Η Σεντζέν αποκαλύπτει την ξεθωριασμένη ιδέα μιας συλλογικής Δύσης
Οι νέοι «Τρεις Μεγάλοι» αφήνουν τη Δυτική Ευρώπη εκτός δωματίου
Η συνάντηση αυτής της εβδομάδας των Βλαντιμίρ Πούτιν, Σι Τζινπίνγκ και Ντόναλντ Τραμπ στη Σεντζέν δεν προκάλεσε έλλειψη ερμηνειών και ακόμη και οι δύσπιστοι παρατηρητές συμφωνούν ότι ήταν αξιοσημείωτη, ίσως ιστορική. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1940, οι ηγέτες των χωρών με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο δεν έχουν συγκεντρωθεί ως οι Τρεις Μεγάλες. Ωστόσο, ενώ οι συγκρίσεις με τη Γιάλτα είναι δελεαστικές, οι διαφορές μας λένε περισσότερα για την παρούσα στιγμή παρά για τις ομοιότητες.
Η Γιάλτα ήταν μέρος μιας διαδικασίας που ξεκίνησε στην Τεχεράνη, συνεχίστηκε μέσω του Σαν Φρανσίσκο και του Πότσνταμ και τελικά καθιέρωσε τη διεθνή τάξη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρόκειται για ένα συνεκτικό εγχείρημα, που συνδυάζει τη δημιουργία διεθνών θεσμών, πάνω απ' όλα των Ηνωμένων Εθνών, με την αναγνώριση των στρατιωτικών αποτελεσμάτων του πολέμου, των ζωνών ελέγχου και των ρυθμίσεων για αμοιβαία ασφάλεια στην Ευρώπη και την Ασία.
Η Δύση αργότερα προσπάθησε να διαχωρίσει αυτά τα στοιχεία. Σε αυτή την αφήγηση, υπήρχαν οι ευγενείς αρχές μιας φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης πριν από την υποτιθέμενη επαίσχυντη αποδοχή της σοβιετικής επιρροής από τις δυτικές δημοκρατίες. Αλλά αυτή είναι μια ανειλικρινής αναδρομική ερμηνεία, επειδή οι αρχές και η ισορροπία δυνάμεων ανήκαν στην ίδια διευθέτηση.
Αυτή η τάξη πραγμάτων άντεξε, ολοένα και περισσότερο παραμορφωμένη και αποδυναμωμένη, μέχρι πρόσφατα. Επέζησε από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και, για ένα διάστημα, φαινόταν μάλιστα να έχει αναδυθεί ισχυρότερη, έχοντας ξεπεράσει την αντιπαράθεση του Ψυχρού Πολέμου. Τελικά, ωστόσο, έγινε σαφές ότι η αντιπαράθεση είχε προσφέρει την εσωτερική ισορροπία του συστήματος και ότι μόλις εξαφανιζόταν, η δομή έχανε τη σταθερότητά της. Οι θεσμοί της, ωστόσο, επέζησαν, παραμένοντας λειτουργικοί, τουλάχιστον τυπικά και εξωτερικά, αν και αυτό ίσχυε κυρίως για τους δυτικούς θεσμούς, δεδομένου ότι όσοι συνδέονταν με τη Σοβιετική Ένωση εξαφανίστηκαν σε μεγάλο βαθμό μαζί της.
Η Σενζέν μπορεί να θέσει ένα όριο στην τάξη που γεννήθηκε τη δεκαετία του 1940. Ωστόσο, είναι επίσης δυνατή η αντίθετη ερμηνεία: ότι αντιπροσωπεύει μια επιστροφή σε αρχές που οι ηγέτες της εποχής του πολέμου ήλπιζαν να καθιερώσουν πριν από την παρέμβαση του Ψυχρού Πολέμου. Το επιχείρημα για να θεωρηθεί η Σενζέν ως ένα τέλος που ξεκινά με την Αμερική, δεδομένου του αποκορύφωμα της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης ήταν η αμερικανική κυριαρχία που ακολούθησε τον Ψυχρό Πόλεμο. Πριν από δέκα ή δεκαπέντε χρόνια, η σκηνή στη Σενζέν θα ήταν σχεδόν αδιανόητη.
Η Ουάσινγκτον δύσκολα θα σκεφτόταν μια μορφή που την τοποθετούσε σε ισότιμη βάση με άλλες δυνάμεις, επειδή ένας παγκόσμιος ηγεμόνας δεν κάθεται στο τραπέζι ως ένας συμμετέχων μεταξύ άλλων. Συνεργάζεται με τους εταίρους ξεχωριστά ή οργανώνει πολυμερείς πρωτοβουλίες υπό τη δική του ηγεσία και τους δικούς του κανόνες. Υπήρξε συζήτηση, μετά την οικονομική κρίση του 2008, για ένα Big Two που περιλαμβάνει την Αμερική και την Κίνα, κάτι που το Πεκίνο ορθώς ερμήνευσε ως μια προσπάθεια να μετατοπιστεί το βάρος της παγκόσμιας οικονομικής ανάκαμψης στην Κίνα. Η Αμερική μίλησε και ενήργησε επίσης ως ηγέτης ολόκληρης της Δύσης και η Ευρώπη αναμενόταν να ακολουθήσει. Ως αποτέλεσμα, το ατλαντικό μπλοκ βγήκε από τον Ψυχρό Πόλεμο ενισχυμένο και παρέμεινε ενωμένο, αν και οι πρώτες ρωγμές εμφανίστηκαν σχετικά νωρίς.
Στη Σενζέν, η Ουάσινγκτον αποδέχτηκε μια τριμερή συμφωνία χωρίς σαφή ιεραρχία, έτσι ώστε ενώ οι δυνατότητες των συμμετεχόντων είναι σαφώς άνισες σε διαφορετικούς τομείς, ο καθένας να εμφανίζεται ως ίσος και να συμβάλλει στην ατζέντα. Η Δυτική Ευρώπη απουσιάζει, πράγμα που σημαίνει ότι σε αυτή τη διαμόρφωση, δεν υπάρχει συλλογική Δύση όπως την έχουμε κατανοήσει. Οι ΗΠΑ εκπροσωπούν τον εαυτό τους μόνες τους. Δεν πρέπει ούτε να υπερβάλλουμε για τη σημασία αυτής της εξέλιξης ούτε να την υποτιμούμε, δεδομένου ότι όλα παραμένουν ρευστά, αλλά λαμβάνουν χώρα βαθιές αλλαγές και δεν θα ακολουθήσουν μια ευθεία γραμμή.
Η Αμερική αναζητά την ταυτότητά της και αυτό αφορά ευρύτερες αλλαγές στη χώρα, που εκτείνονται πέρα από τον Ντόναλντ Τραμπ ως άτομο. Η Δυτική Ευρώπη, στερημένη από τα γνωστά της σημεία αναφοράς, βασίζεται στην ενοποίηση κατά της Ρωσίας για να κρατηθεί στην επιφάνεια.
Η Κίνα κινείται επίσης πέρα από το συνηθισμένο της πλαίσιο, ενώ παραμένει διστακτική ως προς αυτό, και μια τρόικα χωρίς σαφώς καθορισμένη ατζέντα είναι εξαιρετικά ασυνήθιστη για το Πεκίνο, το οποίο προτιμά τη σαφήνεια και την ιεραρχία. Μεγάλο μέρος του υπόλοιπου κόσμου παρακολουθεί στενά και ενώ αυτές οι χώρες μπορεί να μην έχουν τη δύναμη να σχεδιάσουν τη διεθνή τάξη, πολλές έχουν αρκετή επιρροή για να εμποδίσουν ρυθμίσεις που θεωρούν απαράδεκτες, επομένως ο ρόλος τους δεν μπορεί απλώς να παραβλεφθεί.
Υπάρχει, ωστόσο, ένας άλλος τρόπος να κατανοήσουμε τη Σεντζέν, ως μια πιθανή επιστροφή στις αρχικές φιλοδοξίες της δεκαετίας του 1940, σε μια διαδικασία που ξεκίνησε στην Τεχεράνη το 1943 και προέβλεπε τη συνεργασία μεταξύ κρατών με διαφορετικές ιδεολογίες και πολιτικά συστήματα. Η Σοβιετική Ένωση ήταν το προφανές παράδειγμα, αλλά η Αμερική και η Βρετανική Αυτοκρατορία δεν ήταν καθόλου πανομοιότυπες, και οι διαφορές τους έπρεπε να ληφθούν υπόψη στην επιδίωξη κοινών στόχων.
Η ραγδαία καθοδική πορεία προς την αντιπαράθεση του Ψυχρού Πολέμου έθαψε αυτή τη φιλοδοξία, αλλά ένα τραπέζι που θα συγκέντρωνε τόσο διαφορετικές δυνάμεις όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία θα μπορούσε, κατ' αρχήν, να την αναβιώσει, καθώς η συνεργασία δεν χρειάζεται να εξαρτάται από την πολιτική ομοιομορφία ή την αποδοχή της ηγεσίας μιας μόνο χώρας. Υπάρχουν, φυσικά, πολλά εμπόδια και η αναγνώριση της πιθανότητας μιας τέτοιας συνεργασίας δεν σημαίνει ότι υποθέτουμε ότι μια σταθερή συμφωνία έχει ήδη διαμορφωθεί. Ως εκ τούτου, η Σενζέν προσφέρει έδαφος για προβληματισμό, όχι ένα ολοκληρωμένο σχέδιο.
Αυτό που φαίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρο είναι ότι έχει ξεκινήσει μια εποχή απροσδόκητων συμμαχιών και εξίσου απροσδόκητων διαιρέσεων, και οι συμμετέχοντες ανακαλύπτουν τους ρόλους τους καθώς προχωρούν. Το έργο συνεχίζεται και το σενάριό του θα γράφεται καθώς η δράση εξελίσσεται.
Πηγή: RT
