«Δεν ζητάμε πολυτέλειες» - Οι μαθητές στη Γαλλία νιώθουν εγκαταλελειμμένοι από το κράτος

Χιλιάδες έφηβοι δηλώνουν απελπισμένοι να επιστρέψουν στις σχολικές αίθουσες, ωστόσο εξηγούν πως οι συνθήκες είναι τόσο κακές που οι κινητοποιήσεις πρέπει να συνεχιστούν

Σε μια συνηθισμένη σχολική ημέρα, ο Μοχάμεντ, 17 ετών, ξυπνά στις 6 το πρωί και φροντίζει τα μικρότερα αδέλφια του, βοηθώντας την ανύπαντρη μητέρα του, η οποία εργάζεται ως φύλακας ασφαλείας.

Στη συνέχεια, επιβιβάζεται σε δύο ασφυκτικά γεμάτα λεωφορεία και σε ένα τοπικό τρένο για να φτάσει στο λύκειό του, στο Σεβράν, μια φτωχή περιοχή στα βορειοανατολικά προάστια του Παρισιού.

«Δεν υπάρχουν αρκετές καρέκλες και θρανία για όλους, με αποτέλεσμα ορισμένοι μαθητές να αναγκάζονται να στέκονται όρθιοι», λέει ο Μοχάμεντ. «Οι τάξεις είναι μερικές φορές τόσο ασφυκτικά γεμάτες, που δεν μπορείς καν να επικοινωνήσεις με τον καθηγητή. Κατά τους φετινούς καύσωνες, η θερμοκρασία στις υπερπλήρεις αίθουσες, χωρίς σκίαση ή κουρτίνες, έμοιαζε να φτάνει τους 40 βαθμούς. Έκανε τόση ζέστη που δεν μπορούσα να σκεφτώ καθαρά», εξομολογείται μιλώντας στον Guardian.

Ο 17χρονος, ο οποίος φοιτά στην τελευταία τάξη του λυκείου, θέλει να σπουδάσει διοίκηση επιχειρήσεων και ψηφιακή επικοινωνία σε πανεπιστήμιο του Παρισιού. Ωστόσο, όπως λέει, οι συνθήκες είναι τόσο κακές, που αισθάνεται ότι ο ίδιος και οι συμμαθητές του βρίσκονται εξαρχής σε μειονεκτική θέση.

«Μία τάξη έμεινε χωρίς καθηγητή Γαλλικών για αρκετούς μήνες, λίγο πριν από τις εξετάσεις για το γαλλικό απολυτήριο, με αποτέλεσμα οι μαθητές να μην προλάβουν να μελετήσουν όλα τα προβλεπόμενα κείμενα. Πρόσφατα, χρειαζόμασταν καθηγητή για ένα μάθημα που διδάσκεται στα Αγγλικά, αλλά όταν τελικά ήρθε, δεν μιλούσε Αγγλικά».

Το μεγαλύτερο νεανικό κίνημα διαμαρτυρίας που έχει γνωρίσει η χώρα εδώ και δεκαετίες έβγαλε αυτή την εβδομάδα εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους της Γαλλίας. Οι διαδηλωτές καταγγέλλουν τις ανισότητες στο εκπαιδευτικό σύστημα, την κακή κατάσταση των σχολικών κτιρίων, τις ελλείψεις εκπαιδευτικών και τον μεγάλο αριθμό μαθητών ανά τάξη.

Εκατοντάδες σχολεία αποκλείστηκαν από διαδηλωτές, χιλιάδες έφηβοι συνελήφθησαν, ενώ οργανώσεις υπεράσπισης των δικαιωμάτων προειδοποίησαν για καταγγελίες αστυνομικής βίας. Ένα παιδί έχασε την όρασή του από το ένα μάτι και ένα άλλο υπέστη ακρωτηριασμό στο χέρι.

Ο Μοχάμεντ και οι συμμαθητές του, με τη συχνή υποστήριξη γονέων και εκπαιδευτικών, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των κινητοποιήσεων, αποκλείοντας το σχολείο τους, το Λύκειο Μπλαιζ-Σαντράρ, το οποίο βρίσκεται στο Σεν-Σεν-Ντενί, έναν από τους φτωχότερους νομούς της μητροπολιτικής Γαλλίας.

Οι μαθητές αποφάσισαν να συνεχίσουν τις κινητοποιήσεις και την επόμενη εβδομάδα, προκειμένου να μεταφέρουν τα αιτήματά τους στον δήμαρχο, σε αιρετούς εκπροσώπους και σε αρμόδιους για την εκπαίδευση. Πολλοί τοπικοί πολιτικοί έχουν εκφράσει τη στήριξή τους, ενώ ακόμη και ο Γάλλος πρωθυπουργός, Σεμπαστιάν Λεκορνί, αναγνώρισε ότι οι έφηβοι έχουν «δικαιολογημένες» ανησυχίες.

Φωτογραφίες στα κινητά των μαθητών του Σεβράν αποτυπώνουν σπασμένες καρέκλες στις αίθουσες, τρύπες στους τοίχους και στις οροφές, μούχλα, κουβάδες για τη συλλογή νερού από διαρροές και χαλασμένα φώτα. Όπως καταγγέλλουν, δεν καλύπτονται ούτε βασικές ανάγκες: ορισμένες τουαλέτες είναι εκτός λειτουργίας, άλλες δεν έχουν πόρτες, ενώ συχνά λείπουν το χαρτί υγείας και το σαπούνι. Παράλληλα, υπάρχουν ελλείψεις σε βιντεοπροβολείς και επιστημονικό εξοπλισμό.

«Δεν ζητάμε πολυτέλειες, μόνο τα στοιχειώδη για να μπορούμε να μαθαίνουμε σε αξιοπρεπείς συνθήκες», λέει ο Μοχάμεντ. «Κι όμως, όταν συγκεντρωθήκαμε για να διαμαρτυρηθούμε έξω από το σχολείο μας, αστυνομικοί πάνω σε άλογα έπεσαν πάνω μας, εκτοξεύοντας δακρυγόνα και προχωρώντας σε συλλήψεις. Είναι πολύ επικίνδυνο να σε χτυπά ένα άλογο· μπορεί να σε σκοτώσει. Το μόνο που έκανα ήταν να τρέξω και να προσπαθήσω να βοηθήσω τους συμμαθητές μου».

Τα λύκεια του Σεν-Σεν-Ντενί, μιας περιοχής που συνορεύει με τα βόρεια προάστια του Παρισιού, αποτελούν βασική κινητήρια δύναμη των διαμαρτυριών. Η περιοχή έχει τον νεότερο πληθυσμό στη μητροπολιτική Γαλλία, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά γεννήσεων και από τα χαμηλότερα μέσα εισοδήματα. Στα τοπικά λύκεια καταγράφεται επίσης μεγάλη εναλλαγή νέων εκπαιδευτικών.

Παρά το γεγονός ότι η περιοχή φιλοξένησε μέρος των Ολυμπιακών Αγώνων του Παρισιού το 2024 και παρά τα πολυάριθμα κυβερνητικά σχέδια για την αντιμετώπιση των χρόνιων προβλημάτων ανισότητας και φτώχειας, τα βορειοανατολικά προάστια του Παρισιού εξακολουθούν να βρίσκονται σε μειονεκτική θέση σε σύγκριση με την πρωτεύουσα.

Το 2005, το Σεν-Σεν-Ντενί βρέθηκε στο επίκεντρο εβδομάδων ταραχών σε εργατικές κατοικίες και προάστια σε ολόκληρη τη Γαλλία, οι οποίες οδήγησαν στην κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Αφορμή αποτέλεσε ο θάνατος δύο νεαρών αγοριών που κρύφτηκαν από την αστυνομία σε ηλεκτρικό υποσταθμό. Οι φετινές κινητοποιήσεις δείχνουν ότι οι ανισότητες και οι διακρίσεις στα προάστια του Παρισιού παραμένουν άλυτες, ενώ η δυσπιστία μεταξύ των νέων και της αστυνομίας εξακολουθεί να υφίσταται.

Το Λύκειο Μπλαιζ-Σαντράρ του Σεβράν, στο οποίο φοιτούν περισσότεροι από 1.000 μαθητές, έχει βρεθεί και στο παρελθόν στο επίκεντρο διαμαρτυριών για τις συνθήκες εκπαίδευσης. Το 2024, μαθητές και εκπαιδευτικοί δημιούργησαν ένα βίντεο που έγινε viral, καταγράφοντας την κατάσταση στις αίθουσες, στις τουαλέτες και στον σχολικό εξοπλισμό.

«Ξεκινάμε από μειονεκτική θέση»

Η περιφέρεια Ιλ-ντε-Φρανς είχε ανακοινώσει τότε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ανακαίνισης των σχολικών κτιρίων. Ωστόσο, οι μαθητές υποστηρίζουν ότι σημαντικά προβλήματα εξακολουθούν να παραμένουν.

«Ξεκινάμε από μειονεκτική θέση, επειδή οι γονείς μας δεν έχουν τόσα χρήματα όσα άλλοι. Δεν μπορούν να μας αγοράσουν βιβλία ούτε να μας πηγαίνουν στον κινηματογράφο», λέει ο 17χρονος Ιλιάν, η οικογένεια του οποίου έχει μαροκινές ρίζες και ο πατέρας του εργάζεται ως ελεγκτής κυκλοφορίας.

«Χάνουμε μαθήματα λόγω των κινητοποιήσεων και κινδυνεύουμε να μείνουμε πίσω σε μια χρονιά με εξετάσεις. Θέλουμε απεγνωσμένα να επιστρέψουμε στις τάξεις και να διαβάσουμε, αλλά οι συνθήκες που αντιμετωπίζουμε είναι τόσο κακές, που δεν μπορούμε να σταματήσουμε τις διαμαρτυρίες μέχρι η κυβέρνηση να δεσμευτεί ότι θα αναλάβει δράση».

Οι υποσχέσεις του υπουργείου Παιδείας

Το γαλλικό υπουργείο Παιδείας υποσχέθηκε αυτή την εβδομάδα την άμεση διάθεση 3.000 εκπαιδευτικών για την κάλυψη των κενών.

Ωστόσο, τα συνδικάτα των εκπαιδευτικών εξέφρασαν αμφιβολίες για την υλοποίηση της δέσμευσης και υπογράμμισαν ότι απαιτούνται μακροπρόθεσμα σχέδια και περισσότερη χρηματοδότηση, παρότι η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα διαθέσιμα κονδύλια είναι περιορισμένα.

Πρόβλημα αποτελεί και η ψυχική υγεία των παιδιών στο Σεν-Σεν-Ντενί. Ο Ιλιάν περιμένει εδώ και μήνες να εξεταστεί από παιδοψυχίατρο. Όπως αναφέρει, στο λύκειό του δεν υπάρχει σχολικός νοσηλευτής, ενώ το προσωπικό υποστήριξης μαθητών με αναπηρία δεν επαρκεί.

«Οι αστυνομικοί μάς αντιμετωπίζουν αφ' υψηλού, σαν να είμαστε ζώα», λέει ο Ιλιάν. «Μας μιλούν με απίστευτη σκληρότητα». Όπως ανέφερε σε τοπικούς πολιτικούς, ορισμένοι έφηβοι καταγγέλλουν ότι αστυνομικοί τούς απηύθυναν ρατσιστικές προσβολές κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων.

Ο Στεφάν Τρουσέλ, σοσιαλιστής επικεφαλής του νομαρχιακού συμβουλίου του Σεν-Σεν-Ντενί, ο οποίος συναντήθηκε αυτή την εβδομάδα με τους μαθητές, δήλωσε: «Είναι απαράδεκτο η αστυνόμευση να αποτελεί μέρος του προβλήματος».

Παράλληλα, ζήτησε να σταματήσει η χρήση ενός τύπου εκτοξευτή ελαστικών βλημάτων από την αστυνομία, μετά την αναστολή της χρήσης χειροβομβίδων κρότου-λάμψης εξαιτίας των τραυματισμών που προκλήθηκαν. Από την πλευρά του, ο Γάλλος υπουργός Εσωτερικών, Λοράν Νουνιέζ, υπερασπίστηκε τις αστυνομικές τακτικές.

Ο δήμαρχος του Σεβράν, Στεφάν Μπλανσέ, δήλωσε ότι στηρίζει τα αιτήματα των μαθητών. Όπως ανέφερε, πολλοί από τους 52.000 κατοίκους της πόλης, όπου το ποσοστό φτώχειας είναι υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο, αισθάνονται ότι έχουν παραγκωνιστεί και ξεχαστεί από το κράτος.

Η Σάρα, 17 ετών, η οποία θέλει να σπουδάσει σε μια κορυφαία πολυτεχνική σχολή του Παρισιού και της οποίας ο πατέρας εργάζεται σε αποθήκη, λέει ότι οι έφηβοι στα φτωχότερα προάστια «αισθάνονται πραγματικά εγκαταλελειμμένοι».

«Μας εξέπληξε ευχάριστα και μας συγκίνησε η υποστήριξη που λάβαμε αυτή την εβδομάδα από άλλους εφήβους σε πιο εύπορες περιοχές της Γαλλίας, οι οποίοι βγήκαν στους δρόμους για να διαδηλώσουν μαζί μας», αναφέρει.

«Ξέρουμε ότι βρισκόμαστε σε μειονεκτική θέση και ότι πρέπει να προσπαθούμε δέκα φορές περισσότερο από τους άλλους για να ξεπεράσουμε τις διακρίσεις που αντιμετωπίζουμε λόγω της περιοχής όπου ζούμε. Αλλά δεν μπορούμε να μάθουμε σωστά υπό αυτές τις συνθήκες, όταν δεν είναι καν βέβαιο ότι θα έχουμε μια καρέκλα για να καθίσουμε στο σχολείο».

Με πληροφορίες από Guardian