Νησάκι - «δακτυλικό αποτύπωμα» στην Αδριατική
του Γιώργου Στάμκου
Δακτυλικό αποτύπωμα; Όχι, είναι ενα μικρό νησί στα ανοικτά των ακτών της Κροατίας! Το νησάκι Μπάλιενατς (Baljenac ή Bavljenac) ανήκει στο αρχιπέλαγος του Σίμπενικ (Šibenik) στα ανοικτά των δαλματικών ακτών της Κροατίας. Είναι ένα μικρό νησάκι της Αδριατικής με έκταση μόλις 140 στρέμματα (0,14 τετραγωνικά χιλιόμετρα). Είναι γνωστό ως «νησί-αποτύπωμα» και οφείλει αυτό το περίεργο παρατσούκλι του σε έναν λαβύρινθο πέτρινων τοίχων που καλύπτει σχεδόν ολόκληρη την επιφάνειά του. Πράγματι, από ψηλά το νησάκι αυτό, που έχει οβάλ σχήμα και είναι σφραγισμένο με ένα μοναδικό μοτίβο, μοιάζει με δακτυλικό αποτύπωμα!
Αυτοί οι πετρινοι τοίχοι, με το απίστευτο συνολικό μήκος των 23 χιλιομέτρων κατασκευάστηκαν από τους κατοίκους του γειτονικού νησιού Κάπριγιε (Kaprije) ως γραμμές οριοθέτησης των μικροσκοπικών κτημάτων τους. Οι χωρικοί καλλιεργούσαν παλιότερα ολόκληρη την επιφάνεια αυτής της ανεμοδαρμένης νησίδας φυτεύοντας αμπελώνες, σύκα, αχλάδια και άλλες καλλιέργειες σε μεμονωμένα αγροτεμάχια χωρισμένα από τους τοίχους. Οι καλλιέργειες εγκαταλείφθηκαν πριν από μερικές δεκαετίες, αλλά το νησί δεν έχει ξεχαστεί. Το 2016, ξεκίνησε μια πρωτοβουλία για την εγγραφή του Μπάλιενατς (Baljenac) στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
300 αγρότες έκτισαν 106 χιλιόμετρα πέτρινων τοίχων!
Χωρίς να φτάνει την Ελλάδα στην αφθονία και στο μέγεθος των νησιών, η Κροατία διαθέτει 79 μεγάλα κατοικημένα νησιά, περισσότερα από 500 νησάκια και άλλες 642 βραχονησίδες, που καλύπτουν όλα μαζί έκταση περίπου 3.300 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Το νησάκι Μπάλιενατς, στα ανοικτά του Σίμπενικ, είναι ένα από αυτά. Έχει έκταση μόλις 0,14 τετραγωνικά χιλιόμετρα και 1.431 μέτρα μήκος ακτογραμμής. Είναι ακατοίκητο, αλλά η Κροατία ζήτησε πρόσφατα τη συμπερίληψή του στη λίστα μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.
Οι κατασκευαστές ήταν οι κάτοικοι του γειτονικού νησιού Κάπριγιε, οι οποίοι εκμεταλλεύονται την περιοχή από την αρχαιότητα και συνεχίζουν να το κάνουν. Τόσο στο Κάπριγιε, το οποίο σήμερα έχει πληθυσμό μόλις 150 κατοίκους και απαγορεύεται η κυκλοφορία αυτοκινήτων, όσο και σε άλλα νησιά του αρχιπελάγους της Δαλματίας, υπάρχουν ζώνες που καλύπτονται από τέτοιους τοίχους. Ωστόσο το Μπάλιενατς ξεχωρίζει ακριβώς επειδή παρουσίαζει την υψηλότερη συγκέντρωση πέτρινων τοίχων. Συγκεκριμένα το Μπάλιενατς έχει 160 μέτρα πέτρινων τοίχων ανά στρέμμα, ενώ το επόμενο, όσον αφορά την πυκνότητα τοίχων, είναι το νησί Ζουτ (Zut), με 20 μέτρα ανά στρέμμα και το Κορνάτι (Kornati) με 10 μέτρα ανά στρέμμα.
Αυτοί οι πέτρινοι τοίχοι πιστεύεται ότι χτίστηκαν κυρίως κατά τον 19ο αιώνα, αν και είναι πιθανό να είναι και αρκετά παλαιότεροι. Συνολικά, προσθέτοντας όλα τα νησιά της περιοχής, εκτιμάται ότι περίπου 300 αγρότες κατάφεραν να χτίσουν 106 χιλιόμετρα πέτρινων τοίχων σε συνολική έκταση 12 τετραγωνικών χιλιομέτρων!
Τέλος, τόσο το Μπάλιενατς όσο και το Κάπριγιε και άλλα νησιά του αρχιπελάγους της Δαλματίας, χρησίμευσαν ως καταφύγιο για τους χριστιανούς κατά την περίοδο της οθωμανικής κατάκτησης τον 16ο και 17ο αιώνα. Οπότε είναι πιθανό αυτά τα πέτρινα τείχη να άρχισαν να κτίζονται ήδη από εκείνη την εποχή, χρησιμεύοντας αρχικά και για αμυντικούς σκοπούς.