Ένα κυριολεκτικό ναρκοπέδιο - Γιατί οι συνέπειες της σύγκρουσης στην Ουκρανία θα γίνονται αισθητές για δεκαετίες

Η Ουκρανία βρίθει από εκρηκτικά που έχουν τοποθετηθεί στο έδαφος. Οι επιπτώσεις αυτής της καταστροφής θα επηρεάσουν τις μελλοντικές γενιές

Από τον Φεβρουάριο του περασμένου έτους, όταν η Ρωσία ξεκίνησε τη στρατιωτική της επίθεση στη χώρα, οι εκρήξεις ναρκών έχουν σκοτώσει περίπου 200 πολίτες στην Ουκρανία, ενώ εκατοντάδες άλλοι έχουν τραυματιστεί. 

Ο ΟΗΕ έχει ήδη αποκαλέσει την Ουκρανία το κράτος με τις περισσότερες ναρκοπέδες στον κόσμο. Ωστόσο, η μόλυνση συνεχίζει να αυξάνεται λόγω του τρόπου με τον οποίο διεξάγεται ο πόλεμος θέσεων. Καθώς η σύγκρουση απέχει πολύ από το τέλος, η περαιτέρω τοποθέτηση εκρηκτικών θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες. 

Θανατηφόρες παγίδες

Οι επίσημες αναφορές υποστηρίζουν ότι έχουν εξορυχθεί 250.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα (σχεδόν 62 εκατομμύρια στρέμματα) ουκρανικής επικράτειας . Αυτό είναι ίσο με το σύνολο του Ηνωμένου Βασιλείου (244.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα). Σύμφωνα με   τον Πρωθυπουργό Denis Shmigal, η χώρα του έχει γίνει το μεγαλύτερο ναρκοπέδιο στον κόσμο, γεγονός που ώθησε ακόμη και την κυβέρνηση να δημιουργήσει ένα ειδικό κέντρο για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων. 

Οι ειδικοί πιστεύουν ότι η κατάσταση στην Ουκρανία είναι χειρότερη από ό,τι στο Αφγανιστάν και τη Συρία. Ο αριθμός των μη εκρηκτικών πυρομαχικών, αντιπροσωπικών, αντιαρματικών και άλλων ναρκών και εκρηκτικών οβίδων υπολογίζεται σε  εκατομμύρια μονάδες.

Εν τω μεταξύ, τα ναρκοπέδια της Ουκρανίας αυξάνονται εκθετικά. Τον περασμένο χρόνο, όλο το μήκος της πρώτης γραμμής και στις δύο πλευρές έχει ναρκοθετηθεί. Συχνά τοποθετούνται με διάσπαρτο τρόπο και χωρίς χαρτογράφηση. Δεδομένου του μεγάλου μεγέθους της Ουκρανίας, αυτό περιπλέκει πολύ τη διαδικασία εύρεσης και εξουδετέρωσής τους. 

«Πράγματι, υπάρχει πιθανότητα τα ναρκοθετημένα εδάφη να επεκταθούν περαιτέρω, τόσο λόγω της παράτασης της σύγκρουσης όσο και της πιθανής επίθεσης από οποιαδήποτε πλευρά, η οποία μπορεί να οδηγήσει τις εχθροπραξίες σε εδάφη που δεν είχαν επηρεαστεί προηγουμένως», δήλωσε ο Maxim Semenov, πολιτικός αναλυτής και ειδικός στο συγκρούσεις στον μετασοβιετικό χώρο, είπε στο RT.

Επίσημες πηγές αναφέρουν επίσης ότι η μολυσμένη περιοχή επεκτείνεται. Το περασμένο καλοκαίρι, η Ουκρανική Ένωση Ναρκοπεδίων δήλωσε ότι τα ναρκοπέδια κάλυψαν περίπου 133.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα της Ουκρανίας, αλλά ο αριθμός που ανακοινώθηκε πρόσφατα από τον Shmigal είναι ήδη διπλάσιος. 

Εν τω μεταξύ, δεν υπάρχουν λύσεις που να είναι απόλυτα αποτελεσματικές, και το σημαντικότερο, γρήγορες και απλές. Η αποναρκοθέτηση είναι αποκλειστική δουλειά των σκαπανέων. Για παράδειγμα, στη δεκαετία του 2000, κατά μέσο όρο 50 άτομα την ημέρα ανατινάσσονταν σε αντικείμενα κατά προσωπικού στην Αγκόλα, μια από τις πιο βαριά ναρκοθετημένες χώρες στον κόσμο. Μέχρι σήμερα, απομένουν περίπου 500.000 εκρηκτικοί μηχανισμοί , παρά το γεγονός ότι δεκάδες μονάδες σκαπανέων από όλο τον κόσμο έχουν βοηθήσει στη χώρα. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι τόσο οι μάχες όσο και το εύρος της μόλυνσης στην Αγκόλα ήταν πολύ λιγότερο σοβαρές από ό,τι στην Ουκρανία.

«Θα πρέπει να σημειώσουμε την εμπειρία των αφρικανικών και ασιατικών χωρών, ακόμη και της Σοβιετικής Ένωσης, όπου, δεκαετίες μετά το τέλος του πολέμου, κατά καιρούς συνέβαιναν εκρήξεις ναρκών. Είναι αδύνατο να παρασχεθούν εγγυήσεις ότι μια περιοχή είναι εντελώς καθαρή από νάρκες. Ο στρατός μπορεί να μην φτιάχνει χάρτες ναρκοπεδίων, όπως συνέβη με τις Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας στο Ντονμπάς από το 2014. Ή οι χάρτες μπορεί να είναι ανακριβείς, μπορεί να χαθούν κ.λπ. Όλα αυτά περιπλέκουν το έργο των ξιφομάχων», σημειώνει Ο Semenov, προσθέτοντας ότι ακόμη και δεκαετίες μετά την εκκαθάριση μιας περιοχής, οι νάρκες μπορούν ακόμα να εμφανιστούν στα πιο απροσδόκητα μέρη. Ακόμη και οι ξιφομάχοι δεν μπορούν να εγγυηθούν ότι όλες οι νάρκες και τα κοχύλια θα βρεθούν και θα καθαριστούν. 

Για τις πληγείσες από τον πόλεμο περιοχές, αυτό δημιουργεί τεράστια προβλήματα στη μετάβαση στη ζωή εν καιρώ ειρήνης, για να μην αναφέρουμε τους πιθανούς θανάτους αμάχων και τις προκλήσεις στην εξομάλυνση της οικονομίας. «[Αυτό αφορά] τόσο τη γεωργία, τον βιομηχανικό τομέα και τις υποδομές. Οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας είναι γνωστό ότι ναρκοθετούν πολιτικά αντικείμενα, όπως για παράδειγμα στη Μαριούπολη, όπου οι Ρώσοι σκαπανείς εξακολουθούν να καθαρίζουν εργοστάσια, κτίρια κατοικιών και δικαστήρια», πρόσθεσε ο ειδικός.

Με άλλα λόγια, μπορεί να χρειαστούν δεκαετίες. Τον Ιούνιο του περασμένου έτους, ο τότε υπουργός Εσωτερικών της Ουκρανίας Denis Monastyrsky είπε ότι η μερική αποναρκοθέτηση θα διαρκούσε από πέντε έως δέκα χρόνια. 

Μέχρι στιγμής, αυτό το πρόβλημα παραμένει στο παρασκήνιο λόγω της συνολικής λογοκρισίας των μέσων ενημέρωσης της Ουκρανίας, της εστίασης στις ειδήσεις από το μέτωπο και της κατανοητής επιθυμίας των ανθρώπων να μείνουν μακριά από τις μάχες. Αλλά όταν η θερμή φάση της ένοπλης σύγκρουσης φτάσει στο τέλος της ή εάν η σύγκρουση παγώσει, το πρόβλημα θα αναδειχθεί ως βασικό ζήτημα.

Επίπεδα κινδύνου

Πριν από ένα χρόνο, οι περιοχές του Κιέβου, του Χάρκοβο, του Τσέρνιγκοφ και του Σούμι (το βόρειο και το ανατολικό τμήμα της Ουκρανίας) ήταν οι περιοχές με τις περισσότερες ναρκοθετήσεις. Αλλά τώρα, είναι οι ανατολικές και νότιες περιοχές. «Αυτή τη στιγμή είμαστε πιο ενεργοί στην περιοχή Kherson. Οκτώ χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα πρέπει να καθαριστούν από νάρκες, εκ των οποίων οι επτά χιλιάδες είναι στην περιοχή Χερσώνα και περίπου 1,5 χιλιάδες στην περιοχή Νικολάεφ»,  δήλωσε ο Σεργκέι Κρουκ, επικεφαλής της Κρατικής Υπηρεσίας Έκτακτης Ανάγκης της Ουκρανίας, τον Νοέμβριο του περασμένου έτους.

Οι πληγείσες από τον πόλεμο περιοχές μπορούν να χωριστούν σε διάφορες κατηγορίες ανάλογα με τα επίπεδα κινδύνου που θέτουν οι νάρκες. 

Το υψηλότερο επίπεδο κινδύνου παραμένει στην περιοχή του Ντονμπάς. Το έδαφός του είναι γεμάτο νάρκες από την αρχή της ένοπλης σύγκρουσης το 2014. Ψαράδες και παιδιά πέφτουν τακτικά θύματα ναρκών στο Λούγκανσκ και οι μανιταροσυλλέκτες έχουν την ίδια μοίρα κοντά στο Σλαβιάνσκ. Κάποια από αυτά τοποθετήθηκαν πριν από σχεδόν δέκα χρόνια. Επιπλέον, οι πιο αιματηρές μάχες διεξάγονται τώρα στο Donbass, γεγονός που το καθιστά μια από τις πιο βαριά ναρκοθετημένες περιοχές στον πλανήτη. Οι σκαπανείς από τις Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις που εξουδετερώνουν εκρηκτικούς μηχανισμούς στη Μαριούπολη πιστεύουν ότι η περιοχή θα παραμείνει επικίνδυνη για αρκετές γενιές κατοίκων. 

Υψηλό επίπεδο κινδύνου παραμένει επίσης κατά μήκος της τρέχουσας γραμμής του μετώπου από το Χάρκοβο έως τις περιοχές του Ζαπορόζιε, καθώς και κατά μήκος της γραμμής επαφής στην περιοχή Χερσώνα. Σε αυτές τις περιοχές, οι στρατιωτικές σκοπιμότητες αντιπροσωπεύουν τις περισσότερες από τις νάρκες. Όσο περισσότερο το μέτωπο παραμένει στατικό σε κάποιο σημείο, τόσο βαθύτερα εξαπλώνονται οι εξορυσσόμενες περιοχές στην ενδοχώρα. 

Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα σοβαρή στην περιοχή του Χάρκοβο, όπου οι συχνά μεταβαλλόμενες γραμμές του μετώπου οδηγούν σε εντατική εξόρυξη και στις δύο πλευρές. Ο διευθυντής του τμήματος όπλων της Human Rights Watch, Stephen Goose, σημείωσε  ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας σκόρπισαν τις λεγόμενες «νάρκες πετάλων» «σε μια τεράστια περιοχή κοντά στην πόλη Izyum, η οποία οδήγησε σε απώλειες αμάχων και εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή απειλή. .»

Μια αυξημένη απειλή παραμένει επίσης στις τοποθεσίες των πρώτων μαχών – συγκεκριμένα, στις περιοχές του Κιέβου, του Ζιτομίρ, του Τσέρνιγκοφ και του Σούμι. Αυτές οι περιοχές ξεχωρίζουν από τις άλλες περιοχές για δύο λόγους. Πρώτον, στο αρχικό στάδιο της σύγκρουσης, οι μάχες δεν πήραν ακόμη τη μορφή πολέμου θέσεων. Δεδομένου ότι οι μάχες είχαν γρήγορο ρυθμό, δεν χρειαζόταν βαριά εξόρυξη. Δεύτερον, η εξόρυξη διεξήχθη ως επί το πλείστον από τις Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας και ως εκ τούτου θα είναι πολύ πιο εύκολο για την ουκρανική πλευρά να καθαρίσει τις δικές της νάρκες. Ωστόσο, οι κάτοικοι αυτών των περιοχών ακρωτηριάζονται στα ορυχεία σχεδόν καθημερινά.

Παραμένει χαμηλό επίπεδο κινδύνου σε όλη την περίμετρο των συνόρων Ρωσίας-Ουκρανίας και Λευκορωσίας-Ουκρανίας. Στα τέλη του περασμένου έτους, ο πρόεδρος της Επιτροπής Κρατικών Συνόρων της Λευκορωσίας, Αντιστράτηγος Ανατόλι Λάπο, είπε ότι η Ουκρανία ανατίναξε σχεδόν όλες τις συνοριακές γέφυρες και ναρκοθετήσει τους δρόμους στα σύνορα Ουκρανίας-Λευκορωσίας. «Μέχρι το σημείο που έβαλαν αντιαρματικές νάρκες σε τρεις σειρές στους δρόμους», είπε ο αξιωματούχος. Αυτό υποστηρίζεται από την Κρατική Συνοριακή Υπηρεσία της Ουκρανίας, η οποία επιβεβαίωσε ότι τα συνοριακά εδάφη είναι «ναρκοθετημένα». 

Το υπόλοιπο έδαφος της Ουκρανίας είναι σχετικά καθαρό. Σε αυτά τα μέρη, οι άνθρωποι μπορούν ακόμα να πάνε για ψάρεμα και να απολαύσουν πικνίκ, να μαζέψουν μανιτάρια, να φυτέψουν πατάτες στον κήπο τους και απλώς να περπατήσουν ελεύθερα. Ωστόσο, η «υπόλοιπη Ουκρανία» έχει συρρικνωθεί στο ήμισυ της χώρας. Ακόμη και οι άνθρωποι που πήγαιναν στη θάλασσα - στην Οδησσό, για παράδειγμα, δεν βιάζονται να το κάνουν, καθώς ολόκληρη η ακτή είναι πυκνά εξορυσσόμενη.

Ξεπερνώντας τον κίνδυνο

Κάθε μέρα είναι μια δοκιμασία της μοίρας για τους πολίτες. Ο κίνδυνος κρύβεται παντού. Οι εργαζόμενοι στη γεωργία διατρέχουν ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο και ανησυχούν ιδιαίτερα για τα ατελείωτα ναρκοπέδια. Κατά τη διάρκεια της εποχικής αγροτικής εργασίας, κάθε βήμα θα μπορούσε να είναι το τελευταίο τους. 

Οι αγρότες δεν μπορούν να καλλιεργήσουν χωράφια, καθώς τα ορυχεία δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στη γεωργία, η οποία είναι ένας από τους κύριους τομείς της ουκρανικής οικονομίας. Πριν από το ξέσπασμα των ενεργών εχθροπραξιών, η Ουκρανία αντιπροσώπευε σχεδόν το 10% της παγκόσμιας αγοράς σιτηρών. Η χώρα ήταν επίσης μεταξύ των μεγαλύτερων παραγωγών ηλιόσπορων, καλαμποκιού και άλλων καλλιεργειών. Τώρα, πολλά από τα χωράφια έχουν εξορυχθεί και μπορεί να μείνουν αχρησιμοποίητα, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.

Με βάση την ανάλυση δορυφορικών εικόνων, πέρυσι η αμερικανική εταιρεία διαστημικής τεχνολογίας Maxar κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ουκρανία μπορεί να επιτύχει μόνο το ήμισυ της συνήθους συγκομιδής σιτηρών της. Το 2022, οι αγρότες έσπειραν 30% λιγότερα χωράφια από το 2021. Το 2023, η συγκομιδή σιτηρών και οσπρίων θα μειωθεί κατά άλλο 17% σε σύγκριση με πέρυσι. 

Επί του παρόντος, η περιοχή που έχει πληγεί περισσότερο είναι το Kherson, όπου τα ναρκοπέδια θα επηρεάσουν τη φύτευση κολοκυθιών. «Στην περιοχή Χερσώνα, δυστυχώς, τα περισσότερα εδάφη είναι ναρκοθετημένα, τα χωράφια έχουν υποστεί ζημιές από οβίδες και θα χρειαστεί χρόνος για να ναρκοθετηθεί η περιοχή. Ωστόσο, κρεμμύδια, καρπούζια και πεπόνια θα φυτευτούν στην περιοχή της Οδησσού και σε τμήματα της περιοχής Kirovograd»,  δήλωσε ο Ντμίτρι Σολομτσούκ, μέλος της Επιτροπής Αγροτικής και Γης Πολιτικής της Verkhovna Rada τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους.

Παντζάρια, καρότα και πατάτες θα φυτευτούν στις δυτικές και κεντρικές περιοχές της Ουκρανίας. Οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις επικεντρώνονται στη φύτευση κηπευτικών προκειμένου να αποφευχθούν οι ελλείψεις και οι χαμηλοί δείκτες εξαγωγών. 

Περίπου ένα εκατομμύριο εκτάρια γεωργικής γης της Ουκρανίας είναι μολυσμένα με νάρκες και μη εκραγείς πυρομαχικούς. «Τα ναρκοπέδια θα έχουν σίγουρα αρνητικό αντίκτυπο στον κύκλο εργασιών της γης και στην παραγωγή γεωργικών προϊόντων. Πολλές μάχες διεξάγονται σε εδάφη που ονομάζονται «τσερνόζεμ» – δηλαδή σε περιοχές με το πιο εύφορο έδαφος. Αυτό θα περιορίσει σημαντικά το γεωργικό δυναμικό της περιοχής και θα μειώσει το μερίδιο της Ουκρανίας στην παγκόσμια αγορά σιτηρών όχι μόνο φέτος, αλλά και τα επόμενα χρόνια»,  πρόσθεσε ο Maxim Semenov. 

Για προφανείς λόγους, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πόσος χρόνος θα χρειαστεί για την πλήρη ναρκοπέδηση της Ουκρανίας. Αλλά είναι σαφές ότι ακόμη και μετά τη λήξη της σύγκρουσης, η φρικτή κληρονομιά της θα παραμείνει με τη μορφή ναρκών ξηράς και εκρηκτικών μηχανισμών διάσπαρτων σε όλη τη χώρα. Για τις επόμενες δεκαετίες, αυτό αναμφίβολα θα παραμείνει μια από τις μεγαλύτερες ανησυχίες για τη χώρα. 

Πηγή: RT