Τσε Γκεβάρα - Μας άφησε ιδέες κι έναν κώδικα ζωής

Ένας ήρωας ενσυνείδητος, με οργανισμό εξασθενημένο από το άσθμα

Είκοσι χρόνια τώρα ο Τσε ελέγχει τις συνειδήσεις μας. Από τη μακρινή Βολιβία, γιατί από κει το θέλησε. Η Βολιβία, που σήμερα τ’ όνομά της ανακαλεί στη μνήμη και το δικό του, ίδια όπως μας θυμίζει τον Μπολιβάρ και τον Σούκρε (σ.σ. εθνικοί ήρωες της Βολιβίας, μπροστάρηδες του αγώνα για την ανεξαρτησία της), είναι μια χώρα που συγκαταλέγεται στους άγιους τόπους της ιστορίας των ανθρώπων που με πάθος αναζητούν την αξιοπρέπεια και τη λευτεριά.

Πέρα από το χρόνο και το χώρο ακούμε σήμερα τη διαπεραστική φωνή του Τσε, που μας καλεί ν’ αποκριθούμε: ναι, μόνο η ένοπλη επανάσταση θα κάνει ναρθεί μια κοινωνία νέα κι ένας άνθρωπος νέος· ναι, μόνο η ένοπλη επανάσταση θα μπορέσει να μας απελευθερώσει απ’ όλες τις απεχθείς μορφές της αλλοτρίωσης. Τούτη την απόκριση ο Τσε την έδωσε ήδη με το θάνατό του.

«ΤΑ ΝΕΑ», 12.10.1987, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Κι αν δεν είναι πάντα ακριβείς στο ραντεβού τους οι ωραίες μέρες που προσμένουμε, κι αν πρέπει εκατό φορές να ξαναρχίζουμε απ’ την αρχή, το ξέρουμε κι είμαστε βέβαιοι πως άλλη λύση δεν υπάρχει, παρά η ένοπλη επανάσταση, όσο τον άνθρωπο θα τον εκμεταλλεύονται, θα τον υποδουλώνουν και θα τον αλλοτριώνουν.

«ΤΑ ΝΕΑ», 12.10.1987, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Όσο θα υπάρχει ο κόσμος, θα υπάρχει κι εκείνο το φως κι εκείνο το μήνυμα. Θα μας ακολουθεί παντοτινά σαν ένα κάλεσμα επίμονο να εξαρθούμε σε κείνες τις ουσιαστικές στιγμές της ζωής που καθορίζουν το μέλλον μας.

«Τι σημασία έχει που θα μας αιφνιδιάσει ο θάνατος», έλεγε, «καλώς να ’ρθει, αρκεί ν’ ακουστεί η κραυγή μας, ας απλωθεί άλλο χέρι ν’ αδράξει τ’ άρματά μας, άλλοι ας σηκωθούν να πιάσουνε το πένθιμο τραγούδι μες στο κροτάλισμα των πολυβόλων, του πολέμου και της νίκης τις ιαχές».

Από τον Τσε αυτό είναι που θα μας μείνει αιώνια. Πέρα από τα επεισόδια που σφράγισαν τη ζωή του, πέρα από την αφθονία των γραφτών δοκησίσοφων και μικρόψυχων μπουρδολόγων που τάχα αναλύουν τις πράξεις και τη στάση του, με εμβριθείς αναφορές σε συγκυρίες και συνεκτιμήσεις επιτυχιών και αποτυχιών, πέρα από κάτι κορόνες του είδους «όφειλε να…» ή «αν δεν γινόταν αυτό, τότε…» Τότε τι, δηλαδή; Πέρα απ’ αυτή τη μηχανική και επιπόλαιη ανάγνωση της Ιστορίας, που κάνει νεκροψία στα γεγονότα και τ’ ανθρώπινα έργα, αλλά θέλει ν’ αγνοεί τον άνθρωπο, που κατεργάζεται την Ιστορία, τον θνητό και κάποτε τόσο μεγάλο και τόσο εύθραυστο. Τον άνθρωπο που το κορμί του είναι από σάρκα και αίμα, και μες στον πόνο και την αρρώστια τον προδίδει, κάποτε. Ο άνθρωπος αυτός, που είναι επίσης ικανός να ξεπερνάει τον εαυτό του, να σπρώχνει όλο και πιο πέρα τα όρια των δυνατοτήτων του, είναι το αληθινό θαύμα της φύσης. Και τέτοιος ήταν ο Τσε.

Χρειάζεται μια ανάγνωση διαφορετική, πιο στοχαστική, αν θέλει κανείς ν’ αποδώσει στις πράξεις και τη στάση του το πραγματικό τους νόημα. Ό,τι απόλυτα ενδιέφερε τον Τσε ήταν ο Άνθρωπος. Ο όρθιος και περήφανος άνθρωπος. Ο αξιοπρεπής και ελεύθερος, όπως έπρεπε να ’ναι από τότε που πλάστηκε ο κόσμος.

Προπαντός, προπαντός όμως, απεχθανόταν, γιατί τις ήξερε καλά, τις εκδηλώσεις του οπορτουνισμού, όλες τις πονηριές, τις κατεργαριές, τα ψέματα, την υποκρισία, που είναι τα συμπτώματά του. Και είχε τον τρόπο να τις εντοπίζει και να τις εξουδετερώνει, όσο καλά μασκαρεμένες κι αν ήταν.

Ήξερε πως τα κακά αυτά ήταν οι πραγματικοί νεκροθάφτες των επαναστάσεων. Με όσα είχε μάθει από την πολύχρονη και πλούσια πείρα του, σαν χειρούργος που κρατεί με χέρι σταθερό το νυστέρι του, ενεργούσε κάθε φορά για να βγάλει τον κακοήθη αυτόν όγκο που είχε παρεισφρήσει μέσα στη σάρκα της επανάστασης.

Όσα, όμως, κι αν έχει πει και γράψει για τον ανταρτοπόλεμο, ο Τσε δεν μας έχει αφήσει ένα σαφή και πλήρη κώδικα των ιδιοτήτων του τέλειου αντάρτη. Αυτόν θα τον «καταρτίζουν» κάθε φορά μόνοι τους, όταν οι περιστάσεις και τα γεγονότα θα τους υποχρεώνουν, οι άνθρωποι που παίρνουν οριστικά την απόφαση να ριψοκινδυνεύσουν τη ζωή τους για ένα ιδανικό, και το ιδανικό αυτό θα ταυτίζεται με τη ζωή τους. Ίσως να κερδίσουν, ίσως να χάσουν. Δεν έχει τόση σημασία αυτό· εκείνο που εμπλουτίζει τη ζωή και εξευγενίζει τον άνθρωπο εξυψώνοντας τη συνείδησή του είναι ο αγώνας.

Αλλά ο Τσε μάς κληροδότησε κάτι που αξίζει πολύ περισσότερο από ένα διδακτικό εγχειρίδιο. Μας άφησε ιδέες κι έναν κώδικα ζωής, ώστε, καθώς έλεγε εκείνος, «τούτη η αγάπη για τη ζωντανή ανθρωπότητα να μετουσιώνεται σε συγκεκριμένες πράξεις, που χρησιμεύουν για παραδείγματα και διεγείρουν».

Ο Φιντέλ Κάστρο έχει πει γι’ αυτόν ότι «η αχίλλειος πτέρνα του ήταν το ότι περιφρονούσε απόλυτα τον κίνδυνο». Ίσως, πράγματι, αυτό να ήταν μια μοιραία αδυναμία, αλλ’ ασφαλώς ήταν κι η δύναμη και το μεγαλείο του.

Το δίχως άλλο, ο Τσε ήταν ένας ήρωας, μα ένας ήρωας ενσυνείδητος, με οργανισμό εξασθενημένο από το άσθμα.

Τον συνόδευα μια φορά στα υψώματα της Chréa, πάνω από την Blida (πόλη της Αλγερίας, στους πρόποδες του όρους Άτλαντος), και τον είδα που τον έπιανε η κρίση και πρασίνιζε το πρόσωπό του. Όποιος έχει διαβάσει το ημερολόγιό του από τη Βολιβία, ξέρει με πόσο κλονισμένη υγεία είχε περάσει τις τρομερές φυσικές και ηθικές δοκιμασίες με τις οποίες ήταν σπαρμένος ο δρόμος του.

Τελικά, εκτός από την εικόνα, που είναι ανεξίτηλα χαραγμένη στα βάθη της μνήμης μας και της καρδιάς μας, ο Τσε είναι για μας η προσωποποίηση μιας τέχνης να ζεις και να πεθαίνεις.

Είναι αδύνατο να μιλήσεις για τον Τσε χωρίς να μιλήσεις για την Κούβα και τους ιδιαίτερους δεσμούς που μας ένωναν, εφόσον η ιστορία του, η ζωή του, συνδέονται με τη χώρα τούτη, που έγινε η δεύτερη πατρίδα του πριν στραφεί εκεί όπου τον καλούσε η επανάσταση. Τον γνώρισα παραμονές της διεθνούς κρίσης για την υπόθεση των πυραύλων και του αποκλεισμού της Κούβας που κήρυξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Η Αλγερία τότε είχε μόλις ανακηρυχτεί ανεξάρτητο κράτος και είχε σχηματιστεί η πρώτη αλγερινή κυβέρνηση. Ο δε αρχηγός της αλγερινής κυβέρνησης επρόκειτο να παραστεί, εκείνον τον Σεπτέμβριο του 1962, στη σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, γιατί θα γινόταν και η έπαρση της αλγερινής σημαίας συμβολικά στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών — τελετή που τιμούσε τη νίκη μας στον εθνικό απελευθερωτικό αγώνα και την εισδοχή της Αλγερίας στη συναυλία των ελευθέρων εθνών.

Το Πολιτικό Γραφείο του ΕΑΜ (Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου της Αλγερίας) είχε αποφασίσει, μετά την επίσκεψη αυτή στα Ηνωμένα Έθνη, ν’ ακολουθήσει και επίσκεψη στην Κούβα. Η τελευταία αυτή θα ήταν κάτι περισσότερο από μια απλή επίσημη επίσκεψη, θα ήταν προπαντός μια acte de foi (σ.σ. διακήρυξη πίστης) δηλωτική των πολιτικών μας δεσμεύσεων. Η Αλγερία ήθελε να διαδηλώσει την πλήρη αλληλεγγύη της με την κουβανική επανάσταση, ιδιαίτερα μάλιστα στις δύσκολες εκείνες στιγμές της ιστορίας της. […]

*Κείμενο του πρωτεργάτη της αλγερινής ανεξαρτησίας και πρώτου προέδρου της Λαϊκής Δημοκρατίας της Αλγερίας, Αχμέντ Μπεν Μπελ(λ)ά, που είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Τα Νέα» (και μάλιστα ως παγκόσμια αποκλειστικότητα) τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 1987, με αφορμή τη συμπλήρωση είκοσι ετών από το θάνατο του περίφημου Τσε Γκεβάρα. Όπως διαβάζουμε στο εισαγωγικό σημείωμα, το κείμενο (υπό τον τίτλο «Η κληρονομιά του Τσε Γκεβάρα»), αυτή η ανέκδοτη έως τότε αφήγηση, είχε παραχωρηθεί στους υπευθύνους της εφημερίδας από την κυρία Μπεν Μπελλά, η οποία εκείνες τις ημέρες είχε βρεθεί στην Αθήνα.

Ο Αχμέντ Μπεν Μπελά

Ο Αχμέντ Μπεν Μπελά έφυγε από τη ζωή το 2012, πλήρης ημερών.

Ο Ερνέστο Γκεβάρα ντε λα Σέρνα, ο θρυλικός επαναστάτης Τσε Γκεβάρα, γεννήθηκε στην πόλη Ροσάριο (Ροζάριο) της Αργεντινής στις 14 Ιουνίου 1928 και απεβίωσε στη Λα Ιγκέρα της Βολιβίας στις 9 Οκτωβρίου 1967.