Ο Μορίς Τέμπελσμαν μπορεί να ήταν ο λιγότερο διάσημος από τους άντρες της ζωής της, αλλά ήταν αυτός που έμεινε μαζί της μέχρι το τέλος.
Για μια γυναίκα που πέρασε μεγάλο μέρος της ενήλικης ζωής της στο προσκήνιο, η Τζάκι Κένεντι Ωνάση ήταν σχεδόν τόσο διάσημη για την επιθυμία της για ιδιωτικότητα όσο και για τις σχέσεις που την έκαναν αμερικανικό σύμβολο. Έτσι, όταν στις 19 Μαΐου 1994 ανακοινώθηκε ότι η Τζάκι είχε πεθάνει στο διαμέρισμά της στο Μανχάταν μετά από μάχη με λέμφωμα μη Hodgkin, λίγοι εξεπλάγησαν όταν έμαθαν ότι την είχαν συνοδεύσει στο τέλος της ζωής της μια πολύ μικρή ομάδα από τους πιο κοντινούς της ανθρώπους. Τρία «μέλη της οικογένειας», όπως αναφερόταν στην επίσημη ανακοίνωση μετά το θάνατό της. Τα δύο ήταν τα παιδιά της, η Κάρολαϊν Κένεντι και ο Τζον Φ. Κένεντι Τζούνιορ, και το τρίτο ήταν ο Μορίς Τέμπελσμαν.
«Αντίο, λοιπόν, αντίο»
Για όσους γνώριζαν καλά την Τζάκι, η προσθήκη του Τέμπελσμαν σε αυτόν τον κατάλογο ήταν απολύτως φυσιολογική. Στην κηδεία της στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία του Αγίου Ιγνατίου Λογιόλα στην Park Avenue πέντε ημέρες αργότερα, ήταν αυτός που στάθηκε δίπλα στα παιδιά της και διάβασε ένα ποίημα, την Ιθάκη του Κ.Π. Καβάφη, στο οποίο πρόσθεσε τη δική του συναισθηματική πινελιά. «Και τώρα το ταξίδι τελείωσε, πολύ σύντομο, δυστυχώς, πολύ σύντομο», είπε ο Τέμπελσμαν στην τελετή. «Ήταν γεμάτο περιπέτεια και σοφία, γέλιο και αγάπη, τρυφερότητα και χάρη. Αντίο, λοιπόν, αντίο».
Εξάλλου, αν και ο Τέμπελσμαν αναφερόταν συχνότερα στον Τύπο ως «σύντροφος» ή «συχνός συνοδός», η πραγματικότητα για όσους τους γνώριζαν ήταν προφανής εδώ και καιρό: ήταν ο τελευταίος μεγάλος έρωτας της Τζάκι, ο τρίτος, άτυπος σύζυγός της κατά την τελευταία δεκαετία της ζωής της.
Κοντός και φαλακρός
Η Τζάκι συχνά και άδικα χαρακτηριζόταν, τουλάχιστον στην κοινή γνώμη, από τις σχέσεις της με τους άνδρες που την περιβάλλουν. Σε σύγκριση με την εικόνα του ιρλανδοκαθολικού πρίγκιπα της καρδιάς της, του πρώτου συζύγου της, του προέδρου των ΗΠΑ, Τζον Φ. Κένεντι, ή την εκκεντρική μεγαλοπρέπεια του δεύτερου, του Έλληνα εφοπλιστή Αριστοτέλη Ωνάση, ο Τέμπελσμαν φαινόταν μια ήπια και ταπεινή επιλογή για την τελευταία μεγάλη ερωτική ιστορία ενός αμερικανικού icon.
Ο Τέμπελσμαν ήταν ο τελευταίος μεγάλος έρωτας της Τζάκι, ο τρίτος, άτυπος σύζυγός της κατά την τελευταία δεκαετία της ζωής της.
Κοντός και φαλακρός, ο Τέμπελσμαν γεννήθηκε σε μια ορθόδοξη εβραϊκή οικογένεια στο Βέλγιο, πριν οι γονείς του μεταναστεύσουν στη Νέα Υόρκη για να ξεφύγουν από την άνοδο του ναζιστικού κόμματος. Στα 16 του ακολούθησε τον πατέρα του στη βιομηχανία διαμαντιών, δημιουργώντας επαφές που τον έκαναν ισχυρό παίκτη της βιομηχανίας εισαγωγής διαμαντιών.
Τα διαμάντια κι ο Νέλσον Μαντέλα
Στα 21 του, είχε γίνει εκατομμυριούχος, μεσολαβώντας σε μια συμφωνία με την αμερικανική κυβέρνηση για την προμήθεια διαμαντιών για βιομηχανική χρήση, όπως τα τρυπάνια πετρελαίου. Δημιούργησε σχέσεις με αφρικανικές εταιρείες διαμαντιών και ήταν στενός φίλος της ξακουστής οικογένειας Οπενχάιμερ και μέλος μιας επιλεγμένης ομάδας αγοραστών που είχαν το δικαίωμα να αγοράζουν διαμάντια απευθείας από εταιρεία εξόρυξης. Δραστηριοποιήθηκε επίσης στην προώθηση των σχέσεων μεταξύ Αμερικής και Αφρικής, ως πρόεδρος του μη κερδοσκοπικού African-American Institute, και βοήθησε ακόμη και στη χρηματοδότηση του πρώτου ταξιδιού του Νέλσον Μαντέλα στις ΗΠΑ.
Η πρώτη συνάντηση
Χάρη στις σχέσεις του με τους ανάλογους κύκλους, ο Τέμπελσμαν γνώρισε για πρώτη φορά τη Τζάκι τη δεκαετία του 1950, όταν οργάνωσε μια συνάντηση μεταξύ του τότε γερουσιαστή Κένεντι και των παραγόντων της Νότιας Αφρικής στον τομέα των διαμαντιών. Αν και θα περνούσαν πολλά χρόνια μέχρι η σχέση τους να εξελιχθεί σε κάτι περισσότερο από φιλία, αυτή η πρώιμη σχέση με τον Τέμπελσμαν σήμαινε ότι, μέχρι το τέλος της ζωής της, η Τζάκι γνώριζε τον έμπορο διαμαντιών πολύ περισσότερο καιρό από ό,τι γνώριζε οποιονδήποτε από τους δύο συζύγους της.
Οι άνδρες της ζωής της
Αν και ο JFK και ο Ωνάσης ήταν σίγουρα οι πιο διάσημες σχέσεις της Τζάκι – και ο Τέμπελσμαν ήταν ο τελευταίος της – δεν ήταν οι μόνοι άντρες που έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή της.
Η πρώιμη σχέση με τον Τέμπελσμαν σήμαινε ότι, μέχρι το τέλος της ζωής της, η Τζάκι γνώριζε τον έμπορο διαμαντιών πολύ περισσότερο καιρό από ό,τι γνώριζε οποιονδήποτε από τους δύο συζύγους της.
Πριν από τον JFK, η Ζακλίν Μπουβιέ ήταν για λίγο αρραβωνιασμένη με τον χρηματιστή Τζον Χάστεντ Τζούνιορ, αλλά χώρισε μαζί του (σύμφωνα με κακόβουλες φήμες, αφού ανακάλυψε ότι έβγαζε μόνο 17.000 δολάρια το χρόνο). Μετά τη δολοφονία του Προέδρου Κένεντι, η Τζάκι συνεργάστηκε στενά με τον αρχιτέκτονα Τζακ Γουόρνεκ για να σχεδιάσουν το μνημείο της αιώνιας φλόγας που σήμερα βρίσκεται στο Εθνικό Νεκροταφείο του Άρλινγκτον.
Οι δύο είχαν συνεργαστεί στο παρελθόν σε ένα πρόγραμμα διατήρησης ιστορικών κτιρίων στην Ουάσινγκτον, αλλά ήταν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που η σχέση τους εξελίχθηκε σε κάτι περισσότερο.
Ο Ωνάσης και ο Βρετανός πρέσβης
Αν και η Τζάκι και ο Γουόρνεκ προσπάθησαν να κρατήσουν τη σχέση τους μυστική, τελικά οι φήμες διαδόθηκαν. Οι πληροφορίες λένε ότι σκέφτηκαν να παντρευτούν αλλά η ανεπιθύμητη δημοσιότητα, σε συνδυασμό με τις περιπλοκές που θα δημιουργούσε η ένωση των δύο οικογενειών τους (ο Γουόρνεκ είχε τέσσερα παιδιά) και τα μεγάλα οικονομικά χρέη του Γουόρνεκ, τους οδήγησαν τελικά στο χωρισμό. Λίγο μετά, η Τζάκι άρχισε να βγαίνει με τον Αριστοτέλη Ωνάση, τον οποίο παντρεύτηκε το 1968. Το πρώην ζευγάρι παρέμεινε όμως κοντά και ο Γουόρνεκ συνέχισε να στέλνει στην Τζάκι κάρτες για την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου κάθε χρόνο μέχρι το τέλος της ζωής της.
Η Τζάκι είχε, ωστόσο, και έναν άλλο μνηστήρα την ίδια περίοδο με τον Ωνάση, έναν Βρετανό αριστοκράτη. Ο Ντέιβιντ Όρμσμπι Γκορ, Λόρδος Χάρλεχ, ήταν πρώην Βρετανός πρέσβης στην Ουάσινγκτον και φίλος του Τζον Φ. Κένεντι.
«Είναι σοφός και ευγενικός»
Όπως και η Τζάκι, ο Όρμσμπι Γκορ ήταν χήρος και τους ένωνε ο ξαφνικός και τραγικός θάνατος των συζύγων τους. Ταξίδεψαν μαζί για ένα διάστημα και ο Όρμσμπι Γκορ τής έκανε πρόταση γάμου, αλλά η Τζάκι τελικά αποφάσισε να παντρευτεί τον Ωνάση. Του έγραψε μετά το γάμο της στην Ελλάδα, εξηγώντας την επιλογή της λέγοντας ότι ο Ωνάσης ήταν «μοναχικός κι αυτός και θέλει να με προστατεύσει από τη μοναξιά. Επίσης είναι σοφός και ευγενικός». Πρόσθεσε: «Μόνο εγώ μπορώ να αποφασίσω αν μπορεί όντως να με βγάλει από τη μοναξιά μου, και αποφάσισα. Ξέρω ότι αυτό αποτελεί έκπληξη για πολλούς ανθρώπους. Αλλά αυτοί βλέπουν σε μένα πράγματα που εγώ ποτέ δε θέλησα για τον εαυτό μου».
Να βρει δουλειά
Η Τζάκι ήταν παντρεμένη με τον Ωνάση για λίγο παραπάνω έξι χρόνια όταν αυτός πέθανε το 1975. Επέστρεψε στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο, όπου αγωνίστηκε να βρει τον εαυτό της μετά από μια δεκαετία ταραχών και τραγωδιών.
Η κόρη της, η Καρολάιν, είχε μόλις αποφοιτήσει από το λύκειο και επρόκειτο να ξεκινήσει τις σπουδές της στο Radcliffe. Ο γιος της, ο Τζον, ήταν μαθητής στο Collegiate, ένα ιδιωτικό σχολείο μόνο για αγόρια. Σύμφωνα με τους Σαμ Κάσνερ και Νάνσι Σένμπεργκερ, συγγραφείς του βιβλίου «The Fabulous Bouvier Sisters: The Tragic and Glamorous Lives of Jackie and Lee» (Οι υπέροχες αδελφές Μπουβιέ: Η τραγική και λαμπερή ζωή της Τζάκι και της Λι), η πρώην γραμματέας και στενή φίλη της Τζάκι, Τις Μπάλντριτζ, της πρότεινε να σκεφτεί να βρει μια δουλειά. «Ποιος, εγώ; Δουλειά;» είχε αστειευτεί η Τζάκι. Αλλά η Μπάλντριτζ δεν ήταν η μόνη που της έκανε αυτή την πρόταση.
Επάγγελμα: Συντάκτρια
Ο μακροχρόνιος φίλος της, ο συγγραφέας Τζίμι Μπρέσλιν, την παρότρυνε επίσης να το κάνει, λέγοντάς της: «Πρέπει να δουλέψεις ως συντάκτρια. Τι νομίζεις ότι θα κάνεις, θα πηγαίνεις σε εγκαίνια για το υπόλοιπο της ζωής σου;».
Στη Τζάκι άρεσε πολύ η ιδέα και σύντομα άρχισε να εργάζεται ως συντάκτρια στη Viking Press. Αγαπούσε τη δουλειά της και τελικά πέρασε πάνω από 19 χρόνια σε διάφορους εκδοτικούς οίκους της πόλης. Κατά τη διάρκεια της καριέρας της, δούλεψε σχεδόν σε 100 έργα μυθοπλασίας και μη μυθοπλασίας, συνεργαζόμενη με πολλούς συγγραφείς, διαβάζοντας ακόμη και τα χειρόγραφά τους και στέλνοντας σημειώσεις, ενώ υποβαλλόταν σε θεραπεία για καρκίνο προς το τέλος της ζωής της.
Ο ιδιωτικός χαρακτήρας της σχέσης
Η Τζάκι γνώριζε τον Μορίς Τέμπλσμαν πάνω από δύο δεκαετίες όταν εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη το 1975, αλλά μόνο τότε άρχισαν να έρχονται πιο κοντά. Ο Τέμπλσμαν ανέλαβε να βοηθήσει την Τζάκι να διαχειριστεί τα οικονομικά της και την κληρονομιά των 26 εκατομμυρίων δολαρίων που της άφησε ο Ωνάσης.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ήταν ένας ικανός διαχειριστής, καθώς η περιουσία της άξιζε σχεδόν 45 εκατομμύρια δολάρια τη στιγμή του θανάτου της.
Λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν με ακρίβεια πότε η φιλία της Τζάκι με τον Τέμπλσμαν μετατράπηκε σε ρομαντική σχέση, αλλά στις αρχές της δεκαετίας του '80 έγινε σαφές ότι, από όλους τους πιθανούς μνηστήρες της Τζάκι, ήταν ο Τέμπλσμαν αυτός που την συνόδευε τακτικότατα σε εκδηλώσεις στην πόλη.
Ο ιδιωτικός χαρακτήρας της σχέσης τους σήμαινε ότι λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν με ακρίβεια πότε η φιλία της Τζάκι με τον Τέμπλσμαν μετατράπηκε σε ρομαντική σχέση, αλλά στις αρχές της δεκαετίας του '80 έγινε σαφές ότι, από όλους τους πιθανούς μνηστήρες της Τζάκι, ήταν ο Τέμπλσμαν αυτός που την συνόδευε τακτικότατα σε εκδηλώσεις στην πόλη.
Άλλος τύπος
«Αυτός ο στοχαστικός, απίθανος κύριος έχει δημιουργήσει μια αύρα ηρεμίας γύρω από την κυρία Ωνάση», είπε κάποτε ο φίλος της Τζάκι, ο συγγραφέας και δικηγόρος Σάμιουελ Πίσαρ, σε έναν δημοσιογράφο. «Ο Μορίς δεν την επιδεικνύει όπως ο Ωνάσης, ο οποίος θεωρούσε την Τζάκι ένα ακόμη στολίδι στο στέμμα του. Ο Μορίς, ο έμπορος διαμαντιών, ξέρει καλύτερα. Την προστατεύει, κατανοεί τη θέση της και σέβεται την ιδιωτικότητά της».
Σε αντίθεση με τους άλλους δημόσιους εραστές της Τζάκι, ο Τέμπελσμαν δεν ήταν ποτέ τύπος που έκλεβε την παράσταση ή που την αναζητούσε -σύμφωνα με πληροφορίες, κάποτε εξασφάλισε την ανάκληση ενός άρθρου από έναν αρθρογράφο κουτσομπολιού που είχε ισχυριστεί ότι αυτός και η Τζάκι σχεδίαζαν να παντρευτούν.
Στην 5η Λεωφόρο
Ο γάμος, τελικά, δεν ήταν ποτέ επιλογή. Αν και ο Τέμπελσμαν είχε χωρίσει από τη σύζυγό του, μητέρα των τριών παιδιών του, εδώ και πολλά χρόνια, η βαθιά θρησκευτική πίστη της ως Εβραία τον εμπόδιζε να χωρίσουν.
Ωστόσο, ο Μορίς και η Τζάκι ζούσαν μαζί στο διαμέρισμα 15 δωματίων της στην 5η Λεωφόρο από τα μέσα της δεκαετίας του '80 μέχρι τον θάνατο της Τζάκι το 1994. Η σύζυγος του Τέμπελσμαν, σύμφωνα με πληροφορίες, του έδωσε τελικά διαζύγιο, ενώ η σχέση τους περιγράφεται από τους φίλους τους ως «εξαιρετικά φιλική και αρμονική».
Η έγκριση της μητέρας
Η οικογένεια της Τζάκι φάνηκε να συμπαθεί τον νέο της σύντροφο. Ο Τέμπελσμαν έγινε φίλος με τα παιδιά της, παρευρέθηκε στο γάμο της κόρης της Καρολάιν και κέρδισε ακόμη και την έγκριση της γνωστής για την απαιτητικότητά της μητέρας της Τζάκι, Τζάνετ Λι Μπουβιέ, η οποία πέθανε πέντε χρόνια πριν από την κόρη της, το 1989.
Ο Μορίς και η Τζάκι ζούσαν μαζί στο διαμέρισμα 15 δωματίων της στην 5η Λεωφόρο από τα μέσα της δεκαετίας του '80 μέχρι τον θάνατο της Τζάκι το 1994.
«Ήταν προσεκτικός μαζί της και υπήρχε ζεστασιά μεταξύ τους. Η κυρία ενέκρινε», έγραψε ο μπάτλερ της Τζάνετ, Τζόναθαν Τάπερ, στη βιογραφία Jackie, Janet, and Lee. «Ένιωσε ότι η Τζάκι είχε επιτέλους βρει κάποιον που της άξιζε».
Κοινά ενδιαφέροντα
Ο θρύλος λέει ότι το ζευγάρι είχε συμπληρωματικές προσωπικότητες και κοινά ενδιαφέροντα στην τέχνη και τη λογοτεχνία. Συχνά συνομιλούσαν στα γαλλικά όταν έτρωγαν σε εστιατόρια στην γειτονιά τους στο Upper East Side και έκαναν μακρινούς περιπάτους μαζί, χέρι-χέρι, στο Central Park.
Την υποστήριζε στο έργο της ως λογοτεχνική συντάκτρια και μοιράζονταν την αγάπη τους για τη συλλογή έργων τέχνης — αφρικανικής τέχνης για εκείνον, ελληνικής για εκείνη. Περνούσαν μαζί τις διακοπές τους στο Martha's Vineyard και μάλιστα φιλοξένησαν τον τότε πρόεδρο Μπιλ Κλίντον και την Χίλαρι Κλίντον στο 22 μέτρων γιοτ του Τέμπλεσμαν, το Relemar, ένα χρόνο πριν από το θάνατο της Τζάκι.
Το τέλος
Όταν η Τζάκι διαγνώστηκε με καρκίνο, ο Τέμπελσμαν έγινε ο μόνιμος σύντροφός της και φύλακας άγγελός της για τους υπόλοιπους μήνες της ζωής της, δημιουργώντας ένα γραφείο στο σπίτι τους έτσι ώστε να είναι πάντα διαθέσιμος για εκείνη και συνοδεύοντάς την στις θεραπείες της. «Ήταν εκπληκτικό να βλέπεις το επίπεδο αγάπης και σεβασμού που τους ένωνε», θυμήθηκε ένας από τους γιατρούς της Τζάκι μετά το θάνατό της. «Της κρατούσε πάντα το χέρι ή της χάιδευε το μάγουλο, και όταν κάθονταν, τα κεφάλια τους ήταν πάντα κοντά, σαν ένα γλυκό ηλικιωμένο ζευγάρι. Δεν μπορούσες παρά να χαμογελάσεις όταν τους έβλεπες».
Η Τζάκι έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 64 ετών πριν προλάβει να βρει κάποιον για να γεράσει μαζί του.
*Η Τζάκι Κένεντι με τον Μορίς Τέμπελσμαν το Νοέμβριο του 1986 στη Νέα Υόρκη. Κεντρική φωτογραφία: Getty/ Ideal Images
