Από το 2023, η NtechLab βρίσκεται υπό τις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παροχή τεχνικής υποστήριξης που συνδέεται με σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία

Έρευνα του διεθνούς δικτύου Forbidden Stories σε συνεργασία με τη Le Monde αποκαλύπτει ότι ιρανική εταιρεία αγόρασε και μεταπώλησε το ρωσικό σύστημα αναγνώρισης προσώπου FindFace σε φορείς που συνδέονται άμεσα με το καθεστώς της Τεχεράνης. Το λογισμικό, προϊόν της ρωσικής NtechLab που τελεί υπό δυτικές κυρώσεις, φαίνεται να εντάχθηκε από το 2020 στο οπλοστάσιο μαζικής επιτήρησης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Στην Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις, πλήθη πολιτών βγήκαν στους δρόμους για να γιορτάσουν τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Οι κρατικές κάμερες αγνόησαν τις σκηνές, οι κάμερες ασφαλείας όμως δεν τις έχασαν.

Το ιρανικό καθεστώς, πιεσμένο από τις στρατηγικές απώλειες έπειτα από τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα, στηρίζεται σε έναν εκτεταμένο μηχανισμό παρακολούθησης και καταστολής για να διατηρεί τον έλεγχο. Μέχρι πρόσφατα υπήρχαν μόνο ενδείξεις ότι οι αρχές χρησιμοποιούσαν τεχνολογίες αναγνώρισης προσώπου. Η νέα έρευνα τεκμηριώνει ότι το σύστημα αποκτήθηκε και αξιοποιήθηκε.

Η διαδρομή του FindFace: Από τη Μόσχα στην Τεχεράνη

Στις 19 Αυγούστου 2019, η ιρανική εταιρεία Rasadco αγόρασε το FindFace, το βασικό προϊόν της ρωσικής NtechLab. Την ίδια χρονιά απορροφήθηκε από την Kama, μία μεγαλύτερη εταιρεία που στη συνέχεια ανέλαβε να μεταπωλήσει το λογισμικό σε κάποιον κρατικό φορέα του Ιράν.

Η NtechLab, που ιδρύθηκε το 2015 και δραστηριοποιείται στον κύκλο του ρωσικού κρατικού ομίλου Rostec, έχει αναπτύξει ένα από τα πιο προηγμένα συστήματα αναγνώρισης προσώπου διεθνώς. Το FindFace χρησιμοποιήθηκε εκτενώς στο 2018 FIFA World Cup και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στις ρωσικές περιφέρειες από αστυνομικές και μυστικές υπηρεσίες.

Από το 2023, η NtechLab βρίσκεται υπό τις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παροχή τεχνικής υποστήριξης που συνδέεται με σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία, μεταξύ άλλων μέσω της επιτήρησης δημοσιογράφων και υποστηρικτών του Αλεξέι Ναβάλνι. Αντίστοιχες κυρώσεις έχουν επιβληθεί και από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Συμβάσεις με εταιρείες-«βιτρίνες» και διασυνδέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης

Κατάλογο συμβάσεων της Kama την περίοδο 2020-2022, που εξέτασε η Le Monde, αποκαλύπτει πελάτες-κλειδιά στο Ιράν: από το Πανεπιστήμιο Sharif στην Τεχεράνη έως τις αρχές της Μασχάντ, ενός από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της χώρας.

Δύο εταιρείες με την ονομασία «BPO» υπέγραψαν τα μεγαλύτερα συμβόλαια, ύψους 4 και 9 δισ. ριάλ αντίστοιχα. Σύμφωνα με ειδικούς στο ιρανικό ψηφιακό οικοσύστημα ασφαλείας, πρόκειται πιθανότατα για εταιρείες-βιτρίνες που χρησιμοποιούνται ώστε να μην αφήνονται ίχνη στις κρατικές προμήθειες.

Έγγραφα συνδέουν επίσης τις συμβάσεις με ίδρυμα που σχετίζεται με εταιρεία ανάπτυξης τεχνολογίας ταυτοποιημένη στο παρελθόν ως προμηθευτής των Islamic Revolutionary Guard Corps και άλλων κρατικών δομών. Οι Φρουροί της Επανάστασης αποτελούν τον πυρήνα του ιδεολογικού και στρατιωτικού μηχανισμού του καθεστώτος και εμφανίζονται να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη και αξιοποίηση τεχνολογιών επιτήρησης.

«Δυστοπική» επιτήρηση

Η αναγνώριση προσώπου προσφέρει στο καθεστώς ένα εργαλείο πρόληψης αλλά κυρίως μαζικής εκ των υστέρων καταστολής. Όπως εξηγεί ο ερευνητής Νίμα Φατεμί, οι αρχές μπορούν να καταγράφουν διαδηλώσεις, να συλλέγουν βίντεο από τα κοινωνικά δίκτυα και να ταυτοποιούν συμμετέχοντες σε δεύτερο χρόνο, όταν διαθέτουν τους πόρους για ανακρίσεις και συλλήψεις.

Το σύστημα μπορεί να τροφοδοτείται με υλικό από οποιαδήποτε κάμερα δημόσιας χρήσης, ιδιωτικών κατοικιών, καταστημάτων ή σταθμών μετρό. Σε συνδυασμό με τις εκτεταμένες κρατικές βάσεις δεδομένων φωτογραφιών ταυτότητας, διαβατηρίων και διπλωμάτων οδήγησης, επιτρέπει τη δημιουργία ενός «κοινωνικού γραφήματος» – ενός δικτύου σχέσεων και διασυνδέσεων κάθε πολίτη.

Το καθεστώς έχει ήδη στη διάθεσή του πληροφοριοδότες, drones, φίλτρα διαδικτύου και συμβατικές κάμερες παρακολούθησης. Η ενσωμάτωση της αναγνώρισης προσώπου ενισχύει περαιτέρω την ικανότητα κεντρικού ελέγχου.

Η τεχνολογία και τα όριά της

Παρά τους ισχυρισμούς της NtechLab για υψηλή ακρίβεια και δυνατότητα επεξεργασίας τεράστιων βάσεων δεδομένων, η αναγνώριση προσώπου δεν είναι αλάνθαστη. Η ποιότητα των δημόσιων καμερών, ο φωτισμός και η γωνία λήψης επηρεάζουν την ταυτοποίηση, ενώ λειτουργίες όπως η εκτίμηση ηλικίας ενέχουν σημαντικά περιθώρια σφάλματος.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα λάθη του συστήματος μπορούν να οδηγήσουν σε στοχοποίηση αθώων πολιτών. Σε ένα περιβάλλον όπου το κράτος μάχεται για την πολιτική του επιβίωση, ο κίνδυνος αυθαίρετων διώξεων αυξάνεται.

Η έρευνα σκιαγραφεί ένα καθεστώς που επενδύει συστηματικά σε τεχνολογίες επιτήρησης, αναθέτοντας την ανάπτυξή τους σε εταιρείες προσκείμενες στους Φρουρούς της Επανάστασης. Σε μια περίοδο εσωτερικής αβεβαιότητας, η ψηφιακή επιτήρηση μετατρέπεται σε βασικό εργαλείο ελέγχου μιας κοινωνίας που δοκιμάζει τα όριά της.

Ουσίες που συνδέονται με το όπιο βρέθηκαν σε αλαβάστρινο βάζο της Πρώτης Περσικής Αυτοκρατορίας. Παρόμοια αγγεία είχαν βρεθεί στον τάφο του Τουταγχαμών.

Το όπιο ήταν πιθανότατα διαδεδομένο στην αρχαία Αίγυπτο και την Πρώτη Περσική Αυτοκρατορία, υποδεικνύουν χημικές αναλύσεις σε ένα αρχαίο αλαβάστρινο βάζο.

Το εν λόγω αγγείο, το οποίο φυλάσσεται σε μουσείο του Πανεπιστημίου του Γέιλ, χρονολογείται την εποχή του Ξέρξη Α’, βασιλιά της Περσίας και φαραώ της Αιγύπτου από το 486 έως το 465 π.Χ.

Αρκετά παρόμοια βάζα, φτιαγμένα από καλσίτη που προερχόταν από το ίδιο ορυχείο στην Αίγυπτο, είχαν βρεθεί και στον τάφο του Τουταγχαμών, κάτι που υποδεικνύει ότι η χρήση οπίου ήταν διαδεδομένη στην Αίγυπτο την περίοδο της βασιλείας του, από το 1333 έως το 1323 π.Χ.

«Θεωρούμε πιθανό ότι τα αλαβάστρινα βάζα στον τάφο του Τουταγχαμών περιείχαν όπιο στο πλαίσιο μιας αρχαίας παράδοσης χρήσης οπίου την οποία μόλις τώρα αρχίζουμε να ανακαλύπτουμε» είπε.

Το αγγείο της μελέτης φέρει γραμμένο το όνομα Ξέρξης και τη φράση «μεγάλος βασιλιάς» γραμμένη σε τέσσερις γλώσσες, τα ακκαδικά, ελαμιτικά, περσικά και αιγυπτιακά. Την εποχή του Ξέρξη Α’, η Πρώτη Περσική Αυτοκρατορία, γνωστή και ως Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία περιλάμβανε την Αίγυπτο, τη Μεσοποταμία, την Ανατολία και τμήματα της Αραβίας και της Κεντρικής Ασίας.

Το αλαβάστρινο αγγείο που εξετάζει η μελέτη έχει ύψος 22 εκατοστά και χωρητικότητα 1,2 λίτρων (Andrew J. Koh et al. 2025)

Μια δεύτερη επιγραφή στο βάζο, γραμμένο στην απλοποιημένη δημώδη αιγυπτιακή γραφή, αναφέρει ότι το αγγείο των 22 εκατοστών είχε χωρητικότητα 1,2 λίτρων.

Λιγότερα από δέκα τέτοια αλαβάστρινα βάζα με υπογραφές έχουν βρεθεί άθικτα μέχρι σήμερα. Αν και η προέλευσή τους παραμένει στις περισσότερες περιπτώσεις άγνωστη, τα αγγεία πιστεύεται ότι καλύπτουν μια περίοδο από το 550 έως το 425 π.Χ, κατά την οποία βασίλεψαν στην Περσία ο Δαρίος, ο Ξέρξης Α’ και ο Αρταξέρξης.

Πολύ αρχαιότερα είναι τα αλαβάστρινα βάζα από τον τάφο του Τουταγχαμών, τα οποία εξετάστηκαν το 1933 από τον χημικό Άλφρεντ Λούκας και βρέθηκαν να περιέχουν κολλώδεις, καφετί οργανικές ουσίες. Ο Λούκας δεν μπόρεσε να προσδιορίσει τη σύστασή τους, διατύπωσε όμως υποψίες ότι τα αγγεία δεν χρησιμοποιούνταν για αρώματα ή καλλυντικές κρέμες.

Καμία χημική ανάλυση δεν έχει πραγματοποιηθεί έκτοτε στα βάζα του Τουταγχαμών.

Η νέα μελέτη οποία ανιχνεύει στο αγγείο του Ξέρξη ίχνη νοσκαπίνης, υδροκοταρνόνης, μορφίνης, θηβαΐνης και παπαβερόνης, ουσίες που θεωρούνται βιοδείκτες του οπίου.

Η ανακάλυψη, επισημαίνουν οι ερευνητές, έρχεται να προστεθεί στα ίχνη οπίου που είχαν ανιχνευθεί σε ένα αγγείο κυπριακής προέλευσης που βρέθηκε σε έναν απλό τάφο έξω από το Κάιρο, ο οποίος χρονολογείται στο Νέο Βασίλειο της αρχαίας Αιγύπτου, από τον 16ο έως τον 11ο αιώνα π.Χ.

Σύμφωνα με τον Κοχ, η χρήση οπίου στην αρχαία Μεσόγειο δεν περιοριζόταν στην ιατρική αλλά επεκτεινόταν σε πνευματικές τελετές. Στη διάρκεια του βασιλείου του Τουταγχαμών, για παράδειγμα, οι Κρήτες λάτρευαν τη «Θεά της Παπαρούνας».

Το όπιο παράγεται από την υπνοφόρο παπαρούνα (Papaver somniferum), η οποία προέρχεται από την Ανατολική Μεσόγειο και αναφέρεται στα έργα του Ιπποκράτη, του Διόσκουρου και του Γαληνού.

«Έχουμε πλέον εντοπίσει χημικές υπογραφές οπιοειδών σε αιγυπτιακά αλαβάστρινα αγγεία που συνδέονται με τις κοινωνικές ελίτ της Μεσοποταμίας ή χρησιμοποιούνταν στην πολιτισμική καθημερινότητα της αρχαίας Αιγύπτου» είπε ο Κοχ,

«Η ανάλυση του περιεχομένου των βάζων από τον τάφο του Τουταγχαμών θα μπορούσε να προσφέρει περισσότερες πληροφορίες για τον ρόλο του οπίου στις αρχαίες κοινωνίες».

Η ένοπλη οργάνωση του Λιβάνου υποστηρίζει, επίσης, ότι εκτόξευσε drones στη ναυτική βάση της Χάιφα.

Η Χεζμπολάχ δημοσιοποίησε βίντεο με χτύπημα σε ισραηλινό τανκ Merkava στον νότιο Λίβανο και, συγκεκριμένα, στα περίχωρα της πόλης Καφρ Κίλα:

«Σε απάντηση για την ισραηλινή επίθεση (…) η Χεζμπολάχ έθεσε στο στόχαστρο τη στρατιωτική βάση στη Τελ Χασόμερ και τη ναυτική βάση στη Χάιφα», ανακοίνωσε η φιλοϊρανική οργάνωση, λίγο αφότου ήχησαν οι σειρήνες αντιαεροπορικού συναγερμού στην Ιερουσαλήμ και στο Τελ Αβίβ.

«Ο αρχικός απολογισμός» των θυμάτων «είναι τέσσερις νεκροί και έξι τραυματίες», ωστόσο «βρίσκονται σε εξέλιξη επιχειρήσεις για να σωθούν οικογένειες κάτω από τα συντρίμμια» του τετραώροφου κτιρίου που βομβαρδίστηκε, σύμφωνα με το ειδησεογραφικό πρακτορείο