Ο πόλεμος στο Ιράν άλλαξε οριστικά την παγκόσμια οικονομία

Παρότι το προκαταρκτικό πλαίσιο συνεννόησης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης δημιουργεί ελπίδες για αποκατάσταση της ομαλής ροής ενέργειας και εμπορίου στον Περσικό Κόλπο, η παγκόσμια τάξη πραγμάτων έχει αλλάξει και θεωρείται απίθανο οι οικονομίες να συνεχίσουν απλώς από εκεί που είχαν μείνει πριν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ αρχίσουν να βομβαρδίζουν το Ιράν

Ο πόλεμος στο Ιράν δεν προκάλεσε μόνο παγκόσμιες στρατιωτικές και διπλωματικές αναταράξεις. Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, δημιούργησε μια νέα οικονομική πραγματικότητα που δύσκολα θα ανατραπεί, ακόμη και μετά την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Παρότι το προκαταρκτικό πλαίσιο συνεννόησης ανάμεσα στις δύο χώρες δημιουργεί ελπίδες για τον τερματισμό των συγκρούσεων και την αποκατάσταση της ομαλής ροής ενέργειας και εμπορίου στον Περσικό Κόλπο, οι New York Times γράφουν ότι η παγκόσμια οικονομία δεν πρόκειται να επιστρέψει στην κατάσταση που επικρατούσε πριν από την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών βομβαρδισμών κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

Οι εξελίξεις των τελευταίων μηνών έχουν δρομολογήσει βαθιές αλλαγές, οι οποίες αναμένεται να επηρεάσουν το διεθνές οικονομικό σύστημα για πολλά χρόνια, σημειώνουν οι ΝΥΤ σε εκτενές ρεπορτάζ τους για τις μακροχρόνιες συνέπειες του πολέμου στην παγκόσμια οικονομία. Πρώτα απ’ όλα, αναδιαμορφώνεται ο παγκόσμιος ενεργειακός χάρτης. Η σχεδόν πλήρης διακοπή των εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή, σε συνδυασμό με την εκρηκτική άνοδο των τιμών, προκάλεσε μια νέα ανακατανομή ισχύος μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών. Πετρελαιοπαραγωγικές χώρες από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την αμερικανική ήπειρο προσπαθούν να ενισχύσουν ή να διατηρήσουν το μερίδιό τους στις διεθνείς αγορές, ενώ οι εισαγωγείς επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από περιοχές υψηλού γεωπολιτικού κινδύνου.

Η συνέπεια, σύμφωνα με τους ΝΥΤ, είναι ότι δεν αλλάζουν μόνο οι τιμές ή οι εμπορικές ροές. Αλλάζουν οι ίδιες οι πηγές ενέργειας, οι τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται και οι πρωταγωνιστές της αγοράς. Η κρίση ανέδειξε πόσο ευάλωτες παραμένουν οι οικονομίες της Ασίας, της Ευρώπης και πολλών άλλων περιοχών που εξαρτώνται από εισαγόμενη ενέργεια. Σε ορισμένες χώρες, όπως η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία, η ανάγκη κάλυψης των ενεργειακών αναγκών οδήγησε προσωρινά σε αυξημένη χρήση άνθρακα. Ωστόσο, σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, η νέα ενεργειακή αναταραχή αναμένεται να επιταχύνει τη μετάβαση προς ανανεώσιμες πηγές, όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια, καθώς και προς την πυρηνική παραγωγή ηλεκτρισμού.

Ο Ντάαν Βάλτερ, αναλυτής του ερευνητικού οργανισμού ενέργειας Ember με έδρα το Λονδίνο, εκτιμά ότι η πρόοδος στις μπαταρίες και στις τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας καθιστά αυτή τη μετάβαση πολύ πιο εφικτή σε σχέση με το 2022, όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχε προκαλέσει το προηγούμενο μεγάλο ενεργειακό σοκ. Oπως εξηγεί στους ΝΥΤ, τα ηλεκτρικά οχήματα γίνονται πλέον ολοένα πιο προσιτά, ενώ η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ήλιο και άνεμο ξεπέρασε για πρώτη φορά παγκοσμίως την αντίστοιχη παραγωγή από φυσικό αέριο. Ο ίδιος τονίζει ότι τεχνολογίες που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν οριακά ανταγωνιστικές σήμερα είναι ήδη φθηνότερες από πολλές συμβατικές λύσεις.

Παράλληλα, οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας εμφανίζουν πλέον πολύ ταχύτερες αποδόσεις, γεγονός που αυξάνει το ενδιαφέρον των επενδυτών. Την ίδια στιγμή μεταβάλλονται και οι σχέσεις μεταξύ των μεγάλων παραγωγών ενέργειας. Ο πόλεμος όξυνε τις διαφωνίες ανάμεσα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία, οδηγώντας τα Εμιράτα στην αποχώρηση από τον συνασπισμό πετρελαιοπαραγωγών χωρών ΟΠΕΚ+. Οι επιπτώσεις αυτής της εξέλιξης δεν έχουν ακόμη φανεί πλήρως, γράφουν οι ΝΥΤ, όμως αρκετοί ειδικοί θεωρούν ότι η αποδυνάμωση του οργανισμού ενδέχεται να αυξήσει τη μεταβλητότητα στις διεθνείς αγορές πετρελαίου.

Η συγκεκριμένη ρήξη έφερε τη Σαουδική Αραβία πιο κοντά στη Ρωσία. Ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ανέδειξε τη Σαουδική Αραβία σε τιμώμενη χώρα κατά τη διάρκεια οικονομικού φόρουμ στην Αγία Πετρούπολη. Η Ρωσία, η οποία αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως μετά τις ΗΠΑ, επωφελήθηκε κατά πολύ από την προσωρινή χαλάρωση ορισμένων αμερικανικών κυρώσεων, γεγονός που της επέτρεψε να αυξήσει τα έσοδά της από τις εξαγωγές ενέργειας. Την ίδια στιγμή, σημειώνουν οι ΝΥΤ, χώρες όπως η Βραζιλία, η Βενεζουέλα, η Κολομβία, η Αργεντινή και η Γουιάνα επιταχύνουν τις επενδύσεις για αύξηση της παραγωγικής τους ικανότητας, επιδιώκοντας να καλύψουν μέρος της παγκόσμιας ζήτησης.

Ο μεγάλος κερδισμένος των αλλαγών αυτών, όμως, είναι η Κίνα. Η διεθνής προσπάθεια διαφοροποίησης των ενεργειακών δικτύων και η στροφή στις καθαρές μορφές ενέργειας ενισχύουν τη θέση της χώρας, η οποία κυριαρχεί στην παραγωγή ανεμογεννητριών, φωτοβολταϊκών πάνελ, μετασχηματιστών, συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, καλωδίων υψηλής τάσης και εξειδικευμένου λογισμικού διαχείρισης δικτύων. Αναλυτές της διεθνούς συμβουλευτικής εταιρείας Wood Mackenzie επιβεβαιώνουν τυην εκτίμηση αυτή, λέγοντας στους ΝΥΤ ότι η Κίνα εξελίσσεται στον πιο ξεκάθαρο νικητή της νέας εποχής. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε να περιορίσει ή ακόμη και να ακυρώσει αρκετά έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μειώνοντας έτσι την αμερικανική παρουσία σε έναν τομέα στρατηγικής σημασίας.

Τα οικονομικά οφέλη συνοδεύονται και από γεωπολιτικά πλεονεκτήματα. Ο πόλεμος βάθυνε τις διαφωνίες ανάμεσα στις ΗΠΑ και αρκετούς ευρωπαίους συμμάχους τους, δημιουργώντας ευκαιρίες για το Πεκίνο να ενισχύσει τον διεθνή του ρόλο. Ακόμη ένα σημαντικό ζήτημα, συνεχίζουν οι ΝΥΤ, αφορά την εμπιστοσύνη στις διεθνείς εμπορικές οδούς. Παραμένει αβέβαιο εάν τα πλοία θα μπορέσουν ξανά να κινούνται με την ίδια ασφάλεια μέσω του Στενού του Ορμούζ, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων ενεργειακών μεταφορών. Το Ιράν έχει εξετάσει ακόμη και την επιβολή τελών διέλευσης, ενώ απέδειξε ότι έχει τη δυνατότητα να παρεμποδίζει το εμπόριο όποτε το επιθυμεί.

Ο Μόρις Ομπστφελντ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, υποστηρίζει ότι η εποχή της βεβαιότητας για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα μάλλον έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Λέει στους ΝΥΤ ότι η εικόνα σταθερότητας και ευημερίας που χαρακτήριζε τις οικονομίες του Κόλπου έχει δεχθεί σοβαρό πλήγμα, γεγονός που αυξάνει τη διαπραγματευτική επιρροή της Τεχεράνης στην περιοχή. Οι επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη προκάλεσαν σημαντικές ζημιές στο Κατάρ, στη Σαουδική Αραβία, στο Κουβέιτ και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ιδιαίτερα σοβαρές θεωρούνται οι ζημιές στις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου του Κατάρ, ενώ βομβαρδισμοί έπληξαν και πετροχημικές μονάδες στη Σαουδική Αραβία.

Σύμφωνα με τον Μαρκ Μπλάιθ, καθηγητή Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Μπράουν, η αδυναμία των ΗΠΑ να διασφαλίσουν απρόσκοπτα την ελευθερία της ναυσιπλοΐας υπονομεύει μια από τις βασικές αποστολές που είχε επί δεκαετίες το αμερικανικό ναυτικό. Κατά την άποψή του, η επιμονή του Ιράν να παρεμποδίζει τη θαλάσσια κυκλοφορία έδειξε ότι ακόμη και η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του κόσμου δεν μπορεί να εγγυηθεί απόλυτη ασφάλεια στις διεθνείς θαλάσσιες οδούς. Τέλος, γράφουν οι ΝΥΤ οι οικονομικές προοπτικές επιδεινώνονται. Ο Ιντερμίτ Γκιλ, επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας, λέει ότι στις αρχές του έτους υπήρχαν σκέψεις για αναθεώρηση προς τα πάνω των προβλέψεων ανάπτυξης.

Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε δραματικά, εξηγεί. Η Παγκόσμια Τράπεζα προβλέπει πλέον επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης στο 2,5%, ενώ ο πληθωρισμός επανέρχεται δυναμικά σε πολλές οικονομίες. Τα υψηλότερα επιτόκια, οι αυξανόμενες αμυντικές δαπάνες και τα μέτρα στήριξης των νοικοκυριών επιβαρύνουν περαιτέρω τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Ηδη αρκετές ασιατικές οικονομίες έχουν απευθυνθεί στην Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης ζητώντας έκτακτη χρηματοδότηση. Οπως προειδοποιεί ο Γκιλ, η παγκόσμια οικονομία μπαίνει σε μια περίοδο μεγαλύτερης αβεβαιότητας και νευρικότητας, κάτι που δυσκολεύει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, αποθαρρύνει τις επενδύσεις και περιορίζει τις προοπτικές ανάπτυξης.