Σταθερότητα ή ακυβερνησία; Η Ιστορία διαψεύδει το δίλημμα που θέτει ο Κυριάκος Μητσοτάκης
Στην ιστορία της Μεταπολίτευσης και όταν χρειάστηκε η χώρα κυβερνήθηκε επαρκώς από σχήματα συνεργασίας. Οι περιπτώσεις του 1989 και του 2012 διαψεύδουν τα διλήμματα που βάζει ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Για «αυτοδυναμία» μιας τρίτης τετραετίας μίλησε ο Κυριάκος Μητσοτάκης από την πληγωμένη -από τις πυρκαγιές- βόρεια Εύβοια, την ώρα που έχει ανοίξει και πάλι η συζήτηση για το χρόνο των εκλογών. Η Νέα Δημοκρατία είναι και πάλι γνωστό τι θα επικαλεστεί, το αφήγημα της πολιτικής σταθερότητας, έναντι της αστάθειας και της ενδεχόμενης ακυβερνησίας.
Πρόκειται για την κεντρική στρατηγική που θα ακολουθήσει έως τις επόμενες κάλπες, είτε αυτές στηθούν το Φθινόπωρο είτε την Άνοιξη του 2027. Γι’ αυτό και σημειώνεται αυτή η προσπάθεια συσπείρωσης, η οποία μπορεί να αποδώσει ως ένα βαθμό, αλλά να φτάσει στο σημείο να φέρει ποσοστά αυτοδυναμίας δείχνει κομματάκι δύσκολο έως ακατόρθωτο στην παρούσα συγκυρία.
Σταθερότητα και Οικονομία
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο κ. Μητσοτάκης επικαλείται τη «σταθερότητα». Από το 2023 και τις εκλογές εκείνης της χρονιάς αποτέλεσε βασική του «σημαία». Υπενθυμίζει σε κάθε ευκαιρία πως οι επενδύσεις προϋποθέτουν πολιτική σταθερότητα, ότι η οικονομία κινδυνεύει από κυβερνήσεις συνεργασίας χωρίς κοινό πρόγραμμα και πως μια ισχυρή κυβέρνηση αποτελεί προϋπόθεση για μεταρρυθμίσεις.
Μπορεί το ίδιο αφήγημα να έχει την ίδια απήχηση 3 ή 4 χρόνια μετά και ειδικά από τη στιγμή που από τη μια σχεδόν ολοκληρώθηκαν οι επενδύσεις του Ταμείου Ανάκαμψης που προσέφεραν απλόχερα «καύσιμο» στην κυβέρνηση, απ’ την άλλη καίρια ζητήματα που άπτονται της Οικονομίας, όπως η ακρίβεια και το υψηλό κόστος ζωής ουδέποτε αντιμετωπίστηκαν αποτελεσματικά στην επταετή διακυβέρνηση της ΝΔ;
Οι δημοσκοπήσεις προς ώρας πάντως, λένε όχι. Προτιμούν δηλαδή την «πολιτική αλλαγή» από τη «σταθερότητα» που επικαλείται ο πρωθυπουργός.
Η Ιστορία τα λέει αλλιώς
Το δίλημμα «σταθερότητα ή ακυβερνησία» το χρησιμοποιεί ο κ. Μητσοτάκης εδώ και αρκετούς μήνες. Το έχουν κάνει «καραμέλα» διάφοροι υπουργοί του, που το εκφράζουν ακόμα πιο εκβιαστικά ή γραφικά, όπως για παράδειγμα με τη φράση «μετά τον Μητσοτάκη το χάος». Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Βυθίστηκε η χώρα όταν οι πολίτες αποφάσισαν να μην δώσουν την πολυπόθητη αυτοδυναμία σε κάποιο κόμμα; Τί μάς λέει η Ιστορία;
Η πρώτη πραγματική δοκιμασία του μεταπολιτευτικού πολιτικού συστήματος ήρθε τον Ιούνιο του 1989. Η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη επικράτησε με ποσοστό άνω του 44%, ωστόσο ο εκλογικός νόμος που είχε θεσπίσει προηγουμένως το ΠΑΣΟΚ δεν της επέτρεψε να αποκτήσει κοινοβουλευτική αυτοδυναμία. Αντί να οδηγηθεί η χώρα σε πολιτική παράλυση, τα κόμματα αναζήτησαν λύση. Έτσι συγκροτήθηκε η κυβέρνηση συνεργασίας Νέας Δημοκρατίας και Συνασπισμού της Αριστεράς υπό τον Τζαννή Τζαννετάκη, με συγκεκριμένη αποστολή και περιορισμένο χρονικό ορίζοντα.
Η διάρκειά της υπήρξε μικρή, όμως η σημασία της ήταν ιστορική. Για πρώτη φορά πολιτικές δυνάμεις που μέχρι τότε βρίσκονταν σε αντίπαλα στρατόπεδα συμφώνησαν ότι η χώρα όφειλε να κυβερνηθεί, ακόμη και μέσα από έναν δύσκολο συμβιβασμό.
Οικουμενική
Οι εκλογές του Νοεμβρίου του ίδιου έτους δεν έδωσαν ούτε τότε αυτοδυναμία. Ακολούθησε η οικουμενική κυβέρνηση του Ξενοφώντα Ζολώτα, στην οποία συμμετείχαν η Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ και ο Συνασπισμός. Πρόκειται ίσως για το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της μεταπολίτευσης όπου οι πολιτικοί συσχετισμοί υποχρέωσαν τους βασικούς αντιπάλους να καθίσουν στο ίδιο υπουργικό συμβούλιο.
Είναι προφανές ότι η περίοδος εκείνη συνοδεύτηκε από έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις, οικονομικές δυσκολίες και θεσμικές εντάσεις. Δεν μπορεί, όμως, να χαρακτηριστεί περίοδος ακυβερνησίας. Αντιθέτως, υπήρχαν κυβερνήσεις, λαμβάνονταν αποφάσεις, λειτουργούσε η δημόσια διοίκηση και η συνταγματική τάξη δεν αμφισβητήθηκε ούτε στιγμή.
Οι εκλογές μέσα στην κρίση
Ανάλογη συζήτηση αναπτύχθηκε και το 2012, όταν η οικονομική κρίση είχε οδηγήσει σε πρωτοφανή κατάρρευση του παραδοσιακού δικομματισμού. Οι εκλογές του Μαΐου εκείνης της χρονιάς δεν παρήγαγαν βιώσιμη κυβερνητική πλειοψηφία και η χώρα οδηγήθηκε σε δεύτερη εκλογική αναμέτρηση μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Το γεγονός αυτό χρησιμοποιείται συχνά ως παράδειγμα κινδύνου. Ωστόσο, ακόμη και τότε, το συνταγματικό πλαίσιο λειτούργησε όπως ακριβώς προβλέπεται. Υπηρεσιακή κυβέρνηση ανέλαβε τη διαχείριση των τρεχουσών υποθέσεων, οι θεσμοί συνέχισαν να λειτουργούν και, μετά τις εκλογές του Ιουνίου, συγκροτήθηκε κυβέρνηση συνεργασίας με τη συμμετοχή της Νέας Δημοκρατίας, του ΠΑΣΟΚ και της ΔΗΜΑΡ.
Με άλλα λόγια, ούτε το 1989 ούτε το 2012 η Ελλάδα έμεινε χωρίς κυβέρνηση. Αντιθέτως, οι πολιτικές εξελίξεις επιβεβαίωσαν ότι το Σύνταγμα διαθέτει τις ασφαλιστικές δικλείδες ώστε ακόμη και σε περιόδους μεγάλης πολιτικής αβεβαιότητας να διασφαλίζεται η συνέχεια του κράτους.
ΝΔ και κυβερνήσεις συνεργασίας
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή η ίδια η Νέα Δημοκρατία έχει συμμετάσχει σε αυτές τις κυβερνήσεις συνεργασίας. Το 1989 συγκυβέρνησε με τον Συνασπισμό, το 1990 στηρίχθηκε σε οριακή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ενώ το 2012 αποτέλεσε τον βασικό κορμό μιας τρικομματικής κυβέρνησης. Δύσκολα, λοιπόν, μπορεί να υποστηριχθεί ότι κάθε μορφή συνεργασίας συνιστά από μόνη της απειλή για τη χώρα.
Για παράδειγμα, ο πατέρας του σημερινού πρωθυπουργού, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης ήταν εκείνος που το 1989 μιλούσε περί «λαϊκής εντολής που επιβάλει συνεννόηση». Χρόνια μετά, τον Ιούλιο του 2012 ο Αντώνης Σαμαράς θα πει – ενόψει της συγκυβέρνησης: «Όσα αναφέρει το πρόγραμμα σύγκλισης των τριών κομμάτων, της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ και της ΔΗΜΑΡ, ισχύουν απολύτως. Είναι η πυξίδα της κυβέρνησης». Λίγες μέρες αργότερα θα προσθέσει: «Ο λαός το έκρινε και μας έστειλε εδώ… και για να συνεργαστούμε μεταξύ μας».
Κατά συνέπεια το ερώτημα που προκύπτει από τα ανωτέρω είναι γιατί η ΝΔ του 1989 και του 2012 θεωρούσε τις συνεργασίες αναγκαίες, ακολουθώντας -όπως έλεγε ο Αντώνης Σαμαράς- τον «δύσκολο δρόμο της κοινής ευθύνης», ενώ η ΝΔ του 2026 θεωρεί την απουσία αυτοδυναμίας κίνδυνο ακυβερνησίας.