Μια νέα Φιλική Εταιρεία το μοντέλο του κόμματος Τσίπρα

Όχι, ο Αλέξης Τσίπρας δεν πρόκειται να πατήσει το κουμπί για να ξεκινήσει το κόμμα. Εχει πατηθεί προ πολλού. Το «επιστρέφω» στηρίζουν ήδη 18 ομάδες εργασίας που εδώ και καιρό δουλεύουν εντατικά πάνω στο εγχείρημα

Ενδεικτική της κυριαρχίας της εμπορικής επικοινωνίας πάνω στην ενημέρωση είναι η αντίληψη που συναντά κανείς σε πλήθος ρεπορτάζ για το «πώς ξεκινά ένα κόμμα». Κατά βάση αυτό που διαβάζεις δεν αφορά μια πολιτική πρωτοβουλία. Παραπέμπει περισσότερο στο λανσάρισμα ενός νέου προϊόντος, ενός σχήματος σε νυχτερινό μαγαζί με τα ονόματα στη μαρκίζα, στα εγκαίνια ενός πολυκαταστήματος, στην καθέλκυση ενός κρουαζιερόπλοιου, αλλά όχι στην ίδρυση ενός κόμματος. Εξου και όλες οι περιγραφές και οι «αποκαλύψεις» για το πώς «θα πατήσει το κουμπί» ο Τσίπρας.

Τα κόμματα, όμως, δεν είναι «προϊόντα», διαφημιστικές καμπάνιες, όσο και κάποιοι το λησμονούν. Τα κόμματα – τουλάχιστον αυτά που όντως εκπροσωπούν κάτι περισσότερο από την πολιτική φαντασίωση των ιδρυτών τους – αντιπροσωπεύουν πραγματικές δυναμικές μέσα στην κοινωνία. Συμπεριλαμβάνουν κοινωνικές δυνάμεις, συγκροτούν σχέσεις εκπροσώπησης με κομμάτια της κοινωνίας, προκύπτουν μέσα από τα σταυροδρόμια που αναδεικνύονται σε κάθε ιστορική συγκυρία και οργανώνονται για να κάνουν πράξη ένα όραμα για τον τόπο.

Γι’ αυτό ακόμη και όταν έχουν αρχηγούς, πάντα στην πραγματικότητα έχουν προκύψει ως ανάγκη και έχουν συγκροτηθεί «από τα κάτω», από ανθρώπους που είναι μέσα στην κοινωνία και που μεταφράζουν συλλογικά σε πολιτικό πρόγραμμα «την αγωνία αυτού του τόπου για ζωή», όπως αυτή έρχεται κάθε στιγμή στο προσκήνιο.

Μια ιστορική αναλογία, οικεία σε εμάς, είναι αυτή με την Φιλική Εταιρεία. Όλοι μπορεί να γιορτάζουμε την 25η Μαρτίου ως «στιγμή» της Ελληνικής Επανάστασης, παρότι βέβαια ούτε στην Αγία Λαύρα ξεκίνησε, ούτε εκείνη την ημερομηνία, όμως όλοι ξέρουμε ότι η διεργασία που καταλήγει στον ένοπλο αγώνα ξεκινά καιρό πριν, εκεί που συναντάμε την Φιλική Εταιρεία και τη δράση της «κάτω από τη μύτη» των Οθωμανικών Αρχών.

Η Φιλική Εταιρεία δεν φτιάχτηκε από «ήρωες». Ούτε καν από πολέμαρχους. Από ανήσυχους εμπόρους, εμπνευσμένους σε μεγάλο βαθμό από τα ιδανικά της Γαλλικής Επανάστασης και του Διαφωτισμού δημιουργήθηκε, που με προσοχή και μυστικότητα διαμόρφωσαν ένα πλατύ δίκτυο που περιλάμβανε όλους όσους με βάση αυτά τα ιδανικά ήθελαν μια ελεύθερη πατρίδα, με ένα Σύνταγμα που να εγγυάται τις βασικές ελευθερίες και δικαιώματα και που ήταν διατεθειμένοι να πολεμήσουν: εμπόρους, ιερωμένους, οπλαρχηγούς, καραβοκύρηδες ακόμη και κοτζαμπάσηδες. Ήταν αυτή η «υπόγεια» δουλειά που επέτρεψε όταν ήρθε η ώρα και ένοπλοι να υπάρχουν και πόροι και ένα ευρύ δίκτυο ανθρώπων έτοιμων να συμμετέχουν στον ξεσηκωμό. Ένα δίκτυο που δεν «φαινόταν», αλλά όταν ήρθε η ώρα έκανε τη διαφορά.

Πρώτα από όλα γιατί σε αντίθεση με την εύκολη «επικοινωνιακή» αντίληψη της πολιτικής, που συχνά συγχέει την πολιτική διεργασία με τη μεταγραφική περίοδο στο ποδόσφαιρο – δηλαδή ποιος θα πάει που και με ποιον, με τι όρους, κ.λπ.–, αυτό που συμβαίνει συνδέεται πολύ περισσότερο με την αγωνία να διαμορφωθεί ένας σχηματισμός που να απαντάει σε μια ιστορική ανάγκη για τη χώρα: και αυτή δεν είναι άλλη από την ύπαρξη ενός πολιτικού σχηματισμού που να εκπροσωπεί τους εργαζομένους, τα λαϊκά στρώματα, τη μεσαία τάξη και να μπορεί να προτείνει μια σύγχρονη εκδοχή προοδευτικής δημοκρατικής πολιτικής που να βγάλει τη χώρα από τα νεοφιλελεύθερα αδιέξοδα του «υπαρκτού μητσοτακισμού».

Μόνο που για να φτιαχτεί ένας τέτοιος σχηματισμός απαιτείται πρώτα από όλα πολιτική κατεύθυνση και πρόγραμμα, που θα αποτελέσει τη ραχοκοκαλιά μιας «ιδρυτικής διακήρυξης», αλλά και τη βάση εναλλακτικού σχεδίου διακυβέρνησης. Αυτό ακριβώς κάνει ένα ευρύ φάσμα από ομάδες που δουλεύουν αποκεντρωμένα και εστιασμένα, ώστε να υπάρξει πρόγραμμα γειωμένο και άρτια επεξεργασμένο. Ούτε μία, ούτε δύο, αλλά 18 ομάδες αυτή τη στιγμή δουλεύουν πάνω σε όλες τις πτυχές του προγράμματος που θα ανακοινωθεί με την ιδρυτική διακήρυξη. Δουλεύουν επισταμένως, συχνά τα μέλη μίας ομάδας δεν γνωρίζουν ποιες και ποιοι συμμετέχουν στις υπόλοιπες, και το επίδικο είναι ακριβώς η παραγωγή στρατηγικής. Σε μια πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα συλλογική προσπάθεια παραγωγής πολιτικού λόγου, την ώρα που άλλα κόμματα είτε απλώς κάνουν copy-paste από παλιές διακηρύξεις ή κάνουν το πρόγραμμα outsourcing σε κάθε λογής «ομάδες συμφερόντων».

Με τον ίδιο τρόπο φτιάχνεται και ο «μηχανισμός»: με ένα σύνολο πρωτοβουλιών που διαμορφώνουν πανελλαδικό ιστό και εξασφαλίζουν ότι υπάρχει η όρεξη, το μεράκι και η διάθεση προσφοράς. Φροντίζουν να εκπροσωπούνται όλες οι βασικές κοινωνικές κατηγορίες, αλλά και να κινητοποιηθούν – και αυτό είναι πολύ σημαντικό – άνθρωποι, που η επίσημη πολιτική μέχρι σήμερα τους απωθούσε να συμμετέχουν και να συνεισφέρουν με τη γνώση και την εμπειρία τους. Γιατί τα κόμματα φτιάχνουν ιστορικές δυναμικές όταν σε αυτά συμμετέχουν τα καλύτερα μυαλά κάθε γενιάς και όχι τα πιο κυνικά, που διαλέγουν την πολιτική γιατί είναι ο «εύκολος δρόμος» για να «κάνουν δουλίτσες» (αυτό ακριβώς που σήμερα πληρώνει ακριβά η κυβερνητική παράταξη και έχει οδηγήσει στην ηθική της κατάπτωση).

Όλα αυτά σημαίνουν ότι κανένα κουμπί δεν θα πατηθεί, γιατί πολύ απλά η διεργασία έχει ξεκινήσει εδώ και πολύ καιρό. Και όταν ανακοινωθεί δεν θα είναι μια προσωπική αρχηγική πρωτοβουλία, που θα καλέσει την κοινωνία να ακολουθήσει. Αυτό που θα ανακοινωθεί θα εκπροσωπεί ένα νέο ιστορικό ρεύμα, μια τομή, με γερές ρίζες μέσα στην ελληνική κοινωνία.

Δεν θα πρόκειται απλώς για μια «πολιτική πρόταση», αλλά για πρόταση αλλαγής σελίδας στην πορεία του τόπου. Γιατί το στοίχημα σήμερα δεν είναι απλώς η επιστροφή σε κάποιες πολιτικές ρίζες, αλλά το να διατυπωθεί ως πολιτική μια ιστορική εναλλακτική πορεία. Με τον τρόπο που το έκανε η Φιλική Εταιρεία όταν έθεσε επί τάπητος το ζήτημα της διαμόρφωσης έθνους-κράτους, όπως το έκανε ο Βενιζέλος στις αρχές του 20ου αιώνα όταν έθεσε την πρόκληση του να γίνει η χώρα πραγματικά σύγχρονη, όπως το έκανε ο Ανδρέας Παπανδρέου με το αίτημα της αλλαγής βάζοντας τέλος στον Εμφύλιο. Με τον τρόπο που το χρειαζόμαστε σήμερα εάν θέλουμε να αποφύγουμε τον κατήφορο προς μια χώρα χαμηλών προσδοκιών, ένα μεγάλο οικόπεδο για επενδυτές δεύτερης διαλογής, χωρίς όραμα και χωρίς ελπίδα.

Αυτοί που γνωρίζουν πράγματα και καταστάσεις ήδη υπογραμμίζουν ότι ο πήχης μπαίνει ψηλά σε σχέση με την στράτευση σε μια τέτοια συλλογική προσπάθεια. Γι’ αυτό και όσοι επιχείρησαν να εφαρμόσουν δοκιμασμένες πρακτικές πολιτικού παραγοντισμού είδαν αμέσως να ανακαλούνται στον πάγκο, ορισμένοι να στέλνονται και στην εξέδρα.

Ο Αλέξης Τσίπρας μιλώντας στο Φόρουμ των Δελφών απέπνεε τη σιγουριά ενός ανθρώπου που όχι μόνο έχει κυβερνήσει αλλά και – κυρίως – ξέρει πώς πρέπει να κυβερνήσει τώρα, όχι μόνο λόγω του ηγετικού χαρίσματος, που ομολογουμένως έχει, αλλά κυρίως γιατί έχει επίγνωση ότι πατάει πάνω σε μια διεργασία που όντως θα του εξασφαλίσει τα «όπλα» να κυβερνήσει με έναν τρόπο που θα μπορέσει να «ξεκολλήσει» τη χώρα από τα σημερινά αδιέξοδα.

Και δεν είναι τυχαίο ότι ήδη μη δημοσιοποιημένες δημοσκοπήσεις, αυτές που δεν αναπαράγουν τη «μαγική εικόνα» μιας κυβερνητικής παντοδυναμίας σε «εκτιμήσεις ψήφου» παραλείποντας τα κόμματα που στην πραγματικότητα ήδη υπάρχουν ακόμη και εάν δεν έχουν επισήμως ανακοινωθεί, ήδη κάνουν σαφές ότι γύρω από το «κόμμα Τσίπρα» καταγράφεται εκλογική δυναμική που το φέρνει στη δεύτερη θέση, ακόμη και χωρίς να έχει ανακοινώσει πρόγραμμα και όνομα και χωρίς φυσικά να έχει βγάλει από την τωρινή «συνωμοτική συνθήκη» τον πλατύ και συγκροτημένο μηχανισμό της σύγχρονης «Φιλικής Εταιρείας». Πράγμα που προμηνύει ότι το τοπίο όταν γίνουν αυτές οι αναγκαίες κινήσεις θα είναι ριζικά διαφορετικό και ο πραγματικός πολιτικός συσχετισμός θα έχει ήδη ανατραπεί και θα μιλάμε για νέα συνθήκη.

Κατά συνέπεια ας μην αγωνιούν οι διάφοροι καλοθελητές πότε και πώς θα «πατήσει το κουμπί» ή θα «κόψει την κορδέλα». Γιατί στην πραγματικότητα η ανατροπή έχει ήδη ξεκινήσει. Ακόμη και εάν δεν γίνεται ορατή.

Πηγή: in