Το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα δημοσιεύει μια σειρά από μύθους και αλήθειες για τη ΔΕΗ, «για να ξέρει ο Έλληνας φορολογούμενος πού πάνε τα λεφτά του, αλλά να ξέρει και ο καταναλωτής γιατί δεν έχει φτηνό ρεύμα», σημειώνει χαρακτηριστικά ο πρώην πρωθυπουργός

«Μύθους και αλήθειες για τους ‘αριθμούς’ της ΔΕΗ» παραθέτει το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα (ΙΝΑΤ), με αφορμή αναφορές στον Τύπο και δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών για την ανάρτηση του πρώην πρωθυπουργού στα social media, με θέμα «Το Μεγάλο Κόλπο», αναφορικά με τη συμμετοχή του Δημοσίου με 1,3 δισ. ευρώ στην επικείμενη Αύξηση Μετοχικού Κεφαλαίου της ΔΕΗ, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν επενδύσεις-μαμούθ ύψους 24 δισ. ευρώ έως το 2030.

«Στους μύθους της Κυβέρνησης για την ΔΕΗ απαντάμε με αλήθειες», τονίζει χαρακτηριστικά ο Αλέξης Τσίπρας, σε νέα ανάρτησή του και υπογραμμίζει πως «το ΙΝΑΤ δημοσιεύει σήμερα μια σειρά από μύθους και αλήθειες για τη ΔΕΗ για να ξέρει ο Έλληνας φορολογούμενος πού πάνε τα λεφτά του, αλλά να ξέρει και ο καταναλωτής γιατί δεν έχει φτηνό ρεύμα».

Μύθοι και Αλήθειες για τους «αριθμούς» της ΔΕΗ

Σε απάντηση της ανάρτησης του Αλέξη Τσίπρα στα social media με θέμα «Το Μεγάλο Κόλπο», αναφορικά με τη συμμετοχή του Δημοσίου με 1,3 δισ. ευρώ στην επικείμενη Αύξηση Μετοχικού Κεφαλαίου της ΔΕΗ προκειμένου να χρηματοδοτηθούν επενδύσεις-μαμούθ ύψους 24 δισ. ευρώ έως το 2030, υπήρξαν αναφορές στον Τύπο αλλά και δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών με τις οποίες επιχειρήθηκε η στήριξη του επενδυτικού αφηγήματος της ΔΕΗ.

Οι αναφορές επανέλαβαν ένα πλέγμα μύθων και στηρίχτηκαν στην επιλεκτική παρουσίαση λογιστικών καταστάσεων και στοιχείων της επιχείρησης, αποσιωπώντας οτιδήποτε αφορά τη διασφάλιση του δημόσιου συμφέροντος και τον στρατηγικό στόχο που πρέπει να υπηρετεί η συμμετοχή του Δημοσίου στη ΔΕΗ.

Mύθος 1: «Το επενδυτικό πρόγραμμα της ΔΕΗ 24 δισ. ευρώ έως το 2030 διασφαλίζει και ικανοποιεί τους στρατηγικούς στόχους του Δημοσίου»

Αλήθεια: Η ΔΕΗ ορθώς διαθέτει επενδυτική πολιτική, δεδομένου, μάλιστα, ότι δεν διανύουμε περίοδο οικονομικής κρίσης. Βασική προϋπόθεση όμως για συμμετοχή και χρηματοδοτική στήριξη του Δημοσίου σε οποιοδήποτε επενδυτικό πρόγραμμα οφείλει να είναι η επιστροφή αξίας προς την κοινωνία. Ειδικότερα, πρέπει να είναι κοινός τόπος ότι το Δημόσιο δεν συμμετέχει στην Εταιρεία ως παθητικός χρηματοδότης ιδιωτικών αποδόσεων, αλλά ως στρατηγικός επενδυτής σκοπού, ο οποίος οφείλει να εξασφαλίζει μετρήσιμη κοινωνική ανταπόδοση όταν αναλαμβάνει επενδυτικό ρίσκο – διαφορετικά πρόκειται για κοινωνικοποίηση του ρίσκου και ιδιωτικοποίηση της απόδοσης.

Πόσο αισιόδοξος μπορεί να είναι κανείς για την κοινωνική ανταπόδοση του νέου επενδυτικού πλάνου, όταν η επενδυτική στρατηγική που ακολουθείται τα τελευταία τέσσερα χρόνια συνοδεύεται από μια ιδιαίτερα επιβαρυμένη κοινωνική εικόνα το 2025;

• Η λιανική τιμή ηλεκτρικού ρεύματος για τα νοικοκυριά εμφανίζεται αυξημένη κατά 46% σε σχέση με το 2019 σε απόλυτα μεγέθη, ενώ η Ελλάδα κατατάσσεται ως η 4η ακριβότερη χώρα στην Ευρώπη ως προς το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας με όρους αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών (βλ. παρεμβάσεις ΙΝΑΤ).
• Παράλληλα, σύμφωνα με τον δείκτη της Eurostat «Inability to keep home adequatelywarm» («Αδυναμία επαρκούς θέρμανσης κατοικίας»), το 18,1% των ελληνικών νοικοκυριών δήλωνε ότι αδυνατεί να διατηρήσει το σπίτι του επαρκώς ζεστό.
Τα στοιχεία αυτά δεν αποτυπώνουν απλώς μια προσωρινή συγκυρία πίεσης στην αγορά ενέργειας. Αναδεικνύουν ένα πολύ βαθύτερο ζήτημα: κατά πόσο οι επενδύσεις της ΔΕΗ, οι οποίες χρηματοδοτούνται άμεσα ή έμμεσα με σημαντική δημόσια στήριξη, παράγουν ουσιαστική κοινωνική ανταπόδοση για την ελληνική κοινωνία.

Όταν οι Έλληνες φορολογούμενοι βλέπουν:

– συμμετοχή του Δημοσίου ύψους €1,3 δισ. στη νέα ΑΜΚ,
– ενώ έχει ήδη προηγηθεί στήριξη περίπου €2 δισ. μέσω πόρων του Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας,
είναι απολύτως εύλογο να θέτουν ορισμένα κρίσιμα ερωτήματα, που μέχρι σήμερα παραμένουν χωρίς σαφείς και μετρήσιμες απαντήσεις:

–Θα οδηγήσει αυτή η νέα επένδυση σε πραγματική μείωση του ενεργειακού κόστους για τα ελληνικά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις; Και αν ναι, μέσα από ποιόν συγκεκριμένο μηχανισμό;

– Θα ενισχύσει ουσιαστικά την ενεργειακή αυτονομία και ανθεκτικότητα της χώρας;

– Θα δημιουργήσει σταθερές και ποιοτικές νέες θέσεις εργασίας εντός της ελληνικής οικονομίας;

Μύθος 2: «Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ 2015-2019 οδήγησε στη χρεοκοπία της ΔΕΗ και την εκτίναξη του καθαρού χρέους της»

Αλήθεια: To καθαρό χρέος της ΔΕΗ το 2014 ήταν 4,9 δισ. ευρώ και το 2019 μειώθηκε στα 3,6 δισ. ευρώ. Αυτή η μείωση επιτεύχθηκε ενώ παράλληλα στηρίχτηκαν αποτελεσματικά τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις από πρόσθετη ενεργειακή επιβάρυνση, διατηρώντας τους λογαριασμούς ρεύματος σε βιώσιμα για τους καταναλωτές επίπεδα, με αποτέλεσμα τη σταδιακή μείωση των ληξιπρόθεσμων οφειλών αλλά και τη μείωση της ενεργειακής φτώχειας. Σήμερα η ΔΕΗ με την επενδυτική της στρατηγική καταγράφει σχεδόν διπλάσιο καθαρό χρέος, 6,5 δισ. ευρώ) σε απόλυτα μεγέθη σε σχέση με το 2019.

Το 2019 η ΔΕΗ ήταν μια εταιρεία που έβγαινε από μια βαθιά κρίση πολλών ετών (κρίση που ξεκινάει πολύ πριν το 2015), αλλά όχι μια τυπικά χρεοκοπημένη επιχείρηση. Παρά τις μεγάλες ζημιές, τη στενότητα ρευστότητας και την πίεση από το κόστος των δικαιωμάτων CO₂ και τον λιγνίτη, διατηρούσε θετική καθαρή θέση άνω των 3 δισ. ευρώ, συνολικό ενεργητικό περίπου 13,6 δισ. ευρώ και μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές και ενεργειακές υποδομές στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η διατήρηση της δημόσιας πλειοψηφίας σε καμία περίπτωση δεν ήταν ασύμβατη με την εξυγίανση και τον μετασχηματισμό της επιχείρησης. Άλλωστε, η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι δημόσιες ενεργειακές εταιρείες μπορούν να είναι επενδυτικά δυναμικές και κερδοφόρες, λειτουργώντας ταυτόχρονα με όρους κοινωνικής ανταπόδοσης. Το κρίσιμο ζήτημα δεν ήταν αν θα υπάρξει εξυγίανση και αναδιάρθρωση της εταιρείας, αλλά ο ρυθμός, η ένταση και ο τρόπος εφαρμογής της εξυγίανσης μέσω της πράσινης μετάβασης με ευρεία διάχυση των ωφελειών της μετάβασης (θέσεις εργασίας, θωράκιση απέναντι σε κρίσεις).Έτσι κι αλλιώς, ο ΣΥΡΙΖΑ είχε ήδη πριν από τις εκλογές του 2019 θέσει ως στρατηγικό στόχο για τη ΔΕΗ τον πράσινο μετασχηματισμό, με έμφαση στην ανάπτυξη των ΑΠΕ και των δικτύων διανομής του ΔΕΔΔΗΕ.

Η σημαντική ενίσχυση των χρηματοοικονομικών επιδόσεων της ΔΕΗ τα τελευταία χρόνια συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την ταχεία αποεπένδυση από τις λιγνιτικέςμονάδες, οι οποίες, λόγω του υψηλού κόστους παραγωγής και των αυξημένων επιβαρύνσεων από τα δικαιώματα εκπομπών CO₂, ασκούσαν συστηματική πίεση στη λειτουργική κερδοφορία της εταιρείας.

Οι επιλογές αυτές συνοδεύτηκαν από ένα ιδιαίτερα βαρύ κοινωνικό και οικονομικό κόστος, τόσο σε τοπικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο — ένα κόστος που δεν μπορεί να αποσιωπάται πίσω από τους θετικούς χρηματοοικονομικούς δείκτες.

Τα «εντυπωσιακά» αποτελέσματα στο EBITDA και η άνοδος της χρηματιστηριακής αξίας της ΔΕΗ δεν προέκυψαν σε κοινωνικό κενό. Στηρίχθηκαν σε μια περίοδο έντονης ενεργειακής πίεσης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, με το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας να συμπιέζει την καθημερινότητα και την παραγωγική δραστηριότητα, αλλά και σε μια βίαιη αποδιάρθρωση των τοπικών οικονομιών των πρώην λιγνιτικών περιοχών.

Ιδιαίτερα στη Δυτική Μακεδονία, η βίαιη και χωρίς σχέδιο απολιγνιτοποίησησυνοδεύτηκε από απώλεια εισοδήματος, παραγωγικής δραστηριότητας και θέσεων εργασίας, δημιουργώντας συνθήκες οικονομικού και κοινωνικού μαρασμού που εξακολουθούν να επηρεάζουν την περιοχή. Έτσι, πίσω από τη βελτίωση των εταιρικών μεγεθών παραμένει ανοιχτό το ερώτημα του ποιος τελικά επωμίστηκε το πραγματικό κόστος αυτού του μετασχηματισμού.

Ας περάσουμε, λοιπόν, στο σήμερα και ας δούμε πώς αποτυπώνεται η νέα αυτή επένδυση μέσα από βασικούς χρηματοοικονομικούς δείκτες και τα οικονομικά δεδομένα της εταιρείας.Αν εστιάσουμε στον δείκτη Καθαρό Χρέος / EBITDA, προκειμένου να ληφθεί υπόψη και η κερδοφορία της επιχείρησης στην δυνατότητα αποπληρωμής του χρέους της, παρατηρούμε ότι ο δείκτης αυτός αυξάνεται συνεχώς από το 2022 μέχρι σήμερα (από 1,46x το 2022 έχει φτάσει στο 3,2x το 2025).

Η ΔΕΗ δεν βρίσκεται σε άμεσο σημείο χρηματοοικονομικής ασφυξίας, καθώς ο δείκτης Καθαρό Χρέος / EBITDAπαραμένει κάτω από το όριο του 3,5x που θέτει η ίδια η εταιρεία. Βρίσκεται, όμως, πλέον πολύ πιο κοντά σε αυτό το όριο σε σχέση με το 2022, γεγονός που εξηγεί γιατί η διοίκηση επιδιώκει νέα κεφάλαια μέσω ΑΜΚ ώστε να συνεχίσει το επιθετικό επενδυτικό της σχέδιο χωρίς να υπερβεί τα όρια μόχλευσης.

Στην πραγματικότητα, η ΔΕΗ δεν φαίνεται πλέον να κινείται με βασικό στόχο τη σταθεροποίηση και τη μακροπρόθεσμη ισορροπία της εταιρείας, αλλά με τη λογική μιας επιθετικής χρηματοοικονομικής μεγέθυνσης, που στηρίζεται σε αυξανόμενο δανεισμό και διαρκή ανάληψη νέου επιχειρηματικού ρίσκου. Και όλα αυτά, χωρίς να προκύπτει μέχρι σήμερα μια αντίστοιχα σαφής και μετρήσιμη κοινωνική ανταπόδοση για τα νοικοκυριά και την πραγματική οικονομία.

Μύθος 3: «Το μεγάλος όφελος του Δημοσίου από την νέα επένδυση της ΔΕΗ είναι η είσπραξη υψηλών μερισμάτων μέσα στα επόμενα χρόνια»

Αλήθεια: Η ΔΕΗ, στο επενδυτικό πλάνο των 24 δισ. ευρώ που παρουσίασε στις 23 Απριλίου, υπόσχεται μερίσματα ύψους 1,4 ευρώ ανά μετοχή. Θυμίζουμε ότι η ΔΕΗ μοίρασε το 2025 μέρισμα 0,4 ευρώ ανά μετοχή. Στο σημείο αυτό μπορούν να γίνουν διάφοροι υπολογισμοί για την εκτίμηση του χρόνου απόσβεσης της δημόσιας συμμετοχής αλλά για μας η ουσία βρίσκεται αλλού. Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο σε πόσα χρόνια μπορεί λογιστικά να αποσβεστεί η συμμετοχή του Δημοσίου στη νέα ΑΜΚ, αλλά αν το Δημόσιο πρέπει να περιορίζεται στον ρόλο του μετόχου που προσδοκά μερίσματα ή αν οφείλει να διασφαλίζει χαμηλότερο ενεργειακό κόστος και στρατηγικό έλεγχο.

Η στρατηγική επιλογή της ΔΕΗ να λειτουργεί με μοναδικό γνώμονα την αύξηση της χρηματιστηριακής της αξίας και της υψηλής κερδοφορίας όχι μόνο δεν ωφελεί το Δημόσιο αλλά συχνά μιλάμε για αντικρουόμενα συμφέροντα. Και αυτό συμβαίνει γιατί εδώ εντοπίζεται μια δομική αντίφαση: η μετοχική αξία και τα μερίσματα της εταιρείας τείνουν να αυξάνονται σε συνθήκες ενεργειακής κρίσης, όταν την ίδια στιγμή οι συνθήκες αυτές οδηγούν σε ασφυξία με τους υψηλούς λογαριασμούς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Το παραπάνω δεν αποτελεί πολιτική εκτίμηση του Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα, αλλά μια πραγματικότητα που επιβεβαιώνεται όλο και πιο καθαρά από τις ίδιες τις εξελίξεις. Όταν η διοίκηση της ΔΕΗ επικαλείται τις υψηλές τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας ως βασικό επιχείρημα για τη νέα ΑΜΚ, ουσιαστικά παραδέχεται ότι ένα σημαντικό μέρος της αναπτυξιακής στρατηγικής και των μελλοντικών αποδόσεων της εταιρείας προϋποθέτει τη διατήρηση αυτής της ακριβής ενεργειακής πραγματικότητας.

Εξαιτίας της δεσπόζουσας θέσης της στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας — ως ο μεγαλύτερος παραγωγός της χώρας — η ΔΕΗ μοιάζει να στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς νυν και μελλοντικούς μετόχους: ότι η κερδοφορία και η αναπτυξιακή της στρατηγική βασίζονται στη διατήρηση ενός περιβάλλοντος υψηλών τιμών ενέργειας. Όμως το ίδιο μήνυμα, όταν φτάνει στους καταναλωτές, ακούγεται εντελώς διαφορετικά: ως μια έμμεση παραδοχή ότι νοικοκυριά και επιχειρήσεις δεν μπορούν να περιμένουν ουσιαστική αποκλιμάκωση του ενεργειακού κόστους που συνεχίζει να πιέζει ασφυκτικά την καθημερινότητα και την παραγωγική δραστηριότητα της χώρας.

Το πολιτικό δίλημμα είναι ξεκάθαρο και δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από υψηλά EBITDA και χρηματιστηριακές επιδόσεις:

Το Δημόσιο συμμετέχει σε μια στρατηγική επιχείρηση ενέργειας για να μεγιστοποιούνται οι αποδόσεις των μετόχων ή για να διασφαλίζεται προσιτή ενέργεια, κοινωνική ευημερία και μια δίκαιη ενεργειακή μετάβαση;

Γιατί όταν η κερδοφορία αρχίζει να εξαρτάται από τη διατήρηση υψηλών τιμών ενέργειας, τότε η σύγκρουση ανάμεσα στο δημόσιο συμφέρον και στη χρηματοοικονομική μεγέθυνση γίνεται πραγματική και άμεσα αισθητή σε κάθε νοικοκυριό και επιχείρηση.

Και όταν αυτά τα δύο συγκρούονται, η επιλογή οφείλει να είναι ξεκάθαρα υπέρ της κοινωνίας.

Ευγενία Φωτονιάτα – Συντονίστρια Επιστημονικού Συμβουλίου ΙΝΑΤ

Δημήτρης Τσέκερης – Συνεργάτης ΙΝΑΤ

Περισσότερους Μύθους, Αλήθειες και Κινδύνους για τη ΔΕΗ θα βρείτε στη νέα επεξεργασία του ΙΝΑΤ που θα δημοσιευτεί σε λίγες μέρες.

Η Ιαπωνία όπως και άλλες χώρες της Ασίας αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ καθώς εφοδιάζονται πετρέλαιο κατά κύριο λόγο από τον Περσικό

Φορτίο ρωσικού αργού έφθασε χθες Δευτέρα στην Ιαπωνία, για πρώτη φορά αφότου έκλεισαν τα Στενά του Ορμούζ εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ανέφεραν μέσα ενημέρωσης.

Η Ιαπωνία εξαρτάται από τη Μέση Ανατολή για περίπου το 95% των εισαγωγών πετρελαίου της και προσπαθεί εσπευσμένα να διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού της με ενεργειακούς πόρους.

Πλοίο που μετέφερε αργό από το κοίτασμα Σαχαλίνη 2, όπου εξορύσσεται κατά κύριο λόγο φυσικό αέριο, έφθασε χθες στην ακτή Ιμάμπαρι (νοτιοδυτικά), ανέφεραν ιαπωνικά μέσα ενημέρωσης, ανάμεσά τους η εφημερίδα Asahi Shimbun, επικαλούμενα πηγές τους στην εταιρεία χονδρικού εμπορίου Taiyo Oil.

Το υπουργείο Οικονομίας ζήτησε από την Taiyo Oil να παραλάβει την ποσότητα αργού, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα.

Αναμένεται να μεταφερθεί σε διυλιστήριο, για να παραχθεί βενζίνη, νάφθας–πρώτης ύλης στη διαδικασία παραγωγής πλαστικού, νημάτων και βαφών, μεταξύ άλλων–και άλλων υποπροϊόντων του πετρελαίου.

Σοβαρά προβλήματα εφοδιασμού πετρελαίου

Οι παραδόσεις πετρελαίου αντιμετωπίζουν ολοένα σοβαρότερο πρόβλημα εξαιτίας του de facto κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σε καιρό ειρήνης το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται παγκοσμίως–από αυτό, το 80% έχει προορισμό την Ασία. Η αρτηρία αυτή παραμένει κλειστή αφότου άρχισε ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου.

Το κλείσιμο έχει «τεράστιες επιπτώσεις» στην περιφέρεια Ασίας-Ειρηνικού, τόνισε χθες Δευτέρα η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σανάε Τακαΐτσι έπειτα από συνάντησή της με τον αυστραλό ομόλογό της Άντονι Αλμπανέζι.

Η Μόσχα ξαναμπαίνει στο παιχνίδι

Οι κυβερνήσεις των δυο χωρών συμφώνησαν να λάβουν μέτρα το ταχύτερο για να εγγυηθούν τη σταθερότητα του εφοδιασμού τους με ενέργεια.

Οι σχέσεις ανάμεσα στο Τόκιο και τη Μόσχα εισήλθαν σε τροχιά ραγδαίας επιδείνωσης αφότου η Ιαπωνία επέβαλε κυρώσεις στη Ρωσία αντιδρώντας στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ευθυγραμμιζόμενη με τις δυτικές χώρες.

Ο Μουνέο Σουζούκι, ιάπωνας κοινοβουλευτικός γνωστός για τις στενές σχέσεις του με τη Μόσχα, δήλωσε χθες ότι η Ρωσία είναι έτοιμη για συνομιλίες με την Ιαπωνία σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών. Συναντήθηκε με τον ρώσο υφυπουργό Εξωτερικών Αντρέι Ρουντένκο, σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων Kyodo.

Πηγή: ΑΠΕ

Πηγή: El Pais

Η Τουρκία φαίνεται να παρακάμπτει το επίσημο εμπάργκο που η ίδια έχει επιβάλει στο Ισραήλ, τροφοδοτώντας το γενοκτονικό κράτος με αζέρικο πετρέλαιο -με τη συμμετοχή ελληνικών ναυτιλιακών εταιρειών- σύμφωνα με ρεπορτάζ της εφημερίδας El Pais. Τα νέα στοιχεία έρχονται να συμπληρώσουν προηγούμενη έρευνα της εκστρατείας No Harbour for Genocide, η οποία είχε ήδη αναδείξει τον ρόλο της ελληνικής ναυτιλίας στη μεταφορά πετρελαίου, άνθρακα και στρατιωτικού φορτίου προς το Ισραήλ, αποκαλύπτοντας με πρωτοφανή λεπτομέρεια τις διαδρομές, τις ποσότητες και τις εμπλεκόμενες εταιρείες.

Την 1η Μαρτίου, το Kimolos, ένα πετρελαιοφόρο πλοίο με σημαία Νήσων Μάρσαλ και διαχείριση από ελληνική ναυτιλιακή εταιρεία, εξαφανίστηκε από τα ραντάρ ενώ έπλεε νοτιονοτιοδυτικά, περίπου 60 ναυτικά μίλια ανοιχτά των λιβανέζικων ακτών. Δύο ημέρες νωρίτερα είχε δέσει στο μεσογειακό λιμάνι Τζεϊχάν της Τουρκίας, όπου φόρτωσε περίπου ένα εκατομμύριο βαρέλια αζερικού αργού πετρελαίου στον τερματικό σταθμό του αγωγού BTC, που μεταφέρει πετρέλαιο από την Κασπία Θάλασσα. Για σχεδόν τέσσερις ημέρες, το δεξαμενόπλοιο —το οποίο είχε δηλώσει ότι κατευθυνόταν προς το Πορτ Σάιντ της Αιγύπτου— σταμάτησε να μεταδίδει τη θέση του στο Σύστημα Αυτόματης Αναγνώρισης (AIS), όπως απαιτούν οι κανονισμοί ναυτικής ασφάλειας. Μετά από αυτό το διάστημα, σύμφωνα με την πλατφόρμα παρακολούθησης Global Fishing Watch, επανεμφανίστηκε περίπου 40 μίλια νοτιότερα από το σημείο εξαφάνισης, αυτή τη φορά κατευθυνόμενο προς τα βόρεια, πίσω προς το Τζεϊχάν. Τι συνέβη στο διάστημα που είχε μετατραπεί σε «πλοίο-φάντασμα»;

Μια δορυφορική εικόνα της 5ης Μαρτίου από την εταιρεία Planet αποκάλυψε ότι το Kimolos βρισκόταν δίπλα στον τερματικό σταθμό του ισραηλινού λιμανιού Ασκελόν, το οποίο διαθέτει 24 δεξαμενές αποθήκευσης αργού πετρελαίου συνδεδεμένες με αγωγούς προς διυλιστήρια στην Ασντόντ, το Εϊλάτ και τη Χάιφα. Γιατί όμως να αποκρυφθεί αυτή η στάση, εφόσον κατ’ αρχήν δεν συνιστά παράνομη διακίνηση;

Στις 4 Μαρτίου, ενώ το Kimolos εκφόρτωνε το φορτίο του στο Ασκελόν, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ βομβάρδιζαν το Ιράν — γεγονός που η τουρκική ισλαμική εφημερίδα Sabah χαρακτήρισε «επίθεση στο Ιράν κατόπιν σιωνιστικής υποκίνησης». Η εφημερίδα Hürriyet έγραφε: «Είστε οι δολοφόνοι 165 μικρών κοριτσιών», δίπλα σε φωτογραφίες από την κηδεία μαθητριών στη Μινάμπ και εικόνες των Ντόναλντ Τραμπ και Μπενιαμίν Νετανιάχου. Η Milliyet είχε τίτλο: «Ο πραγματικός πύραυλος είναι το πετρέλαιο».

«Το Ισραήλ εξαρτάται από τις εισαγωγές αργού πετρελαίου. Τα διυλιστήρια στη Χάιφα και το Ασντόντ το μετατρέπουν σε καύσιμα αεροσκαφών, ντίζελ και στρατιωτικά προϊόντα που τροφοδοτούν άμεσα τον ισραηλινό στρατό και την αεροπορία», αναφέρει έκθεση των οργανώσεων Energy Embargo for Palestine, Palestinian Youth Movement και Progressive International. Σύμφωνα με την ίδια έκθεση, η μητρική εταιρεία του διυλιστηρίου της Ασντόντ, Paz Oil, έχει συμβάσεις με το ισραηλινό Υπουργείο Άμυνας. «Αυτό το καύσιμο, που μεταφέρεται κυρίως με πλοία υπό ελληνική διαχείριση, επιτρέπει στις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις να συνεχίζονται», αναφέρεται.

Η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επικρίνει έντονα τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς σε Λίβανο, Συρία και Ιράν, καθώς και τις επιθέσεις κατά Παλαιστινίων. Παρότι η Τουρκία υπήρξε σημαντικός εμπορικός εταίρος του Ισραήλ (με διμερές εμπόριο 7 δισ. δολάρια το 2023), τον Μάιο του 2024 ανακοίνωσε πλήρες εμπάργκο. Τρεις μήνες αργότερα απαγόρευσε την πρόσβαση ισραηλινών πλοίων στα λιμάνια της και των τουρκικών πλοίων στα ισραηλινά.

Το Αζερμπαϊτζάν διατηρεί στενές σχέσεις τόσο με την Τουρκία όσο και με το Ισραήλ, το οποίο του παρέχει στρατιωτική τεχνολογία. Παρότι επίσημα οι εξαγωγές προς το Ισραήλ φαίνεται να μειώθηκαν, στοιχεία δείχνουν ότι το 2025 αυξήθηκαν κατά 31%, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από το 2022.

Σύμφωνα με δεδομένα της Vortexa, μετά από αρχική πτώση, οι αποστολές πετρελαίου από το Τζεϊχάν αυξήθηκαν ξανά. Η Data Desk υπολογίζει ότι 58 εκατομμύρια βαρέλια στάλθηκαν στο Ισραήλ από την έναρξη του εμπάργκο έως τις 30 Μαρτίου.

Ο ρόλος των ελληνικών ναυτιλιακών

Το Kimolos δεν είναι το μόνο πλοίο. Το Nissos Ios ακολούθησε παρόμοια πορεία, απενεργοποιώντας το AIS κοντά στην Κύπρο και εμφανιζόμενο ξανά με μειωμένο βύθισμα, ένδειξη εκφόρτωσης. Δορυφορικές εικόνες το εντόπισαν στο Ασκελόν.

Συνολικά έχουν καταγραφεί 57 τέτοιες αποστολές με παρόμοιο μοτίβο: δήλωση διαφορετικού προορισμού (συνήθως αιγυπτιακού λιμανιού) και απενεργοποίηση συστημάτων εντοπισμού.

Μετά το εμπάργκο, τα πλοία ανήκουν κυρίως σε τέσσερις εταιρείες: την Petraco και τις ελληνικές Minerva, Thenamaris και Kyklades. Η Thenamaris ανήκει στην οικογένεια Μαρτίνου, ενώ η Kyklades στην οικογένεια Αλαφούζου.

Οι εταιρείες δηλώνουν ότι συμμορφώνονται με τη νομοθεσία και ότι τυχόν απενεργοποίηση AIS γίνεται για λόγους ασφάλειας. Ωστόσο, ειδικοί σημειώνουν ότι κάτι τέτοιο επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις.

Η πρακτική αυτή συνδέεται με τον λεγόμενο «φαντασματικό στόλο», που χρησιμοποιείται για την παράκαμψη κυρώσεων, όπως συμβαίνει και με το πετρέλαιο από τη Ρωσία και το Ιράν.

Απάντηση της Τουρκίας

Η τουρκική κυβέρνηση απορρίπτει τους ισχυρισμούς ως «απολύτως ψευδείς», αν και παραδέχεται ότι πλοία που παραβιάζουν τους κανόνες αποκλείονται από τα λιμάνια της και υπόκεινται σε νομικές συνέπειες.

Παράλληλα, απαιτείται από τους ναυτικούς πράκτορες να δηλώνουν ότι τα φορτία δεν κατευθύνονται προς το Ισραήλ, αναλαμβάνοντας ευθύνη σε περίπτωση παραβίασης.

Παρόλα αυτά, αναλυτές εκτιμούν ότι η απενεργοποίηση του AIS επιτρέπει την τυπική συμμόρφωση «στα χαρτιά», αποκρύπτοντας τον πραγματικό προορισμό.

Η έκθεση Energy Embargo for Palestine υποστηρίζει ότι η Τουρκία παραβιάζει όχι μόνο το δικό της εμπάργκο αλλά και διεθνείς δεσμεύσεις.

«Καθώς το Ισραήλ εντείνει τις επιθέσεις του, τα φορτία πετρελαίου συνεχίζουν να φτάνουν από την Τουρκία», δήλωσε η Νάντια Τάννους του Palestinian Youth Movement. «Όσο κι αν προσπαθούν να το αποκρύψουν, η Τουρκία παραμένει συνένοχη μέχρι να σταματήσει πλήρως αυτή η ροή ενέργειας».

Πηγή: infpwar