Το ιστορικό γαλλικό κάστρο χρίζει άμεσης ανακαίνισης, η αξία της οποίας τοποθετείται στα 68,3 εκατ. ευρώ. Οι διαχειριστές προειδοποιούν για τον κίνδυνο καταστροφής ανεκτίμητων κειμηλίων

Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης βρίσκεται το ιστορικό Κάστρο Σαντιγί (Château de Chantilly). Αναζητεί έναν αρκετά πλούσιο επενδυτή από τις ΗΠΑ, ο οποίος θα χρηματοδοτήσει την ανακαίνισή του. Σύμφωνα με τους Times, το κάστρο χρίζει ανακαίνισης το αντίτιμο της οποίας αγγίζει τα 68,3 εκατ. ευρώ. Θεωρείται δε επιτακτική, καθώς η προηγούμενη, πριν από 20 χρόνια, ήταν (και) ημιτελής. Η καθυστέρηση έχει αφήσει το μνημείο που το 2025 αναδείχθηκε αγαπημένο των Γάλλων αντιμέτωπο με «δομικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης».

Ανάμεσα στα πολιτιστικά αγαθά που κινδυνεύουν βρίσκεται και το αναγνωστήριο του κάστρου, το οποίο στεγάζει συλλογή 19.000 τόμων – μία από τις σημαντικότερες στη Γαλλία. Οι επιμελητές προειδοποιούν ότι χειρόγραφα, ορισμένα εκ των οποίων χρονολογούνται στον 10ο αιώνα, ήδη καταρρέουν λόγω ακατάλληλων ατμοσφαιρικών συνθηκών στον χώρο. Παράλληλα ελλοχεύει και σοβαρός κίνδυνος πυρκαγιάς, καθώς το ηλεκτρικό δίκτυο χρειάζεται πλήρη αναβάθμιση.

Η κρίση ξέσπασε μετά τον θάνατο του Αγά Χαν Δ’, ο οποίος είχε δωρίσει συνολικά 70 εκατ. ευρώ για τη συντήρηση του μνημείου σε διάστημα 16 ετών και διέκοψε τη χρηματοδότηση το 2020. Η αποχώρησή του ανάγκασε τη διοίκηση του κάστρου, που βρίσκεται βορειοανατολικά του Παρισιού, να αναζητήσει ίδιους πόρους.

Εσωτερική άποψη της κρεβατοκάμαρας της δούκισσας του Ομάλ στο Château de Chantilly (Chesnot/Getty Images/Ideal Image)

Το 2024 το Chantilly προσέλκυσε 658.164 επισκέπτες –αύξηση 20% σε σχέση με το 2023– και απέφερε 12,7 εκατ. ευρώ από εισιτήρια, πωλήσεις καταστημάτων και εκδηλώσεις στον χώρο. Ωστόσο, σύμφωνα με τη γενική διαχειρίστρια του μνημείου, Αν Μίλερ, τα έσοδα αυτά δεν επαρκούν για να ξεπεραστεί «ο τοίχος των επενδύσεων» που απαιτούνται. Οι αρμόδιοι εκτιμούν ότι χρειάζονται 22,9 εκατ. ευρώ για την ανακαίνιση του ίδιου του κάστρου, 11,5 εκατ. για τους περίφημους στάβλους, 12,9 εκατ. για το πάρκο και τους κήπους, συν 21 εκατ. ευρώ για το γειτονικό Château d’Enghien, που αποτελεί μέρος του κτήματος. Συνολικά, 33 εκατ. ευρώ αφορούν «δομικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης», ενώ το κόστος διάσωσης της αίθουσας ανάγνωσης υπολογίζεται στα 4 εκατ. ευρώ.

Μέρος της εντυπωσιακής βιβλιοθήκης-αναγνωστηρίου του γαλλικού κάστρου (Shutterstock)

Με τη Γαλλία να αντιμετωπίζει ήδη δημόσιο χρέος ύψους 3,3 τρισ. ευρώ, οι κρατικές επιχορηγήσεις έχουν ουσιαστικά σταματήσει. Η διοίκηση αναζητά πλέον ιδιώτες δωρητές –κυρίως εύπορους Αμερικανούς– για να διασώσουν το κάστρο. Το αρχικό κάστρο ανεγέρθηκε τον 14ο αιώνα αλλά καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό κατά τη Γαλλική Επανάσταση από μια ομάδα γνωστή ως Bande Noire, η οποία ειδικευόταν στην αποσυναρμολόγηση μνημείων του παλαιού καθεστώτος και στην πώληση των οικοδομικών υλικών.

Το εσωτερικό ενός από τα πολλά διαμερίσματα που διαθέτει το ιστορικό κάστρο (Shutterstock)

Το οικοδόμημα ξανακτίστηκε τον 19ο αιώνα από τον Ερρίκο της Ορλεάνης, δούκα του Ομάλ, γιο του Λουδοβίκου-Φιλίππου, τελευταίου βασιλιά της Γαλλίας. Ο δούκας είχε κληρονομήσει το κτήμα, που ανήκε επί αιώνες στον Οίκο των Κοντέ, αλλά εξορίστηκε όταν ο Ναπολέων Γ’ ανέλαβε την εξουσία, το 1848. Ο δούκας βρήκε καταφύγιο στο Τούικενχαμ, όπου, όπως έλεγε, ανέπτυξε την αγάπη του για τη λογοτεχνία, εξελισσόμενος σε «αποφασισμένο βιβλιομανή».

Απέκτησε «μια εξαιρετική συλλογή μοναδικών βιβλίων, ιδίως εικονογραφημένων χειρογράφων, με κορυφαία δείγματα μεσαιωνικής τέχνης», σύμφωνα με τον ιστότοπο του κάστρου. Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται και το «Très Riches Heures» του δούκα του Μπερί, χειρόγραφο του 15ου αιώνα που θεωρείται η «Μόνα Λίζα των βιβλίων».

Η τραπεζαρία του Chateau de Chantilly (Shutterstock)

Το 2006 παρουσιάστηκε ένα 15ετές σχέδιο αποκατάστασης, ύψους 120 εκατ. ευρώ, για το κτίριο, τα διαμερίσματα, τους στάβλους και τα παρτέρια. Ωστόσο δαπανήθηκαν μόλις 80 εκατ. ευρώ –σχεδόν εξ ολοκλήρου από τον Αγά Χαν– ενώ έκτοτε έχουν προκύψει και νέα προβλήματα, όπως η «ανησυχητική υποβάθμιση» του γύρω δάσους, έκτασης 6.300 εκταρίων, σύμφωνα με τους αξιωματούχους. 

Ο MoM-z14 ανήκει σε μια ολοένα αυξανόμενη ομάδα απροσδόκητα φωτεινών γαλαξιών στο πρώιμο Σύμπαν, περίπου 100 φορές περισσότερων από ό,τι προέβλεπαν οι θεωρητικές μελέτες πριν από την εκτόξευση του διαστημικού τηλεσκοπίου

Το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb της NASA, της ESA και της Καναδικής Υπηρεσίας Διαστήματος (CSA) κοίταξε για ακόμα μια φορά μακριά στο πρώιμο Σύμπαν, επιβεβαιώνοντας την ύπαρξη ενός φωτεινού γαλαξία που υπήρχε «μόλις» 280 εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Eκρηξη. Ο γαλαξίας MoM-z14 προσφέρει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ενδείξεις για το χρονολόγιο της ιστορίας του Σύμπαντος και για το πόσο διαφορετικό ήταν το πρώιμο Σύμπαν από ό,τι περίμεναν οι αστρονόμοι.

Την ύπαρξη του γαλαξία επιβεβαίωσε επιστημονική ομάδα, με επικεφαλής το Ινστιτούτο Αστροφυσικής και Διαστημικής Έρευνας Kavli του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης (MIT), με δημοσίευση στο περιοδικό «Open Journal of Astrophysics». Χρησιμοποιώντας το όργανο NIRSpec (Φασματογράφος Εγγύς Υπέρυθρου) του James Webb, οι αστρονόμοι επιβεβαίωσαν ότι το φως του γαλαξία MoM-z14 ταξιδεύει μέσα στον διαστελλόμενο χώρο, επιμηκυνόμενο και «μετατοπιζόμενο» προς μεγαλύτερα, πιο ερυθρά μήκη κύματος, για περίπου 13,5 από τα εκτιμώμενα 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια ύπαρξης του Σύμπαντος.

Ο MoM-z14 ανήκει σε μια ολοένα αυξανόμενη ομάδα απροσδόκητα φωτεινών γαλαξιών στο πρώιμο Σύμπαν, περίπου 100 φορές περισσότερων από ό,τι προέβλεπαν οι θεωρητικές μελέτες πριν από την εκτόξευση του Webb. Ένα σημείο στο οποίο οι ερευνητές και οι θεωρητικοί μπορούν να αναζητήσουν απαντήσεις είναι ο αρχαιότερος πληθυσμός αστεριών στον Γαλαξία μας, που αποτελούν κάτι σαν «απολιθώματα του πρώιμου Σύμπαντος», όπως τα χαρακτηρίζει ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, Ρόχαν Ναϊντού από το Ινστιτούτο Kavli.

Ένα μικρό ποσοστό αυτών των αστεριών εμφανίζει υψηλές συγκεντρώσεις αζώτου, κάτι που παρατηρείται επίσης σε ορισμένες από τις πρώιμες γαλαξιακές παρατηρήσεις του Webb, συμπεριλαμβανομένου του MoM-z14. Δεδομένου ότι ο γαλαξίας MoM-z14 υπήρχε μόλις 280 εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, δεν υπήρχε αρκετός χρόνος για πολλές γενιές αστεριών, ώστε να παράγουν τόσο υψηλές ποσότητες αζώτου με τον τρόπο που θα περίμεναν οι αστρονόμοι. Μία θεωρία που εξετάζεται είναι ότι το εξαιρετικά πυκνό περιβάλλον του πρώιμου Σύμπαντος ευνόησε τη δημιουργία υπερμεγεθών αστεριών, ικανών να παράγουν περισσότερο άζωτο από οποιοδήποτε αστέρι παρατηρείται σήμερα στο Σύμπαν.

Ο MoM-z14 παρουσιάζει επίσης ενδείξεις ότι «καθαρίζει» την πυκνή, αρχέγονη ομίχλη υδρογόνου του πρώιμου Σύμπαντος στον χώρο γύρω του. Ένας από τους βασικούς λόγους κατασκευής του Webb ήταν για να καθοριστεί το χρονοδιάγραμμα αυτής της περιόδου «εκκαθάρισης» της κοσμικής ιστορίας, την οποία οι αστρονόμοι αποκαλούν επαναϊονισμό. Πρόκειται για την εποχή κατά την οποία οι πρώτοι αστέρες παρήγαγαν φως αρκετά υψηλής ενέργειας ώστε να διαπεράσει το πυκνό υδρογόνο του πρώιμου Σύμπαντος και να αρχίσει να ταξιδεύει στο διάστημα, φτάνοντας τελικά μέχρι το Webb και σε εμάς. Ο γαλαξίας MoM-z14 προσφέρει ένα ακόμη στοιχείο για τη χαρτογράφηση του χρονοδιαγράμματος του επαναϊονισμού. 

Το σκηνικό του couture show του Valentino στο Παρίσι δεν ήταν απλώς εντυπωσιακό — ήταν βασισμένο σε έναν πραγματικό μηχανισμό θέασης του 19ου αιώνα: το Kaiserpanorama. Και όσο πιο πολύ το καταλαβαίνεις, τόσο πιο καθαρό γίνεται γιατί λειτούργησε τόσο δυνατά.

Τι είναι το Kaiserpanorama

Το Kaiserpanorama ήταν μια μορφή στερεοσκοπικής ψυχαγωγίας που εμφανίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και θεωρείται άμεσος πρόδρομος του κινηματογράφου. Το επινόησε ο Γερμανός August Fuhrmann γύρω στο 1890 και γνώρισε τεράστια επιτυχία σε όλη την Ευρώπη.

Η κατασκευή ήταν κυκλική και ξύλινη, με περίπου 25 σταθμούς θέασης. Σε κάθε θέση, ο θεατής έσκυβε και κοίταζε μέσα από δύο φακούς, βλέποντας στερεοσκοπικές γυάλινες εικόνες που εναλλάσσονταν αργά μέσω ενός εσωτερικού περιστρεφόμενου μηχανισμού. Το αποτέλεσμα ήταν τρισδιάστατο, πολύ πριν υπάρξει ο κινηματογράφος όπως τον ξέρουμε.

Μέχρι το 1910, ο Fuhrmann είχε πάνω από 250 ενεργά Kaiserpanorama σε όλη την Ευρώπη και ένα αρχείο σχεδόν 100.000 εικόνων — ταξίδια, πόλεις, τοπία, άλλους πολιτισμούς. Ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο κόσμος «έβλεπε τον κόσμο» χωρίς να μετακινηθεί.

Πώς λειτουργούσε η εμπειρία

Το βασικό στοιχείο του Kaiserpanorama ήταν ότι δεν έβλεπαν όλοι το ίδιο πράγμα ταυτόχρονα. Κάθε θεατής είχε το δικό του παράθυρο θέασης. Έβλεπες εικόνες σε κύκλο, σε συγκεκριμένο ρυθμό, χωρίς δυνατότητα επιτάχυνσης ή επιλογής. Δεν υπήρχε πλήρης έλεγχος. Δεν υπήρχε instant εικόνα. Υπήρχε μόνο εστίαση, αναμονή και αποσπασματική εμπειρία.

Και αυτό ακριβώς μετέφερε ο Alessandro Michele στο couture show του Valentino.

Από το Kaiserpanorama στο Valentino show

Στο show, αντί για πασαρέλα, υπήρχε ένας κυκλικός μηχανισμός με ανοίγματα στον τοίχο. Οι καλεσμένοι έπρεπε να σκύψουν και να κοιτάξουν μέσα από σχισμές, όπως ακριβώς στο Kaiserpanorama. Και φυσικά να τραβήξουν βίντεο με τα smartphone. Τα μοντέλα περνούσαν κυκλικά και εμφανίζονταν για λίγα δευτερόλεπτα.

Γιατί ήταν τόσο έξυπνο fashion concept

Το Kaiserpanorama δεν ήταν απλώς μια ιστορική αναφορά. Ήταν ένα σχόλιο για τον τρόπο που καταναλώνουμε την εικόνα σήμερα. Σε έναν κόσμο όπου όλα είναι άμεσα, διαθέσιμα και επαναλαμβανόμενα, το show του Valentino επέβαλε έναν μικρό περιορισμό.

Ο Alessandro Michele πήρε έναν μηχανισμό του 1890 και τον χρησιμοποίησε για να κάνει την υψηλή ραπτική το 2026 να μοιάζει φρέσκια, δύσκολη και επιθυμητή.

Και κάπως έτσι, ένα μηχάνημα που προηγήθηκε του κινηματογράφου, έγινε η βάση για ένα από τα πιο σύγχρονα, πρωτότυπα και εντυπωσιακά στησίματα πασαρέλας των τελευταίων χρόνων.