Θρίαμβος με άδεια χέρια- Ο Μητσοτάκης στέλνει επιστολές, η Μελόνι έκλεισε συμφωνία
Συμφωνία για πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου ηλεκτροπαραγωγής στα 59 ευρώ ανά μεγαβατώρα εξασφάλισε στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής η Ιταλίδα πρωθυπουργός, με τη μεγαβατώρα στα 90 ευρώ την ημέρα της συμφωνίας.
Πολύς θόρυβος σηκώθηκε από τα φιλοκυβερνητικά μίντια για την παρέμβαση του Ελληνα πρωθυπουργού στην πρόσφατη ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής στα ζητήματα που αφορούν την ενεργειακή κρίση. Υποτίθεται ότι όλες οι προτάσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη έγιναν ευμενώς αποδεκτές, έστω και αν -φευ!- δεν απέφεραν τίποτα το συγκεκριμένο για το σήμερα. Αυτός ο θόρυβος σκέπασε και εξαφάνισε μια εξέλιξη που δεν περιποιεί τιμή για την ευρωπαϊκή οικονομική διπλωματία του πρωθυπουργού: η Ιταλία πίεσε και εξασφάλισε συμφωνία για την επιβολή πλαφόν στο φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται για ηλεκτροπαραγωγή, επιτυγχάνοντας μια εξαίρεση που θυμίζει την εξαίρεση που κέρδισε στην προηγούμενη ενεργειακή κρίση μετά το 2022 η Ισπανία.
Αποδεικνύεται λοιπόν ότι η ελληνική κυβέρνηση και προσωπικά ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είτε δεν έχουν το πολιτικό κύρος να διεκδικήσουν συμφωνίες υπέρ των Ελλήνων καταναλωτών, είτε βάζουν σε προτεραιότητα άλλου τύπου «ανταλλάγματα»…
Ταυτόχρονα αποδεικνύεται η αυτοεξαίρεση της ελληνικής κυβέρνησης σε ένα άλλο -επίσης σημαντικό- ζήτημα: της λήψης έκτακτων διακριτών μέτρων εσόδων που θα διεύρυναν τον δημοσιονομικό χώρο, δηλαδή τα περιθώρια για λήψη περισσότερων μέτρων κοινωνικής στήριξης. Από τις 13 χώρες-μέλη της ευρωζώνης που κατέθεσαν ήδη προσχέδια προϋπολογισμού στις Βρυξέλλες, οι 9 έχουν πάρει τέτοια μέτρα στήριξης μεταξύ των οποίων η φορολόγηση υπερκερδών των επιχειρήσεων. Η ελληνική κυβέρνηση εξακολουθεί να κρύβεται πίσω από το -υποτιθέμενα ανελαστικό- πλαφόν αύξησης των ετήσιων καθαρών πρωτογενών δαπανών που προβλέπει το ευρωπαϊκό Σύμφωνο Σταθερότητας, ισχυριζόμενη ψευδώς ότι «τα περιθώρια έχουν εξαντληθεί».
Εν ολίγοις με ευθύνη της κυβέρνησης Μητσοτάκη η Ελλάδα αναδεικνύεται, είτε λόγω αδυναμίας είτε λόγω διαφορετικών κυβερνητικών προτεραιοτήτων, σε «λούζερ» της Ευρώπης όσον αφορά το μέγα ζήτημα των μέτρων στήριξης των καταναλωτών αλλά και της βιομηχανίας.
Το deal της Μελόνι
Σύμφωνα με πληροφορίες των Financial Times, η Τζόρτζια Μελόνι συμφώνησε με την Κομισιόν να τεθεί πλαφόν 59 ευρώ ανά μεγαβατώρα στο φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται για ηλεκτροπαραγωγή, με τιμή αγοράς φυσικού αερίου κατά τη συμφωνία (16 Οκτωβρίου) περίπου 90 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Πρόκειται για προσωρινό μέτρο χωρίς οριστικοποιημένη διάρκεια. Προβλέπεται ότι η Ιταλία θα συγκεκριμενοποιήσει την πρότασή της προς την Κομισιόν για την τελική οριστικοποίηση.
Η λογική της συμφωνίας θυμίζει την «ιβηρική εξαίρεση» που εφαρμόστηκε στην Ισπανία και την Πορτογαλία το 2022. Οταν μια μονάδα φυσικού αερίου είναι η ακριβότερη που απαιτείται για την κάλυψη της ζήτησης, μπορεί να καθορίζει την οριακή τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος. Εάν όμως περιοριστεί το κόστος αερίου που ενσωματώνεται στην προσφορά της, μπορεί να μειωθεί η χονδρεμπορική τιμή του ρεύματος.
Για να έχουμε ένα μέτρο της ελάφρυνσης στην τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, με πλαφόν στα 59 ευρώ ανά μεγαβατώρα και τιμή 90 ευρώ ανά μεγαβατώρα την ημέρα της συμφωνίας, μια ενδεικτική τιμή του κόστους καυσίμου σε μια μονάδα ηλεκτροπαραγωγής που έχει απόδοση 55% θα ήταν 56,4 ευρώ τη μεγαβατώρα, οπότε αν από αυτή τη μείωση περνούσε το 70% στην τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, θα είχαμε σημαντική ελάφρυνση στην τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος.
Η αρχική ιταλική πρόταση περιλάμβανε αντιστάθμιση του κόστους δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ για τις μονάδες αερίου.
Η Κομισιόν δεν αποδέχτηκε αυτή την εκδοχή. Ο εκπρόσωπός της διευκρίνισε στις 16 Οκτωβρίου ότι η συμφωνία καλύπτει αποκλειστικά την αύξηση του κόστους φυσικού αερίου. Επομένως με το deal της Μελόνι δεν έχουμε κατάργηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού οριακής τιμολόγησης ούτε απαλλαγή της ηλεκτροπαραγωγής από το κόστος εκπομπών.
Η συμφωνία μπορεί να αποτελέσει προηγούμενο για χώρες με σημαντική εξάρτηση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο, όπως η Ελλάδα. Δεν υπάρχει όμως αυτομάτως δικαίωμα εφαρμογής του ίδιου μέτρου σε όλα τα κράτη-μέλη. Το συμπέρασμα είναι ότι η Ιταλία εξασφάλισε την κατ’ αρχήν αποδοχή μιας εθνικής παρέμβασης στον τρόπο με τον οποίο το υψηλό κόστος φυσικού αερίου μεταφέρεται στη χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρισμού. Η Ελλάδα, ή οποιαδήποτε άλλη χώρα, πρέπει να διαπραγματευτεί ξεχωριστά για να πετύχει κάτι ανάλογο.
Και το ερώτημα είναι γιατί ο κ. Μητσοτάκης δεν το έπραξε στη σύνοδο κορυφής. Για την πιθανή περίπτωση που η απάντηση είναι ότι δεν μας επιτρέπει κάτι τέτοιο το πλαφόν δαπανών του ευρωπαϊκού Συμφώνου Σταθερότητας, του αφιερώνουμε τη συνέχεια του άρθρου.
Μέτρα από 9 χώρες
Σε αντίθεση λοιπόν με την ελληνική κυβέρνηση, 9 από τις 13 χώρες-μέλη της ευρωζώνης που κατέθεσαν στην Κομισιόν προσχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 έχουν συμπεριλάβει μέτρα διακριτών εσόδων (DRM) για τη διεύρυνση του δημοσιονομικού τους χώρου, που θα τους διευρύνει τις δυνατότητες για μέτρα κοινωνικής στήριξης.
Οι 13 χώρες που κατέθεσαν προσχέδιο είναι οι: Αυστρία, Βουλγαρία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Κύπρος, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Ολλανδία, Πορτογαλία, Σλοβακία, Σλοβενία και Φινλανδία.
Εξ αυτών οι 9 που ενσωμάτωσαν στο προσχέδιο πρόβλεψη για έσοδα από μέτρα DRM είναι οι: Βουλγαρία, Αυστρία, Γερμανία, Ιταλία, Ιρλανδία, Ολλανδία, Σλοβακία, Μάλτα, Πορτογαλία.
Τα πιο εμφατικά παραδείγματα εξ αυτών, όπου περιλαμβάνονται μέτρα φορολόγησης των υπερκερδών επιχειρήσεων, είναι η Βουλγαρία, η Ιταλία και η Πορτογαλία.
Βουλγαρία: Το μεγαλύτερο και πιο συγκεκριμένο πακέτο, που προβλέπεται να αποφέρει έκτακτα δημόσια έσοδα περίπου 2 δισ. ευρώ (1,9585 δισ. ευρώ), τα οποία αντιστοιχούν στο 1,39% του ΑΕΠ.
Στη σελίδα 31 του βουλγαρικού προσχεδίου αναφέρονται ρητά τα τέσσερα μεγαλύτερα μέτρα που είναι:
- Εκτακτος φόρος 33% στα υπερκέρδη τραπεζών, ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών εταιρειών, αλυσίδων τροφίμων με τουλάχιστον 5 καταστήματα, τηλεπικοινωνιών, ανταλλακτηρίων συναλλάγματος.
- Αύξηση Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καπνικά προϊόντα.
- Αύξηση ανώτατου ασφαλιστέου εισοδήματος.
- Αύξηση κατώτατων ασφαλιστικών βάσεων.
Ιταλία: Πρόσθετη φορολόγηση χρηματοπιστωτικού τομέα και τυχερών παιχνιδιών με προβλεπόμενα έσοδα περίπου 7,44 δισ. ευρώ.
Τα μέτρα παρουσιάζονται στον πίνακα I.6-1, σελίδα 11 του ιταλικού προσχεδίου:
- Εκτακτη φορολόγηση χρηματοπιστωτικού τομέα με εκτιμώμενα έσοδα 5,04 δισ. ευρώ.
- Μέτρα στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών με εκτιμώμενα έσοδα 720 εκατ. ευρώ.
- Λοιπά έκτακτα μέτρα με εκτιμώμενα έσοδα 1,5 δισ. ευρώ.
Πορτογαλία: Φόρος 33% σε διυλιστήρια και ενεργειακές εταιρείες.
Η ενεργειακή εισφορά προϋπήρχε και το προσχέδιο παρατείνει την ισχύ της μέχρι και τον Σεπτέμβριο του 2027.
Ομως το 2027 το πορτογαλικό προσχέδιο προβλέπει έσοδα 434 εκατ. ευρώ από μια ευρύτερη κατηγορία φόρων και εισφορών, στην οποία περιλαμβάνονται επίσης εισφορά στον τραπεζικό τομέα, ο πρόσθετος φόρος ακινήτων και οι προσωρινές εισφορές αλληλεγγύης. Το ποσό είναι αυξημένο κατά 171 εκατ. ευρώ έναντι της αναθεωρημένης εκτίμησης για το 2026.
Φαίνεται λοιπόν ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη αποφάσισε να μη συγκριθεί σε αυτό το ζήτημα ούτε με την ισχυρότερη Ιταλία, ούτε με τη Βουλγαρία (με την οποία συγκρίνεται μόνο στους δείκτες εισοδήματος και φτώχειας), ούτε με την ασθενέστερη του ευρωπαϊκού Νότου Πορτογαλία…
Πηγή: efsyn