Παρότι τα τελευταία χρόνια η Ρωσία βρίσκεται στο επίκεντρο των διεθνών εξελίξεων, η Αγία Πετρούπολη εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά σύμβολα της Ευρώπης.
«Η Αγία Πετρούπολη είναι η πιο αφηρημένη και η πιο σκόπιμη πόλη πάνω στη γη», έχει γράψει στο «Υπόγειο» ο Ντοστογιέφσκι, μια φράση που αποτυπώνει το γεγονός ότι η πόλη δεν «γεννήθηκε» φυσικά αλλά σχεδιάστηκε σαν ιδέα, σαν αυτοκρατορικό όραμα.
Εκπληκτική εναέρια θέα της προκυμαίας του ποταμού Νέβα της Αγίας Πετρούπολης με εμβληματικά αξιοθέατα κατά το ηλιοβασίλεμα | pexels
Υπάρχουν πόλεις που σε εντυπωσιάζουν από την πρώτη στιγμή και άλλες που χρειάζονται χρόνο για να τις καταλάβεις. Και μετά υπάρχει η Αγία Πετρούπολη — μια πόλη που δύσκολα περιγράφεται χωρίς υπερβολές, γιατί σχεδόν τα πάντα πάνω της μοιάζουν μεγαλύτερα, πιο θεατρικά και πιο επιβλητικά απ’ ό,τι έχεις συνηθίσει. Μια διευκρίνιση εδώ, αν και ιστορικά ιδρύθηκε ως «Πετρούπολη» (Πετερμπούργκ), στα ελληνικά έχει καθιερωθεί επίσημα και χρησιμοποιείται το «Αγία Πετρούπολη»
Για πολλούς ταξιδιώτες, ιστορικούς, καλλιτέχνες και φωτογράφους θεωρείται η ομορφότερη πόλη του κόσμου. Και το εντυπωσιακό είναι ότι, ακόμα κι αν κάποιος διαφωνεί, δύσκολα μπορεί να αρνηθεί πως η Αγία Πετρούπολη ανήκει σε μια κατηγορία εντελώς δική της. Δεν είναι μόνο τα παλάτια, δεν είναι μόνο τα κανάλια, οι τρούλοι, οι προσόψεις σε παστέλ αποχρώσεις ή οι ατελείωτες λεωφόροι που μοιάζουν να σχεδιάστηκαν περισσότερο για αυτοκρατορίες. Είναι η συνολική αίσθηση της πόλης. Μια αίσθηση ότι βρίσκεσαι ταυτόχρονα στην Ευρώπη και κάπου έξω από αυτήν.
Η Αγία Πετρούπολη δεν μοιάζει με καμία άλλη ρωσική πόλη. Ούτε όμως και με καμία ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Είναι μια πόλη φτιαγμένη για να εντυπωσιάζει. Από την πρώτη στιγμή αυτός ήταν ο ρόλος της.
Φωτιζόμενη θέα του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Ισαάκ και του ξενοδοχείου Astoria τη νύχτα, που αποτυπώνει την αστική κομψότητα της πόλης | pexels
Όταν ο Μέγας Πέτρος αποφάσισε να ιδρύσει την πόλη το 1703, το έκανε ουσιαστικά για να ανοίξει ένα «παράθυρο προς τη Δύση», έτσι συνήθιζε και να την αποκαλεί. Ήθελε μια νέα πρωτεύουσα που να κοιτάζει προς την Ευρώπη και όχι προς την παλιά, κλειστή αυτοκρατορική Ρωσία της Μόσχας. Και έτσι γεννήθηκε μια πόλη χτισμένη πάνω σε βάλτους, δίπλα στη Βαλτική, με αρχιτέκτονες από την Ιταλία, τη Γαλλία και όλη την Ευρώπη να δημιουργούν κάτι που έμοιαζε περισσότερο με αυτοκρατορικό όραμα παρά με πραγματική πόλη.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει την Αγία Πετρούπολη τόσο διαφορετική ακόμη και σήμερα. Δεν αναπτύχθηκε οργανικά όπως οι περισσότερες ιστορικές πόλεις. Σχεδιάστηκε εξαρχής σαν σύμβολο δύναμης, πολιτισμού και μεγαλείου. Και αυτό φαίνεται παντού.
- Καθεδρικός Ναός Καζάν της Αγίας Πετρούπολης | unsplash
- Η εμβληματική αρχιτεκτονική της πόλης
- Κίονες του Καθεδρικού Ναού Καζάν της Αγίας Πετρούπολης
Στην απίστευτη συμμετρία των κτιρίων. Στα τεράστια μπαρόκ και νεοκλασικά παλάτια. Στις γέφυρες που ανοίγουν τα βράδια πάνω στον ποταμό Νέβα. Στις ατελείωτες προοπτικές της Νιέφσκι Προσπέκτ. Στους χρυσούς τρούλους που φωτίζονται μέσα στην ομίχλη του βορρά.
Ιστορική αρχιτεκτονική του Κτιρίου του Γενικού Επιτελείου στην Πλατεία του Παλατιού της Αγίας Πετρούπολης | pexels
Ακόμα και όσοι έχουν ταξιδέψει πολύ, συχνά περιγράφουν την πρώτη τους εικόνα από την πόλη σαν κάτι σχεδόν κινηματογραφικό. Γιατί η Αγία Πετρούπολη δεν έχει μόνο ομορφιά — έχει σκηνογραφία.
Σε αντίθεση με πόλεις όπως το Παρίσι ή η Ρώμη, που η γοητεία τους βρίσκεται συχνά στη ζωντάνια και το «χάος» τους, η Αγία Πετρούπολη μοιάζει σχεδόν απόκοσμα «στημένη». Υπάρχει μια επιβλητική ηρεμία στην εικόνα της. Μια ψυχρή μεγαλοπρέπεια που την κάνει ακαταμάχητη.
Πανοραμική εικόνα του κέντρου της πόλης | unsplash
Και μετά έρχεται το φως
Οι περίφημες «Λευκές Νύχτες» στις αρχές του καλοκαιριού είναι ίσως μία από τις πιο ιδιαίτερες εμπειρίες που μπορεί να ζήσει κανείς σε πόλη. Ο ήλιος σχεδόν δεν δύει ποτέ, ο ουρανός μένει φωτεινός μέχρι τα μεσάνυχτα και η πόλη αποκτά μια ατμόσφαιρα ονειρική, σχεδόν εξωπραγματική. Τα κανάλια αντανακλούν το απαλό βόρειο φως και η Αγία Πετρούπολη μοιάζει περισσότερο με σκηνικό μυθιστορήματος παρά με πραγματική μητρόπολη εκατομμυρίων κατοίκων.
«Λευκές Νύχτες»: 1 π.μ. στην Αγία Πετρούπολη και είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι τη νύχτα δεν σκοτεινιάζει τελείως το καλοκαίρι και οι γέφυρες είναι ανοιχτές μέχρι το πρωί για να επιτρέπουν τη διέλευση των πλοίων.| unsplash
Δεν είναι τυχαίο ότι εδώ έζησαν και δημιούργησαν ο Ντοστογιέφσκι, ο Πούσκιν, ο Γκόγκολ και τόσοι άλλοι Ρώσοι λογοτέχνες και καλλιτέχνες. Μάλιστα ο Ντοστογιέφσκι είχε πει «Αγαπώ τον ήλιο της Αγίας Πετρούπολης, ιδιαίτερα τα παγωμένα απογεύματα του Μαρτίου… ακόμα και οι γκρίζες προσόψεις μοιάζουν ξαφνικά ζωντανές.» Η πόλη έχει μια έντονη μελαγχολία, αλλά ταυτόχρονα και μια σχεδόν ακατανίκητη πολιτιστική ενέργεια. Κάπου ανάμεσα στα αυτοκρατορικά ανάκτορα, στις σοβιετικές μνήμες και στη βόρεια ομίχλη, νιώθει κανείς ότι η Αγία Πετρούπολη κουβαλά πολλές διαφορετικές εποχές ταυτόχρονα.
Η γοητεία της πόλης όταν όλα είναι σκεπασμένα με χιόνι | unsplash
Και ίσως κανένα μέρος δεν εκφράζει αυτή τη μεγαλοπρέπεια καλύτερα από το State Hermitage Museum (Ερμιτάζ). Το Ερμιτάζ δεν είναι απλώς ένα από τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου· είναι ουσιαστικά η επιτομή της ίδιας της πόλης. Χρυσές αίθουσες, ατελείωτες σκάλες, έργα τέχνης ανεκτίμητης αξίας και η αίσθηση ότι περπατάς μέσα στην ίδια την ιστορία της ευρωπαϊκής αυτοκρατορικής κουλτούρας.
Μέσα στο Ερμιτάζ | unsplash
Αλλά η Αγία Πετρούπολη δεν είναι μόνο μνημεία και μουσεία. Είναι και οι λεπτομέρειες: οι αυλές των παλιών πολυκατοικιών, τα μικρά καφέ μέσα στην ομίχλη, οι σταθμοί του μετρό που μοιάζουν με υπόγεια παλάτια, η μουσική που ακούγεται στους δρόμους, η αίσθηση πως η πόλη ζει διαρκώς ανάμεσα στη δόξα και στη νοσταλγία.
Τα τελευταία χρόνια, φυσικά, η Ρωσία βρίσκεται στο επίκεντρο των διεθνών εξελίξεων και η εικόνα της χώρας έχει αλλάξει δραματικά στη Δύση. Ωστόσο, η Αγία Πετρούπολη εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται από πολλούς ως ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά και αρχιτεκτονικά επιτεύγματα της Ευρώπης. Και ίσως αυτό ακριβώς αποδεικνύει τη δύναμή της ως πόλης: ότι ξεπερνά την επικαιρότητα.
Αγία Πετρούπολη | pexels
Είναι λοιπόν η ομορφότερη πόλη του κόσμου;
Ίσως δεν υπάρχει αντικειμενική απάντηση σε αυτό. Άλλοι θα πουν το Παρίσι, άλλοι τη Βενετία, άλλοι τη Ρώμη ή ακόμα και την Κωνσταντινούπολη.
Αλλά λίγες πόλεις καταφέρνουν να δημιουργούν τόσο έντονα το συναίσθημα ότι βρίσκεσαι μέσα σε κάτι ιστορικά και αισθητικά μοναδικό. Λίγες πόλεις έχουν τόσο ισχυρή ταυτότητα. Και ακόμα λιγότερες αφήνουν αυτή τη σχεδόν παράξενη αίσθηση ότι δεν τις επισκέφθηκες απλώς — αλλά τις έζησες σαν εμπειρία. Γι’ αυτό και για πολλούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, η Αγία Πετρούπολη παραμένει όχι απλώς μία όμορφη πόλη, αλλά ίσως η πιο εντυπωσιακή από όλες!
Πιστεύω πως αν η Αγία Πετρούπολη δεν βρισκόταν στη Ρωσία, αλλά κάπου αλλού, θα ήταν μια από τις πιο δημοφιλείς τουριστικά πόλεις του κόσμου, αν όχι η πιο δημοφιλής. Αλλά, πάλι αν δεν ήταν στη Ρωσία, μπορεί να μην ήταν αυτό που είναι.
Καθεδρικός Ναός του Καζάν (Kazan Cathedral ) | unsplash
Θα κλείσω όπως άρχισα, με μια ακόμη φράση του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα, που είναι πολύ «Ντοστογιεφσκική»:«Υπάρχουν λίγα μέρη όπου οι επιδράσεις πάνω στην ανθρώπινη ψυχή είναι τόσο βαριές, παράξενες και σκοτεινές όσο στην Πετρούπολη».
