκάθαρα.

Εξαρχής, η Charlene δεν φαινόταν να ταιριάζει στον μικρόκοσμο του Μονακό. Δεν ήταν η κλασική trophy wife, δεν ήταν η γαλαζοαίματη που πατά επί πτωμάτων για λίγη παραπάνω εξουσία, αλλά ούτε και μια γυναίκα που ήθελε να χτίσει μια δυναμική δημόσια εικόνα. Ήταν αποστασιοποιημένη, συχνά έμοιαζε μελαγχολική και, σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν τη βασιλική οικογένεια, δεχόταν πιέσεις από το περιβάλλον της.

Ποια είναι η πριγκίπισσα Charlene;

Η πριγκίπισσα Charlene του Μονακό, γεννημένη Charlene Wittstock στις 25 Ιανουαρίου 1978 στην Μπολτέρ της Νοτίου Αφρικής, είναι μια από τις πιο γνωστές προσωπικότητες της σύγχρονης βασιλικής Ευρώπης. Πριν από την εισαγωγή της στη βασιλική ζωή του Μονακό, η Charlene ήταν ήδη διακεκριμένη κολυμβήτρια. Ήταν μέλος της εθνικής ομάδας της Νότιας Αφρικής και συμμετείχε σε διεθνείς διοργανώσεις, συμπεριλαμβανομένων των Ολυμπιακών Αγώνων του 2000 στο Σίδνεϊ.

Η ζωή της Charlene άλλαξε δραματικά όταν γνώρισε τον Πρίγκιπα Αλβέρτο κατά τη διάρκεια ενός διεθνούς κολυμβητικού αγώνα στο Μονακό το 2000. Το 2011, η Charlene και ο Αλβέρτος παντρεύτηκαν σε έναν θεαματικό γάμο που συγκέντρωσε την προσοχή των ΜΜΕ παγκοσμίως. Η Charlene έγινε η πριγκίπισσα του Μονακό, αναλαμβάνοντας έναν νέο ρόλο που την έβαλε στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής του πριγκιπάτου αλλά και της διεθνούς βασιλικής σκηνής.

Η ζωή της στο Μονακό, το μικρό και πολυτελές πριγκιπάτο που ελέγχεται από την οικογένεια Grimaldi, δεν ήταν χωρίς προκλήσεις. Η πίεση από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και η συνεχής κριτική της δημόσιας εικόνας της, δημιούργησαν ένα έντονο άγχος για την πριγκίπισσα, κάτι που αποτυπώθηκε σε συχνές αναφορές για συναισθηματική και σωματική εξάντληση που βίωνε, συχνά βουβά και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Το 2021, η Charlene αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα υγείας όταν παρουσίασε μια παρατεταμένη λοίμωξη των παραρρίνιων κόλπων, που την κράτησε απομονωμένη από τον Πρίγκιπα Αλβέρτο και τα δίδυμα παιδιά τους, τον Πρίγκιπα Zack και την Πριγκίπισσα Gabriella. Η Charlene χρειάστηκε να μείνει για μήνες στην πατρίδα της, τη Νότια Αφρική. Η κατάσταση της υγείας της, που απαιτούσε επανειλημμένες χειρουργικές επεμβάσεις, έγινε θέμα συζήτησης στον διεθνή τύπο. Παρά τις εικασίες και τις φήμες για την προσωπική της ζωή, η Πριγκίπισσα συνέχιζε να υπερασπίζεται την ιδιωτικότητά της και να επικεντρώνεται στην αποκατάστασή της.

Η πολύμηνη απομόνωση στη Νότια Αφρική, η κατάρρευση και οι φήμες

Το 2021, η Charlene εξαφανίστηκε από τη δημόσια ζωή του Μονακό. Επισήμως, βρισκόταν στη Νότια Αφρική λόγω μιας σοβαρής λοίμωξης που απαιτούσε πολλαπλές επεμβάσεις και δεν της επέτρεπε να ταξιδέψει αεροπορικώς. Αλλά οι ψίθυροι δεν άργησαν να γίνουν κραυγές: Μήπως αυτή ήταν μια δικαιολογία για να μείνει μακριά από το παλάτι;

Όσο οι μήνες περνούσαν, εμφανίστηκαν αναφορές ότι η Charlene προσπαθούσε να απεξαρτηθεί από ηρεμιστικά και παυσίπονα, τα οποία έπαιρνε για χρόνια. Οι εικόνες της από τη Νότια Αφρική προκάλεσαν σοκ: φαινόταν αδυνατισμένη, εύθραυστη, μια σκιά του δυναμικού κοριτσιού που είχε γνωρίσει ο κόσμος μέσα από τον αθλητισμό.

Τελικά, επέστρεψε στο Μονακό τον Νοέμβριο του 2021, αλλά η χαρά κράτησε μόλις λίγες μέρες. Μέσα σε μία εβδομάδα, είχε ήδη φύγει ξανά, αυτή τη φορά για μια πολυτελή κλινική αποκατάστασης στην Ελβετία, με κόστος 400.000 δολάρια τον μήνα. Ο πρίγκιπας Αλβέρτος δήλωσε ότι η σύζυγός του βίωνε συμπτώματα υπερκόπωσης, ενώ τόνισε πως η οικογένεια είχε παρέμβει για να της προσφέρει βοήθεια.

Σε συνέντευξή του στο περιοδικό PEOPLE, ο πρίγκιπας δήλωσε: «Ήταν πολύ ήρεμη και πολύ κατανοητική. Κατάλαβε μόνη της ότι χρειαζόταν βοήθεια. Δεν μπορείς να πιέσεις κάποιον να καταλάβει ότι χρειάζεται θεραπεία, πρέπει να το αποδεχτεί ο ίδιος. Κι εκείνη ήταν έτσι κι αλλιώς υπέρ της θεραπείας. Το ξέραμε. Θέλαμε απλώς να το επιβεβαιώσουμε». Όμως, οι πληροφορίες υποστηρίζουν πως η αλήθεια ήταν πολύ πιο σκοτεινή.

Λίγες ημέρες μετά από αυτές τις δηλώσεις του Αλβέρτου, φίλοι της Charlene από τη Ζιμπάμπουε δήλωσαν στο Page Six ότι η πριγκίπισσα «παραλίγο να πεθάνει» στη Νότια Αφρική μετά από τις πολλές χειρουργικές επεμβάσεις στους παραρρίνιους κόλπους. Πρόσθεσαν ότι δεν μπορούσε να φάει στερεή τροφή και είχε χάσει σημαντικό βάρος. «Είναι άδικο που την παρουσιάζουν ως κάποια με ψυχικά προβλήματα. Δεν καταλαβαίνουμε γιατί το παλάτι υποτιμά το γεγονός ότι σχεδόν πέθανε στη Νότια Αφρική».

Ο Αλβέρτος δήλωσε ότι τα προβλήματα της Charlene δεν αφορούν τον γάμο τους. Παρ' όλα αυτά, κατά καιρούς έχουν κυκλοφορήσει φήμες και δημοσιεύματα που αναφέρουν ότι η πριγκίπισσα ενδέχεται να έχει κλονιστεί τόσο από τη σχέση της με τον Αλβέρτο, που έχει αποπειραθεί να βάλει τέλος στη ζωή της αρκετές φορές. Αυτές οι φήμες προήλθαν κυρίως από το περιβάλλον της βασιλικής οικογένειας του Μονακό και από πηγές που αναφέρονται σε προσωπικές της κρίσεις και προβλήματα υγείας.

Η Charlene, εκείνη την περίοδο, είχε δηλώσει ότι δεν μπορούσε να πετάξει πίσω στο Μονακό λόγω προβλημάτων υγείας, που εμπόδιζαν την εξίσωση πίεσης στα αυτιά της (που είναι απαραίτητη για υψόμετρα πάνω από 20.000 πόδια). Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της ασθένειάς της, το γραφείο Τύπου του παλατιού του Μονακό δεν εξήγησε γιατί ο Αλβέρτος, ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο, δεν έστειλε ένα πλοίο να φέρει τη γυναίκα του πίσω.

Κοινά σημεία με τη Grace Kelly

Πολλοί έχουν τονίσει τις τραγικές ομοιότητες μεταξύ της ζωής της πριγκίπισσας Charlene και της αείμνηστης πεθεράς της, Grace Kelly. «Η Grace είχε μια τρομερή κατάθλιψη κατά τα πρώτα χρόνια του γάμου τους, κάτι που δεν είναι πολύ διαφορετικό από αυτό που συμβαίνει με τη Charlene σήμερα», είπε στην εφημερίδα The Post ο Joel Stratte-McClure, πρώην δημοσιογράφος που κάλυπτε το Μονακό για δεκαετίες. «Ήταν πολύ δυστυχισμένη».

Ένας κάτοικος του Μονακό, ο οποίος γνωρίζει την βασιλική οικογένεια των Grimaldi εδώ και σχεδόν 30 χρόνια, είπε ότι η Charlene ποτέ δεν φαινόταν να ταιριάζει με τον Πρίγκιπα Αλβέρτο και τα αδέλφια του. «Είχε αυτή την παράξενη αίσθηση αποστασιοποίησης, σαν να μην την ένοιαζε πώς την αντιλαμβάνονταν οι κάτοικοι του Μονακό ή φαινόταν δυστυχισμένη χωρίς τη δυνατότητα να κάνει κάτι γι’ αυτό», είπε ο φίλος της οικογένειας. «Ήταν πολύ δύσκολο να την διαβάσεις. Δεν ήταν σαν την τυπική γυναίκα-τροπαίο του Μονακό. Δεν ήταν χρυσοθήρας».

«Το κουτσομπολιό στο Μόντε Κάρλο είναι σε άλλο επίπεδο», είπε ένας εξορίστος που ζει εδώ και δεκαετίες στη Γαλλική Ριβιέρα. «Μόνο οι δυνατοί επιβιώνουν. Δεν μπορούσες να πας για ένα δείπνο ή σε ένα μπαρ στο Μονακό τους τελευταίους μήνες χωρίς να ακούσεις κουτσομπολιά για το πότε κι αν θα επιστρέψει [η Charlene]», είπε μια πηγή στην εφημερίδα The Post. «Αλλά από τη στιγμή που επέστρεψε και συνέβησαν όλα αυτά, η συζήτηση έγινε σοβαρή και θεωρείται ότι υποφέρει πραγματικά από κατάθλιψη».

Το γαλλικό περιοδικό Voici δημοσίευσε μια ιστορία επικαλούμενη πηγή από το παλάτι, η οποία υποστήριξε ότι η Charlene είχε αρχίσει να παίρνει παυσίπονα περίπου εννέα χρόνια πριν λόγω ενός παλιού τραυματισμού. Αυτό γρήγορα μετατράπηκε σε εθισμό, κάτι που ενισχύθηκε από την αυξανόμενη δυσαρέσκειά της με την οικογένεια Grimaldi.

Σήμερα μπορεί να θυμούνται την Grace Kelly ως μια από τις πιο όμορφες και κομψές πριγκίπισσες στην ιστορία της ευρωπαϊκής μοναρχίας, ωστόσο, για καιρό κυκλοφορούσαν φήμες ότι ούτε εκείνη ήταν ευτυχισμένη στη νέα της πατρίδα. «Θυμάμαι ότι τη συνάντησα στα μέσα της δεκαετίας του '70 με τον [Πρίγκιπα] Ρενιέ στο Georges V και φαινόταν πρησμένη και μεθυσμένη», αποκάλυψε ο Joel Stratte-McClure.

Ο Frederic Mitterrand, πρώην υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας και ανιψιός του πρώην Γάλλου Προέδρου François Mitterrand, ανέφερε το 2007 ότι η Kelly ήταν μια υπέροχη αλλά πολύ λυπημένη γυναίκα. «Είχε μια αληθινή μελαγχολία», είχε δηλώσει τότε ο πολιτικός, ο οποίος έγραψε βιβλίο για την τραγική ζωή της πριγκίπισσας.

Και οι δύο γυναίκες ήρθαν στο Μονακό από άλλες χώρες και πολιτισμούς, με πολύ επιτυχημένες καριέρες πίσω τους— η Kelly ως αστέρας του Χόλιγουντ και η Charlene ως Ολυμπιονίκης κολυμβήτρια — πριν από τους εντυπωσιακούς γάμους τους στο «Λε Ροσέρ» ή «Το Βράχο», τον μονολίθο που υψώνεται ψηλά πάνω από τη Μεσόγειο. Η βασιλική οικογένεια των Grimaldi κυβερνά από το ροζ παλάτι στην κορυφή του Βράχου από τον 12ο αιώνα.

Η πριγκίπισσα Grace είχε δηλώσει κατά την περίοδο του γάμου της ότι ήλπιζε να επανέλθει στην καριέρα της στον κινηματογράφο, αλλά αυτό δε θα κρινόταν από την ίδια. «Αυτή η απόφαση θα ληφθεί από τον πρίγκιπα» είχε εξηγήσει.

Μια ζωή υπό το μικροσκόπιο

Η ζωή της Charlene στο παλάτι ποτέ δεν ήταν εύκολη. Το Μονακό είναι μικρό, μια κοινωνία γεμάτη αριστοκρατία, παλιές οικογένειες και αμείλικτη κουτσομπολίστικη διάθεση. «Το κουτσομπολιό στο Μονακό είναι σε άλλο επίπεδο. Μόνο οι πολύ δυνατοί επιβιώνουν», είπε χαρακτηριστικά ένας κάτοικος.

Η Charlene δεν είχε ποτέ την υποστήριξη που απολάμβανε η Grace Kelly, η οποία τουλάχιστον είχε την αποδοχή των υπηκόων της. Αντίθετα, η Charlene δεν μιλούσε καν καλά γαλλικά, παρά τις εντατικές σπουδές της στην ελίτ σχολή Institut de Français στη Γαλλική Ριβιέρα. Ήταν πάντα μια ξένη σε έναν ξένο τόπο.

Παράλληλα, ο γάμος της ήταν γεμάτος μελανά σημεία. Ο Αλβέρτος είχε ήδη αναγνωρίσει δύο εξώγαμα παιδιά και τον Δεκέμβριο, μια Βραζιλιάνα κατέθεσε μήνυση ισχυριζόμενη ότι έχει μια κόρη μαζί του, από σχέση που είχαν ενώ αυτός και η Charlene ήταν ήδη ζευγάρι. Για την ακρίβεια, η γυναίκα υποστηρίζει ότι αυτό συνέβη λίγο πριν τον γάμο του πρίγκιπα με την όμορφη κολυμβήτρια. Ο Αλβέρτος αρνήθηκε τους ισχυρισμούς, αλλά η υπόθεση προσέθεσε άλλο ένα στρώμα αμφιβολιών γύρω από το παραμυθένιο προφίλ του γάμου τους.

Η λευκή «κόρη» των Ζουλού

Αν υπάρχει ένας τόπος όπου η Charlene νιώθει ότι ανήκει, αυτός είναι η Νότια Αφρική. Εκεί, διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με την ελίτ της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της δισεκατομμυριούχου Bridgette Motsepe Radebe, η οποία πρόσφατα κατηγορήθηκε για ξέπλυμα χρήματος και εκλογική απάτη στη Μποτσουάνα.

Είναι επίσης πολύ κοντά στη βασιλική οικογένεια των Ζουλού. Ο αείμνηστος βασιλιάς Goodwill Zwelithini την θεωρούσε «κόρη του» και η Charlene βρέθηκε στην κηδεία και το μνημόσυνό του. Επίσης, μεσολάβησε στις πρόσφατες διαμάχες για τη διαδοχή του. Μάλιστα, την ημέρα που έφυγε από τη Νότια Αφρική, τη συνόδευε στο αεροδρόμιο ο νέος βασιλιάς των Ζουλού.

Θα γράψει η Charlene το δικό της τέλος;

Η πριγκίπισσα του Μονακό παραμένει ένα αίνιγμα. Πολλοί λένε πως είναι μια γυναίκα παγιδευμένη σε μια ζωή που δεν ήθελε, άλλοι πιστεύουν πως είναι πιο έξυπνη απ’ ό,τι φαίνεται. Ο ίδιος ο Αλβέρτος, όταν ήταν νεότερος, είχε πει ότι «λυπάται όποια παντρευτεί», γιατί «αν δεν είναι διάσημη και μαθημένη στο προσκήνιο, το βασιλικό "ενυδρείο" θα τη φάει ζωντανή». Η ιστορία της μητέρας του, Grace Kelly, επιβεβαίωσε αυτά τα λόγια. Το ίδιο φαίνεται να συμβαίνει και με τη Charlene. Η μόνη διαφορά είναι πως η Charlene ακόμα έχει επιλογές. Το ερώτημα είναι: θα μείνει ή θα βρει τη δύναμη να φύγει;

Πηγή: Grace

Το σκηνοθετικό ντεμπούτο του βρετανού σταρ στο λυρικό θέατρο και άλλες τέσσερις πολυαναμενόμενες παραγωγές ανά την Ευρώπη

Μνημειώδη έργα του μελοδραματικού ρεπερτορίου, τολμηρές σκηνοθεσίες, επετειακές αναγνώσεις και διεθνείς σταρ σε απρόβλεπτους (ή όχι και τόσο απρόβλεπτους) ρόλους συνθέτουν ένα λυρικό τοπίο υψηλών προσδοκιών.

Από τον πολυαναμενόμενο «Ευγένιο Ονιέγκιν» των Παρισίων και το επετειακό «Δαχτυλίδι του Νίμπελουνγκ» στο Μιλάνο, μέχρι τη λαμπερή «Λουίζα Μίλερ» στη Βιέννη, ακολουθούν πέντε φιλόδοξες παραγωγές (νέες σκηνοθεσίες ή και αναβιώσεις επιτυχημένων παραστάσεων) που υπενθυμίζουν ότι η όπερα παραμένει ένα ζωντανό, διεθνές πεδίο συνάντησης καλλιτεχνών, ιδεών και μεγάλων αφηγήσεων.

Από το Χόλιγουντ στο Palais Garnier

Να μια παράσταση όπερας όπου δεν είναι τόσο πρωταγωνιστές οι τραγουδιστές όσο ο σκηνοθέτης. Ο λόγος για τον «Ευγένιο Ονιέγκιν» του Τσαϊκόφσκι, τον οποίο  σκηνοθετεί στο παρισινό Palais Garnier ο βρετανός ηθοποιός Ρέιφ Φάινς.

Στιγμιότυπο από την ταινία «Ονιέγκιν» που σκηνοθέτησε η Μάρθα Φάινς με τον διάσημο αδελφό της στον ρόλο του τίτλου, χαρακτήρα που τώρα ο Ρέιφ Φάινς προσεγγίζει ως σκηνοθέτης στην ομώνυμη όπερα στο Palais Garnier.

Ο Φάινς με την πλούσια κινηματογραφική («Η λίστα του Σίντλερ», «Ο άγγλος ασθενής», «Ο επίμονος κηπουρός» κ.λπ.) και θεατρική καριέρα, είχε διαβάσει για πρώτη φορά το έμμετρο μυθιστόρημα «Ευγένιος Ονιέγκιν» του Πούσκιν (στο οποίο βασίζεται η όπερα) όταν ήταν ακόμη φοιτητής στη Βασιλική Ακαδημία Δραματικής Τέχνης (RADA). Το 1999 είχε ερμηνεύσει τον ομώνυμο ρόλο στην ταινία «Ονιέγκιν» που είχε σκηνοθετήσει η αδελφή του, Μάρθα Φάινς. Με τον «Ευγένιο Ονιέγκιν» κάνει τώρα το ντεμπούτο του και ως σκηνοθέτης της όπερας – με τη σκηνοθεσία σε θέατρο και κινηματογράφο έχει ήδη ασχοληθεί με επιτυχία.

Ο ίδιος δηλώνει φίλος της κλασικής μουσικής και του κλασικού μπαλέτου, το οποίο αγάπησε ακόμα περισσότερο όταν το  2018 σκηνοθέτησε την κινηματογραφική βιογραφία του Ρούντολφ Νουρέγεφ με τον τίτλο «Το λευκό κοράκι». Μιλώντας για τη συνεργασία του με το Palais Garnier περιγράφει τον «Ευγένιο Ονιέγκιν» ως «μια ερωτική ιστορία που δεν λειτουργεί» και σχολιάζει ότι «η φιγούρα του μελαγχολικού και απογοητευμένου από τον κόσμο ανθρώπου είναι συχνή στη ρωσική λογοτεχνία, αλλά την ίδια στιγμή αυτή η κατάσταση της ανθρώπινης ψυχής είναι απολύτως διαχρονική».

Η πρεµιέρα θα δοθεί σήμερα Δευτέρα, 26 Ιανουαρίου – προηγήθηκε στις 23 του µήνα pre-opening για θεατές κάτω των 28 ετών. Ολες οι παραστάσεις, μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου, είναι sold out. Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους βρίσκουμε ένα πολυεθνικό καστ: Ο ρωσοαυστριακός βαρύτονος Μπόρις Πινχάσοβιτς (Ευγένιος), η αρμένισσα υψίφωνος Ρουζάν Μαντασιάν (Τατιάνα), ο ουκρανός τενόρος Μπογκντάν Βολκόφ (Λένσκι), η μαλτέζα μεσόφωνος Μαρβίκ Μονρεάλ (Ολγα), η ρωσίδα μεσόφωνος Ελενα Ζαρέμπα (Φιλίπεβνα), η αμερικανίδα μεσόφωνος Σούζαν Γκράχαμ (Λαρίνα) και ο ουκρανός βαθύφωνος Αλεξάντερ Τσιμπάλιουκ (πρίγκιπας Γκρέμιν). Την ορχήστρα θα διευθύνουν εναλλάξ ο Σεμιόν Μπίτσκοφ και ο Κέις Σκαλιόνε.

 «Δαχτυλίδι» 150 ετών

Λυρικό θέατρο όπου κάθε πρεμιέρα αποτελεί διεθνές πολιτιστικό γεγονός, η Σκάλα του Μιλάνου φιλοξενεί σε λίγες εβδομάδες ένα από τα πλέον φιλόδοξα εγχειρήματα της νέας καλλιτεχνικής περιόδου: Την παρουσίαση ολόκληρης της τετραλογίας του Ρίχαρντ Βάγκνερ «Το δαχτυλίδι του Νίμπελουνγκ» σε δύο πλήρεις κύκλους παραστάσεων.

Το επικό έργο που αποτελείται από τις όπερες «Ο χρυσός του Ρήνου», «Βαλκυρία», «Ζίγκφριντ» και «Το λυκόφως των θεών» θα παρουσιαστεί στη Σκάλα τον Μάρτιο με αφορμή τη συμπλήρωση των 150 ετών από την πρώτη πλήρη παρουσίαση του κύκλου, το 1876 στο Μπαϊρόιτ.

Η παραγωγή έχει ανατεθεί στον διακεκριμένο βρετανό σκηνοθέτη Ντέβιντ Μακ Βίκαρ, ο οποίος αξιοποιεί την πιο σύγχρονη τεχνολογία, εντυπωσιακά σκηνικά, φωτισμούς και διάφορα εφέ, για να προβάλει την υπερβατική φύση του έργου με τρόπο που να τιμά και να αναδεικνύει την ιστορική αξία του – ο καλλιτέχνης είχε σκηνοθετήσει τη «Μήδεια» του Κερουμπίνι στην παραγωγή που είδαμε το 2023 στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Αναλυτικότερα, την 1η και στις 10 Μαρτίου θα παρουσιαστεί «Ο χρυσός του Ρήνου», στις 3 και στις 11 η «Βαλκυρία», στις 5 και στις 13 ο «Ζίγκφριντ» και, τέλος, στις 7 και στις 15 Μαρτίου «Το λυκόφως των θεών».

Τη μουσική διεύθυνση της παραγωγής μοιράζονται ο Βρετανός Αλεξάντερ Σόντι και η Αυστραλή Σιμόν Γιανγκ. Το καστ περιλαμβάνει διεθνώς καταξιωμένους τραγουδιστές, μεταξύ άλλων τη φινλανδή σοπράνο Καμίλα Νίλουντ ως Μπρουνχίλντε, τον γερμανό τενόρο Κλάους Φλόριαν Φογκτ ως Ζίγκφριντ, τη νοτιοαφρικανή υψίφωνο Ελζα φαν ντεν Χίφερ ως Ζιγκλίντε και τον γερμανό βαρύτονο Μίχαελ Φόλε ως Βόταν. Πρόκειται για φωνές που έχουν διακριθεί στις μεγαλύτερες σκηνές για τις ερμηνείες τους στα απαιτητικά έργα του Βάγκνερ.

Η επιστροφή ενός τσάρου

Υπάρχουν διάφορες εκδοχές του «Μπορίς Γκοντουνόφ», της μεγαλειώδους όπερας του Μοδέστου Μουσόργκσκι. Η αρχική έκδοση του 1869 είχε απορριφθεί από το Αυτοκρατορικό Θέατρο με πρόσχημα ότι δεν περιείχε έναν μεγάλο γυναικείο ρόλο για μια πριμαντόνα. Ο συνθέτης αναθεώρησε το έργο υποβάλλοντας μια άλλη εκδοχή το 1872, ενώ ακολούθησαν οι εκδοχές τού Νικολάι Ρίμσκι-Κόρσακοφ, o οποίος έκανε εκτενή επανενορχήστρωση και αναθεώρηση του μουσικού κειμένου και του Ντμίτρι Σοστακόβιτς που αποκατέστησε και επανενορχήστρωσε την αρχική εκδοχή.

Η όπερα – «ένα σοκαριστικό ψυχόδραμα, που αποκαλύπτει τη διαφθορά της εξουσίας» – θα παρουσιαστεί τώρα στη Βασιλική Οπερα του Λονδίνου στην παλαιότερη σκηνοθεσία του Ρίτσαρντ Τζόουνς και στην αρχική εκδοχή του Μουσόργκσκι, η οποία έχει τη μορφή επτά σκηνών που διαρκούν περίπου δύο ώρες και εκτυλίσσονται χωρίς διάλειμμα. Πρεμιέρα στις 29 Ιανουαρίου.

Ο διάσημος ουαλός μπασοβαρύτονος Μπριν Τέρφελ, σε πρώτο πλάνο, ως «Μπορίς Γκοντουνόφ».

Οι παραστάσεις θα διαρκέσουν έως τις 18 Φεβρουαρίου. Στο κέντρο του ενδιαφέροντος βρίσκεται βεβαίως ο εξηντάχρονος ουαλός μπασοβαρύτονος Μπριν Τέρφελ. Ο διάσημος καλλιτέχνης, τον οποίο αγαπά ιδιαιτέρως το κοινό του Λονδίνου, επιστρέφει στη Βασιλική Οπερα και στον πρωταγωνιστικό ρόλο του τσάρου Μπορίς Γκοντουνόφ, τον οποίο είχε ερμηνεύσει για πρώτη φορά το 2016 στην ίδια παραγωγή, στο ίδιο θέατρο. Ο Τέρφελ έχει χαρακτηρίσει τον κατά Μουσόργκσκι Γκοντουνόφ «ό,τι δυσκολότερο έχω αντιμετωπίσει στη σταδιοδρομία μου». Τον νέο κύκλο παραστάσεων θα διευθύνει ο Μαρκ Γουίγκλσγουορθ.

Μια σταρ για τη «Λουίζα Μίλερ»

Η επικείμενη πρεμιέρα της όπερας «Λουίζα Μίλερ» του Βέρντι στην Κρατική Οπερα της Βιέννης, στις 7 Φεβρουαρίου, είναι ήδη sold out – θα έχει προηγηθεί στις 4 Φεβρουαρίου ανοιχτή γενική δοκιμή με μειωμένες τιμές εισιτηρίων για θεατές κάτω των 27 ετών. Η παραγωγή κέρδισε το ενδιαφέρον του κοινού κυρίως επειδή στον πρωταγωνιστικό ρόλο θα εμφανιστεί μία από τις σουπερστάρ σοπράνο της εποχής μας, η αμερικανίδα υψίφωνος Ναντίν Σιέρα – η οποία είχε ενθουσιάσει το ελληνικό κοινό ως Βιολέτα στην «Τραβιάτα» της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Ηρώδειο, τον Ιούλιο του 2024.

Η υψίφωνος Ναντίν Σιέρα θα ερμηνεύσει για πρώτη φορά σε παράσταση τον ρόλο της «Λουίζα Μίλερ», στην Κρατική Οπερα της Βιέννης. Photo Gregor Hohenberg.

Η Σιέρα τραγούδησε για πρώτη φορά τον ρόλο της Λουίζα στην κονστερτάντε παρουσίαση της όπερας στο θέατρο Σαν Κάρλο της Νάπολι, τον Ιούνιο του 2024, οπότε η εμφάνισή της στη Βιέννη σηματοδοτεί την πρώτη φορά που τον ερμηνεύει σε παράσταση. Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Φιλίπ Γκριγκοριάν και τη μουσική διεύθυνση έχει ο Μικέλε Μαριότι.

Τον Ροντόλφο, τον αγαπημένο της Λουίζα, ερμηνεύει ο βρετανός τενόρος Φρέντι ντε Τομάζο, ο οποίος είχε επίσης εμφανιστεί στην αθηναϊκή «Τραβιάτα» της Σιέρα ως Αλφρέντο Ζερμόν. Παραστάσεις θα δοθούν και στις 16, 20, 23, 26 Φεβρουαρίου, καθώς και την 1η Μαρτίου.

Η «Τζοκόντα» φοράει Λακρουά

Ο σκηνοθέτης Ρομάν Ζιλμπέρ τοποθετεί τη δράση της «Τζοκόντα» σε μια μυστηριώδη και ζοφερή Βενετία, όπου τα ασπρόμαυρα κανάλια θυμίζουν τόσο την εορταστική όσο και τη σκοτεινή πλευρά της πόλης. Συμπαραγωγή του Σαν Κάρλο της Νάπολι (όπου πρωταγωνίστρια στον πρώτο κύκλο παραστάσεων ήταν η Αννα Νετρέμπκο) και του Gran Teatre del Liceu της Βαρκελώνης, η παράσταση του αριστουργήματος του Πονκιέλι φιλοξενείται τώρα στο Λιτσέου, από τις 16 Φεβρουαρίου έως τις 2 Μαρτίου.

Τον απαιτητικότατο ρόλο της Τζοκόντα ερμηνεύουν εναλλάξ η ισπανίδα υψίφωνος Σαγιόα Ερνάντεθ και η γεννημένη στο Μινσκ της Λευκορωσίας μεσόφωνος Εκατερίνα Σεμεντσούκ (η οποία δοκιμάζεται πλέον και στο ρεπερτόριο της δραματικής υψιφώνου). Τα εντυπωσιακά κοστούμια υπογράφει ο αειθαλής σχεδιαστής μόδας Κριστιάν Λακρουά. Ζιλμπέρ και Λακρουά θα συνεργαστούν και με τη δική μας Εθνική Λυρική Σκηνή τον ερχόμενο Απρίλιο, στη νέα παραγωγή της «Κάρμεν» του Μπιζέ. Πρόκειται για την αναβίωση και επαναδημιουργία της παγκόσμιας πρώτης παρουσίασης του δημοφιλούς έργου που δόθηκε το 1875 στην Opéra-Comique του Παρισιού, «μέσα από μια πολυετή έρευνα στο βιβλίο σκηνοθεσίας και τα σχέδια κοστουμιών και σκηνικών της επεισοδιακής πρεμιέρας».