Χαμογελάστε, είστε στη φυλακή

του Άρη Χατζηστεφάνου |

Ο Ντόναλντ Τραμπ μετέτρεψε τη μέχρι πρότινος ταπεινωτική εικόνα των φωτογραφιών που βγάζει η αστυνομία σε συλληφθέντες (mug shot) σε ένδειξη ισχύος και «αμφισβήτησης» του πολιτικού και μιντιακού κατεστημένου. Ένα μάθημα για χώρες, όπως η Ελλάδα, που επιτρέπουν ακόμη και σε ναζιστές να πραγματοποιούν προεκλογικές εκστρατείες μέσα από τη φυλακή.

Στα μουντά χρώματα που κάλυπταν το συννεφιασμένο Νιου Τζέρσι, το απόγευμα της Πέμπτης 24 Αυγούστου, υπήρχε μόνο μία νότα πολύχρωμης «χαράς». Τα φώτα και οι σειρήνες της οχηματοπομπής που οδηγούσε τον Ντόναλντ Τραμπ στο αεροδρόμιο του Νιούαρκ, όπου θα επιβιβαζόταν στο προσωπικό του Boeing 757 – ήταν το πρώτο σκέλος της θριαμβευτικής διαδρομής του προς τις φυλακές της Ατλάντα, όπου θα παρουσιαζόταν για να αντιμετωπίσει κατηγορίες για συνωμοσία και να αφεθεί ελεύθερος με εγγύηση 200.000 δολαρίων. Το επικοινωνιακό επιτελείο του τέως προέδρου είχε φροντίσει η παράδοση να γίνει κατά τη διάρκεια του τηλεοπτικού prime time και όλοι ανέμεναν το αποκορύφωμα της βραδιάς: την τυπική φωτογραφία του κρατούμενου.

Τα περίφημα mug shots έχουν ιστορία σχεδόν δύο αιώνων αφού χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά με τη μορφή δαγκεροτυπίας από τις βελγικές και αγγλικές αρχές στα μέσα της δεκαετίας του 1840 – μόλις πέντε χρόνια από την εφεύρεση της φωτογραφίας. Πέρα από την τυπική χρήση τους για την καταγραφή των κρατουμένων οι συγκεκριμένες φωτογραφίες συνδέθηκαν εξαρχής με ορισμένες από τις πιο σκοτεινές του ανθρώπινου πολιτισμού. Όπως έχουμε εξηγήσει και παλαιότερα, αμέσως μετά τη συντριβή της Παρισινής Κομμούνας η αστυνομία επέτρεψε στον φωτογράφο Ερνέστ Απέρ να χρησιμοποιήσει τις φωτογραφίες συλληφθέντων κομμουνάρων για να πραγματοποιήσει το πρώτο φωτομοντάζ της Ιστορίας με το οποίο τους παρουσίαζε να πραγματοποιούν φρικτά εγκλήματα εναντίον αμάχων.

Σε κάθε περίπτωση οι φωτογραφίες κρατουμένων αποτελούσαν απόδειξη της εξουσίας που ασκούσε ο δεσμοφύλακας επί του δεσμώτη. Έναν αιώνα αργότερα οι ΗΠΑ προωθούσαν με υπερηφάνεια στα διεθνή ΜΜΕ την εικόνα του πρώην ηγέτη του Παναμά (και πρώην συνεργάτη της CIA), Μανουέλ Νοριέγκα, όταν εισέβαλαν στη χώρα του για να τον συλλάβουν. Ανάλογες φωτογραφίες του Σαντάμ Χουσεΐν, από την ιατρική εξέταση που πραγματοποίησαν Αμερικανοί στρατιώτες όταν τον εντόπισαν, έλαβαν τα χαρακτηριστικά mug shots παρά το γεγονός ότι δεν είχαν τραβηχτεί σε κάποια φυλακή ή σε αστυνομικό τμήμα.

Θεωρητικά αυτή η σχέση υποταγής του κρατούμενου αποτυπώνεται συνήθως και στο συνοφρυωμένο βλέμμα του. Σε σπάνιες περιπτώσεις όμως, όταν αυτή η ισορροπία ανατρέπεται, ο φωτογραφιζόμενος εμφανίζεται συχνά να χαμογελά. Ο Αλ Καπόνε προσέφερε στον φωτογράφο του ένα πλατύ χαμόγελο, γνωρίζοντας ότι είχε καταδικαστεί μόνο για φορολογικές παρατυπίες και όχι για τα εγκλήματά του. Αντίστοιχα ο Πάμπλο Εσκομπάρ στην Κολομβία εμφανιζόταν σχεδόν ξεκαρδισμένος στη φωτογραφία της σύλληψής του γνωρίζοντας ότι παρά το βαρύ κατηγορητήριο θα βρισκόταν σύντομα εκτός φυλακής.

Η δικηγόρος του Τραμπ μάλιστα, η Τζένα Έλις, δημοσίευσε αμέσως το mug shot της στο ίντερνετ συνοδεύοντάς το με ένα απόσπασμα του ψαλμού 31 της Αγίας Γραφής: «ευφράνθητε επί Κύριον και αγαλλιάσθε, δίκαιοι, και καυχάσθε, πάντες οι ευθείς τη καρδία». Ανάλογη δημοσίευση της φωτογραφίας θα έκανε μερικές ημέρες αργότερα και ο Τραμπ σηματοδοτώντας μάλιστα έτσι την επιστροφή του στο twitter.

Όσο για το mug shot, περίπου τρεις ώρες από τη λήψη της φωτογραφίας, το επιτελείο του ανάρτησε διαφημιστικό μήνυμα που έλεγε ότι αν στείλεις 47 δολάρια για ενίσχυση θα λάβεις δωρεάν (;) ένα μπλουζάκι με τη φωτογραφία, το νέο «σύμβολο της αμερικανικής αμφισβήτησης απέναντι στην τυραννία».