Η Ελλάδα έρχεται όγδοη στην Ευρώπη στη θνησιμότητα από αιωρούμενα σωματίδια PM2,5. Γενικά τα Βαλκάνια είναι η περιοχή που δέχεται τη μεγαλύτερη επιβάρυνση από την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Αν και η ποιότητα του αέρα έχει βελτιωθεί σε όλη την Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες, η Ελλάδα είναι μια από τις χώρες που επιβαρύνονται περισσότερο από τη ρύπανση με περισσότερους από 10.240 νεκρούς το 2023, δείχνουν με τα τελευταία στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος.
To νούμερο αυτό αφορά μόνο τους θανάτους από αιωρούμενα σωματίδια με διαμέτρο κάτω των 2,5 μικρομέτρων, γνωστά ως P2,5, τον πιο σημαντικό αέριο ρύπο.
Σοβαρές επιπτώσεις έχει όμως και το διοξείδιο του αζώτου (NO2), το οποίο εκτιμάται ότι προκάλεσε 2.009 θανάτους στην Ελλάδα το 2023, καθώς και το όζον (O3), το οποίο ενοχοποιείται για 1.952 θανάτους.
Τα νούμερα όμως δεν μπορούν απλά να αθροιστούν, καθώς οι αντίστοιχες θνησιμότητες παρουσιάζουν σημαντικές επικαλύψεις.
Γενικά πάντως τα Βαλκάνια είναι η περιοχή που δέχεται τη μεγαλύτερη επιβάρυνση όσον αφορά τη θνησιμότητα από PM2.5, με τη Βόρεια Μακεδονία να καταλαμβάνει την πρώτη θέση μεταξύ 40 ευρωπαϊκών χωρών με 222,2 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους.
Ακολουθούν η Βοσνία Ερζεγοβίνη (199,0), η Αλβανία (196,1), η Σερβία (188,3), το Κόσοβο (172,4) , η Βουλγαρία (143,8) και το Μαυροβούνιο (141,8).
H Ελλάδα έρχεται όγδοη με 137,7 θανάτους λόγω PM2,5 ανά 100.000 κατοίκους το 2023.
Στην άλλη άκρη της λίστας, τις καλύτερες επιδόσεις παρουσιάζουν η Ισλανδία (0), η Φινλανδία (0.9), η Σουηδία (3,0) η Εσθονία (5,0) και η Νορβηγία (6,6).
Πάνω από τα όρια μεγάλο μέρος της Ευρώπης
Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, στο 20% των σταθμών μέτρησης οι συγκεντρώσεις των βασικών αέριων ρύπων (σωματίδια PM2.5, διοξείδιο του αζώτου και όζον) υπερβαίνουν τα όρια της ΕΕ.
Αν δε βασιστούμε στα πολύ αυστηρότερα όρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, περισσότεροι από το 90% των Ευρωπαίων εκτίθενται σε επικίνδυνα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Η επιβάρυνση στη δημόσια υγεία συνοδεύεται με κόστος 600 δισ. ευρώ το έτος, ή 4% του ΑΕΠ της ΕΕ, σύμφωνα με μελέτη του 2024.
Η καύση ορυκτών καυσίμων παραμένει η κυριότερη πηγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης, πέρα από τις βλάβες που προκαλεί στο παγκόσμιο κλίμα
Πώς σκοτώνει η ατμοσφαιρική ρύπανση;
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, η κακή ποιότητα αέρα παραμένει ο σημαντικότερος περιβαλλοντικός κίνδυνος για τη δημόσια υγεία.
Προκαλεί τόσο βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις, όπως εξάρσεις άσθματος και δύσπνοια, αλλά και μακροπρόθεσμες επιδράσεις, όπως καρδιοπάθεια, εγκεφαλικό, καρκίνο, διαβήτη, καρκίνο του πνεύμονα και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.
Σχετικά πρόσφατα η ατμοσφαιρική ρύπανση έχει αναγνωριστεί και ως παράγοντας κινδύνου και για άνοια.
Οι τρεις σημαντικότερες κατηγορίες ρύπων είναι τα αιωρούμενα σωματίδια με διάμετρο κάτω των 2,5 μικρομέτρων (PM2.5), το διοξείδιο του αζώτου (ΝΟ2) και το όζον (Ο3).
Τα PM2,5 θεωρείται μακράν ο πιο επιβλαβής ρύπος και αντιστοιχεί στους περισσότερους θανάτους από ρύπανση.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα PM2.5 ενοχοποιούνται για 182.000 θανάτους το 2023, το NO2 για 34.000 θανάτους και το όζον για 63.000 θανάτους.
Τα PM2.5 προέρχονται κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων στη βιομηχανία, τις μεταφορές και την οικιακή θέρμανση.
Το όριο που ισχύει σήμερα στην ΕΕ είναι 25 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο, το οποίο πρόκειται να μειωθεί στα 10 μg/m3 το 2030. Συγκριτικά, το όριο του ΠΟΥ είναι ακόμα χαμηλότερο στα 5 μg/m3.
Ολόκληρη η Ελλάδα ξεπερνούσε τα ευρωπαϊκά όρια για τα PM2,5 to 2004 (ΕΕΑ)
Το διοξείδιο του αζώτου προέρχεται κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων, ειδικά στις μεταφορές, οπότε οι συγκεντρώσεις τείνουν να είναι μεγαλύτερες στις πόλεις.
Το όριο της ΕΕ είναι σήμερα 40 μg/m3 και πρόκειται να μειωθεί στα 20 το 2030. Και πάλι όμως θα υπερβαίνει το όριο του ΠΟΥ στα 10 μg/m3.
Αν και το όζον που βρίσκεται στην στρατόσφαιρα μας προστατεύει από την υπεριώδη ακτινοβολία του Ήλιου, το ίδιο αέριο ερεθίζει τους πνεύμονες όταν κυκλοφορεί στο επίπεδο του εδάφους.
Είναι φωτοχημικός ρύπος, σχηματίζεται δηλαδή από τη χημική αντίδραση που προκαλεί το φως ανάμεσα στα οξείδια του αζώτου και διάφορες οργανικές ενώσεις όπως το μεθάνιο.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος παρακολουθεί και άλλους ρύπους όπως τα αιωρούμενα σωματίδια σκόνης PM10, το διοξείδιο του θείου που προκαλεί όξινη βροχή και το καρκινογόνο βενζοπυρένιο που παράγεται από την καύση ξύλου και άνθρακα.
Για τους ρύπους αυτούς δεν υπάρχουν διαθέσιμες εκτιμήσεις θνησιμότητας.
