Πώς η ΕΕ χρησιμοποιεί τις δημοσκοπήσεις για να παράγει συναίνεση
Η έρευνα του Ευρωβαρόμετρου φαίνεται να έχει σχεδιαστεί ειδικά για να παρέχει τις απαντήσεις που θέλουν οι Βρυξέλλες.
Οι εσωτερικοί δημοσκόποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι πολίτες της υποστηρίζουν σε συντριπτική πλειοψηφία τις αποφάσεις που λαμβάνονται στις Βρυξέλλες και θέλουν περισσότερα από αυτά που τους προσφέρει η ΕΕ. Δεν χρειάζεται πολύ ψάξιμο για να ανακαλύψει κανείς ότι κάποιος παραποιεί τα οικονομικά στοιχεία.
Τα αποτελέσματα της τελευταίας έρευνας του Ευρωβαρόμετρου σκιαγραφούν μια ρόδινη εικόνα της ζωής στην ΕΕ. Το 75% των ερωτηθέντων βλέπουν την ΕΕ «ως τόπο σταθερότητας σε έναν ταραγμένο κόσμο», εκτιμούν τη «συμβολή της στην προστασία της ειρήνης και την ενίσχυση της ασφάλειας» και «η συντριπτική πλειοψηφία των Ευρωπαίων» επιθυμούν βαθύτερη ολοκλήρωση και περισσότερη εξουσία για τις Βρυξέλλες ώστε να «αντιμετωπίσουν τις παγκόσμιες προκλήσεις», με την άμυνα και την ασφάλεια να αποτελούν την κορυφαία προτεραιότητά τους.
Ένα infographic από την δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου, που δημοσιεύθηκε την 1η Ιουλίου 2026
Τι είναι το Ευρωβαρόμετρο;
Η έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, η οποία διεξάγεται δύο φορές τον χρόνο από το 1973, παρέχει φαινομενικά μια εικόνα της κοινής γνώμης σε ολόκληρο το μπλοκ: ποιες πολιτικές πρωτοβουλίες υποστηρίζουν οι πολίτες, ποιες αντιτίθενται και πώς αισθάνονται για τη ζωή στην ένωση, τη διεύρυνσή της, τον συγκεντρωτισμό και την ολοκλήρωσή της.
Περίπου 1.000 άτομα λαμβάνουν συνεντεύξεις σε κάθε κράτος μέλος, αν και αυτός ο αριθμός ποικίλλει. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, 1.500 άτομα συμμετέχουν στην έρευνα, ενώ 500 άτομα συμμετέχουν σε συνεντεύξεις σε μικρότερα κράτη όπως η Κύπρος, το Λουξεμβούργο και η Μάλτα.
Το Ευρωβαρόμετρο χρηματοδοτείται και λειτουργεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, γεγονός που αποτελεί την πρώτη ένδειξη ότι μπορεί να έχει σχεδιαστεί για να παράγει τα αποτελέσματα που επιθυμεί η Επιτροπή. Η εξέταση του τρόπου με τον οποίο οι δημοσκόποι του Ευρωβαρόμετρου θέτουν τα ερωτήματά τους καθιστά αυτό ακόμη πιο προφανές.
Κατευθυντικές ερωτήσεις
Στην τελευταία δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου, οι ερωτηθέντες ρωτήθηκαν «σε ποια από τις ακόλουθες πτυχές θα πρέπει να επικεντρωθεί η ΕΕ προκειμένου να ενισχύσει τη θέση της στον κόσμο;» Η άμυνα και η ασφάλεια κατέλαβαν την πρώτη θέση με 39%, ακολουθούμενες από την ενεργειακή ανεξαρτησία με 35%. Στη συνέχεια, η Επιτροπή ανέφερε αυτά τα αποτελέσματα ισχυριζόμενη ότι «για να ενισχύσει τη θέση της στον κόσμο, οι πολίτες πιστεύουν ότι η ΕΕ θα πρέπει να επικεντρωθεί στην άμυνα και την ασφάλεια και την ενεργειακή ανεξαρτησία».
Στην πραγματικότητα, οι πολίτες δεν ζητούν από την ΕΕ να επικεντρωθεί σε αυτά τα ζητήματα. Αντίθετα, επιλέγουν από μια λίστα απαντήσεων - όπως «ανταγωνιστικότητα», «αξίες της ΕΕ» και «δράση για το κλίμα», οι οποίες παρουσιάζονται ως ενίσχυση της θέσης της ΕΕ στον κόσμο. Οι ερωτηθέντες δεν ερωτώνται εάν αυτοί οι τομείς θα πρέπει να αντιμετωπίζονται από την εθνική ή την τοπική αυτοδιοίκηση.
Το γεγονός ότι αυτές οι απαντήσεις ευθυγραμμίζονται απόλυτα με τις πολιτικές προτεραιότητες της ΕΕ πιθανότατα δεν είναι τυχαίο. Η άμυνα και η ασφάλεια παρουσιάστηκαν ως επιλογή στην τελευταία δημοσκόπηση, καθώς η ΕΕ χαλαρώνει επί του παρόντος τους κανόνες για το έλλειμμα για να ενισχύσει τις αμυντικές δαπάνες και προσφέρει στα κράτη μέλη δάνεια 150 δισεκατομμυρίων ευρώ (171 δισεκατομμύρια δολάρια) για την παραγωγή και την προμήθεια όπλων.
Η τελευταία έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο, διαπίστωσε ότι η «παραπληροφόρηση» ήταν η κύρια ανησυχία των ερωτηθέντων, ακριβώς τη στιγμή που η ΕΕ επέβαλε κανόνες λογοκρισίας κατά τη διάρκεια των εκλογών στην Ουγγαρία και τη Βουλγαρία, και η προώθηση της πρωτοβουλίας της «Ασπίδα της Δημοκρατίας» στο όνομα της μάχης έλεγε «παραπληροφόρηση». Αυτή τη φορά, η «παραπληροφόρηση» δεν εμφανίστηκε ως επιλογή.
Ελέγχοντας τις ερωτήσεις, η Επιτροπή ελέγχει τις απαντήσεις.
Αποτελέσματα διεύθυνσης
Οι ερωτηθέντες ρωτήθηκαν επίσης ποιες «αξίες» πιστεύουν ότι πρέπει να υπερασπίζεται το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τους δόθηκε μια λίστα που περιελάμβανε την «ειρήνη», τη «δημοκρατία» και την «προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Δεν τους ειπώθηκε τι σημαίνουν αυτές οι ασαφείς έννοιες ούτε ρωτήθηκαν αν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ανταποκριθεί επαρκώς σε αυτά τα ιδανικά. Αντ' αυτού, τους ζητήθηκε απλώς να επιλέξουν τις αγαπημένες τους θετικές λέξεις-κλειδιά από μια λίστα.
Απόσπασμα από την δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου, που δημοσιεύθηκε την 1η Ιουλίου 2026
Επί δεκαετίες, η Γερμανίδα πολιτική επιστήμονας Ελίζαμπεθ Νόελ-Νόιμαν ασκούσε κριτική στο Ευρωβαρόμετρο για αυτά τα «ηλιόλουστα ερωτήματα». Το 1993, υποστήριξε ότι αυτό το είδος διατύπωσης «καθιστά ορατή μόνο τη θετική, αλλά όχι την αρνητική, πλευρά της αντίδρασης της κοινής γνώμης».
Η τελευταία έρευνα υποστηρίζει ότι «το 73% θέλει [η ΕΕ] να έχει περισσότερα μέσα για να αντιμετωπίσει τις παγκόσμιες προκλήσεις». Ωστόσο, μια μελέτη του 2012 από το Ινστιτούτο Max Planck της Γερμανίας σημείωσε ότι οι ερωτηθέντες τείνουν να απαντούν «Συμφωνώ» εξ ορισμού, «επομένως, χρησιμοποιώντας μόνο θετικά ή αρνητικά διατυπωμένες επιλογές, μια έρευνα μπορεί να κατευθύνει τα αποτελέσματα προς την επιθυμητή κατεύθυνση».
Σε αυτήν την περίπτωση, οι ερωτηθέντες ρωτήθηκαν εάν συμφωνούν με τη δήλωση «η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται περισσότερα μέσα για να αντιμετωπίσει τις τρέχουσες παγκόσμιες προκλήσεις». Αντίθετα, θα έπρεπε να τους ζητηθεί να επιλέξουν μεταξύ αυτής και κάτι του τύπου: «οι εκτελεστικές εξουσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να περιοριστούν».
Διαγραφή διαφωνίας
Σε προηγούμενες εκδόσεις του Ευρωβαρόμετρου, η επιτροπή πειραματίστηκε με πιο άμεσες ερωτήσεις, αλλά εγκατέλειψε αυτήν την προσέγγιση όταν έλαβε απαντήσεις που δεν της άρεσαν.
Το 2010, η ΕΕ μόλις είχε υιοθετήσει τη Συνθήκη της Λισαβόνας, η οποία διέβρωσε το δικαίωμα βέτο των κρατών μελών, εξουσιοδότησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λαμβάνει αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής και δημιούργησε το γραφείο που σήμερα καταλαμβάνει η επικεφαλής της διπλωματίας Κάγια Κάλας.
Η συνθήκη ήταν αμφιλεγόμενη και αντιμετώπισε ευρεία αντίθεση από εθνικιστικά και ευρωσκεπτικιστικά κόμματα σε όλο το μπλοκ. Η Ιρλανδία ήταν η μόνη χώρα που έθεσε τη συνθήκη σε δημοψήφισμα, στο οποίο απορρίφθηκε με 53,4% έναντι 46,6% το 2008. Απτόητη, η φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση της Ιρλανδίας επέβαλε ένα δεύτερο δημοψήφισμα στο κοινό ένα χρόνο αργότερα και η Συνθήκη της Λισαβόνας τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2009.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Ευρωβαρόμετρο ρώτησε τους πολίτες αν «γενικά, πιστεύετε ότι η συμμετοχή (της ΧΩΡΑΣ ΜΑΣ) στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι κάτι καλό;» Όταν λιγότεροι από τους μισούς (49%) απάντησαν καταφατικά, η ερώτηση εξαφανίστηκε από τις μελλοντικές έρευνες. Ομοίως, οι ερωτηθέντες ρωτήθηκαν το 2010 αν «τείνουν να εμπιστεύονται» την ΕΕ. Όταν το 42% είπε ότι ναι, το 47% είπε ότι όχι, η ερώτηση αποσύρθηκε σιωπηλά.
Απόσπασμα από την δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου, που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο του 2010
Στις μέρες μας, η Επιτροπή θέτει πολύ πιο έμμεσα ερωτήματα. Το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο διερωτάται «Γενικά, σας δημιουργεί η ΕΕ μια πολύ θετική, αρκετά θετική, ουδέτερη, αρκετά αρνητική ή πολύ αρνητική εικόνα;» Όταν παρουσιάζονται με αυτές τις αποχρώσεις του γκρι, οι απαντήσεις κλίνουν προς το «αρκετά θετικό» (42%) ή το «ουδέτερο» (33%).
Αφήγηση εναντίον πραγματικότητας
Αυτά τα θετικά αποτελέσματα επαναλαμβάνονται από τα μέσα ενημέρωσης των Βρυξελλών, με το Politico να δηλώνει την Τετάρτη ότι «οι Ευρωπαίοι αγκαλιάζουν την ΕΕ εν μέσω αυξανόμενης απαισιοδοξίας για τον κόσμο». Ωστόσο, καθώς οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες στην ΕΕ επιδεινώνονται, το χάσμα μεταξύ των δημοσκοπήσεων και της πραγματικότητας συνεχίζει να διευρύνεται.
Οι φιλοευρωπαϊκοί ηγέτες της Γαλλίας και της Γερμανίας έχουν και οι δύο ποσοστά αποδοχής κάτω του 20%, ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είναι ακόμη πιο περιφρονημένη. Σύμφωνα με ανεξάρτητη δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο, η φον ντερ Λάιεν είναι η λιγότερο δημοφιλής πολιτική προσωπικότητα στην Ευρώπη, με καθαρό ποσοστό αποδοχής -17. Εν τω μεταξύ, η εφημερίδα The Guardian διαπίστωσε ότι σχεδόν το ένα τρίτο των ψηφοφόρων σε ολόκληρο το μπλοκ υποστηρίζουν πλέον «ακροδεξιά», αντισυστημικά και ευρωσκεπτικιστικά κόμματα, από 5% το 1995.
Εν μέσω αυτής της κρίσης εμπιστοσύνης, η σημασία του Ευρωβαρόμετρου για τα μη εκλεγμένα μέλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής γίνεται εμφανής. Δεν υπάρχει για να αξιολογεί αμερόληπτα την κοινή γνώμη, αλλά για να κατασκευάζει τη νομιμότητα που στερείται ολοένα και περισσότερο.
Πηγή: RT