Φρίντριχ Μέρτς - Το AfD δοκιμάζει την ηγεσία του – Πόσο πιστεύει ότι κινδυνεύει;

Η Γερμανία θεωρούνταν ανέκαθεν ο βράχος της πολιτικής σταθερότητας στην Ευρώπη. Μια χώρα που σπάνια άλλαζε ηγέτες στη μέση της θητείας τους. Ένα πρωτοφανές πολιτικό θρίλερ βρίσκεται όμως σε εξέλιξη.

Με τα ποσοστά του να αγγίζουν το χαμηλότερο σημείο στην ιστορία και το ακροδεξιό AfD να προελαύνει απειλητικά ενόψει των κρίσιμων περιφερειακών εκλογών, ο Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς βρίσκεται αντιμέτωπος με το απόλυτο ταμπού της γερμανικής πολιτικής: μια εσωτερική ανατροπή και ένα σενάριο αντικατάστασής του που μέχρι χθες φάνταζε αδιανόητο.

Ψεύτικη ηρεμία πριν την καταιγίδα

Ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δεν φαίνεται να πιστεύει ότι η θέση του θα κινδυνεύσει όταν επιστρέψει από τις θερινές του διακοπές.

Το ταμπού του «Kanzlertausch»

Ενόψει των κρίσιμων περιφερειακών εκλογών του Σεπτεμβρίου -στις οποίες η ακροδεξιά «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) έχει ρεαλιστικές πιθανότητες να αναλάβει την εξουσία σε γερμανικό κρατίδιο για πρώτη φορά- συζητείται πλέον όλο και πιο ανοιχτά το σενάριο ενός Kanzlertausch, δηλαδή μιας «αλλαγής καγκελαρίου» το φθινόπωρο.

Η δημόσια κριτική προέρχεται κυρίως από όσους απομακρύνθηκαν από την κυβέρνηση κατά τον ανασχηματισμό. Ωστόσο, παρασκηνιακά, ένας αυξανόμενος αριθμός πολιτικών από την κεντροδεξιά Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) του Μερτς συζητά ένα σενάριο που, για τα γερμανικά δεδομένα, θα ήταν αξιοσημείωτο: την αντικατάσταση του ηγέτη μετά από μόλις έναν χρόνο στην εξουσία.

Η ακροδεξιά απειλή ανατρέπει τη σταθερότητα

Η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης υπήρξε επί μακρόν μία από τις πιο σταθερές δημοκρατίες, χωρίς ιστορικό συχνής αλλαγής ηγετών όπως η μεταπολεμική Ιταλία ή η Βρετανία μετά το Brexit.

Όμως, η αναμενόμενη επιτυχία του AfD στις εκλογές, όπου το CDU αναμένεται να χάσει έδαφος, ανατρέπει την παραδοσιακή πολιτική δυναμική της χώρας.

Η θεωρία πίσω από το Kanzlertausch είναι ότι οι συντηρητικοί θα πρέπει να ανακόψουν τις παρενέργειες από τις εκλογές στα ανατολικά κρατίδια και να δώσουν ώθηση στον εαυτό τους, αντικαθιστώντας έναν ηγέτη που αδυνατεί να βγει από τα ιστορικά χαμηλά ποσοστά δημοφιλίας του.

Ιστορικά προηγούμενα και ο πιθανός διάδοχος

Όμως το ρίσκο είναι μεγάλο. Το AfD -που είναι πλέον το πιο δημοφιλές κόμμα στις δημοσκοπήσεις σε εθνικό επίπεδο- θα επιδιώξει να εκμεταλλευτεί περαιτέρω την αναταραχή στον συνασπισμό. Η αντικατάσταση ενός καγκελαρίου χρόνια πριν από τη λήξη της θητείας του θα σήμαινε την είσοδο σε εν πολλοίς άγνωστα πολιτικά νερά.

Μόνο τρεις εν ενεργεία καγκελάριοι έχουν αντικατασταθεί από πολιτικό του ίδιου χώρου στη μεταπολεμική Γερμανία: το 1963, όταν ο 87χρονος Κόνραντ Αντενάουερ παραιτήθηκε για να παραδώσει τη θέση του στον Λούντβιχ Έρχαρντ· το 1966, μετά την κατάρρευση του συνασπισμού του Έρχαρντ· και το 1974, όταν ο Σοσιαλδημοκράτης Βίλλυ Μπραντ παραιτήθηκε λόγω κατασκοπευτικού σκανδάλου.

Το σημερινό σενάριο του Kanzlertausch -στο οποίο ο Χέντρικ Βυστ, πρωθυπουργός του δυτικού κρατιδίου της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, προβάλλει ως ο πιθανότερος διάδοχος του Μερτς- έχει συζητηθεί ευρέως στα γερμανικά μέσα ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένου του τελευταίου εξωφύλλου του περιοδικού Der Spiegel με τίτλο «Παλατιανή Επανάσταση».

Φόβοι για «αντάρτικο» και συνεργασία με την AfD

Συντηρητικοί πολιτικοί επιβεβαίωσαν ανώνυμα στο POLITICO τις εσωτερικές συζητήσεις, αποδίδοντας τη δυσαρέσκεια στην έλλειψη εμπιστοσύνης στον Καγκελάριο και στον φόβο ότι δεν θα κρατήσει το κόμμα ενωμένο αν το AfD επικρατήσει τον Σεπτέμβριο.

Οι δημοσκοπήσεις το φέρνουν πρώτο σε Σαξονία-Άνχαλτ, Μεκλεμβούργο-Προπομερανία και Βερολίνο, τροφοδοτώντας την ανησυχία ότι τοπικά στελέχη του CDU ίσως στηρίξουν ακροδεξιά κυβέρνηση, σπάζοντας την κόκκινη γραμμή του Μερτς.

Αν και η συζήτηση παραμένει «θεωρητική» και κανείς δεν έχει εκτεθεί δημοσίως, το κλίμα ανησυχίας είναι πρωτοφανές για ένα κόμμα που φημίζεται για την πειθαρχία του.

Διατήρηση της ψυχραιμίας

Εάν ο Μερτς αναγκαζόταν να αποχωρήσει, αυτό θα διατάρασσε σοβαρά το πολιτικό σύστημα της Γερμανίας που βασίζεται στη συναίνεση. Η κίνηση αυτή θα ερχόταν λιγότερο από δύο χρόνια μετά την κατάρρευση του προηγούμενου κεντροαριστερού συνασπισμού και θα μπορούσε να προκαλέσει πρόωρες εκλογές.

Ο Κάι Αρτσχάιμερ, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Μάιντς, δήλωσε ότι ο κατακερματισμός του κομματικού συστήματος της Γερμανίας, όπου τα συστημικά κόμματα πρέπει να σχηματίζουν ορισμένες φορές δύσκολους συνασπισμούς για να κρατήσουν τα όλο και πιο δημοφιλή αιχμηρά κόμματα μακριά από την εξουσία, έχει προκαλέσει μια μετατόπιση.

«Σε σύγκριση με τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, η Γερμανία βιώνει σχετικώς μικρή πολιτική σταθερότητα εδώ και αρκετό καιρό», ανέφερε. «Ωστόσο, με βάση τα πρότυπα αυτού που έχει γίνει νόρμα σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, θα μπορούσε κανείς να πει ότι η Γερμανία απλώς έφτασε εκεί που οι άλλοι βρίσκονται εδώ και καιρό».

Πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί μια αντικατάσταση

Ο λιγότερο αποσταθεροποιητικός δρόμος θα ήταν να παραμερίσει ο Μερτς οικειοθελώς, επιτρέποντας στον διάδοχό του να εκλεγεί με πλειοψηφία.

Εάν ο Μερτς αρνηθεί να φύγει, οι αντίπαλοί του θα πρέπει να τον ανατρέψουν μέσω μιας εποικοδομητικής πρότασης μομφής, εκλέγοντας ταυτόχρονα τον διάδοχό του. Ένας τέτοιος έκτακτος κοινοβουλευτικός ελιγμός θα κινδύνευε να διαλύσει τον κυβερνητικό συνασπισμό του CDU, του βαυαρικού αδελφού κόμματος CSU και των Σοσιαλδημοκρατών.

Στήριξη με προειδοποιήσεις από τους συμμάχους

Προς το παρόν, ο Μερτς συνεχίζει να απολαμβάνει τη στήριξη κορυφαίων συντηρητικών στελεχών.

«Είμαι ακράδαντα πεπεισμένος ότι ο Φρίντριχ Μερτς θα παραμείνει καγκελάριος», δήλωσε ο Μάρκους Σέντερ, ο ισχυρός πρωθυπουργός της Βαυαρίας και ηγέτης του CSU, σε συνέντευξή του στη δημόσια τηλεόραση ARD το Σαββατοκύριακο.

«Θα βύθιζε τους συντηρητικούς σε πλήρη σύγχυση», είπε ο Σέντερ για μια πιθανή αντικατάσταση. «Επιπλέον, θα μπορούσε ακόμα και να οδηγήσει σε νέες εκλογές. Και όποιος θέλει νέες εκλογές τώρα, σε μια τέτοια κατάσταση, μετά από μια τέτοια προετοιμασία, προωθεί μόνο ένα πράγμα: τη φέρει ριζοσπάστες στην εξουσία. Γι’ αυτό η θερμή συμβουλή μου είναι να εστιάσουμε στην παρούσα εργασία και να αφιερώνουμε λιγότερο χρόνο σε σεναριολογίες πίσω από τις κουρτίνες».

Ιστορικά χαμηλά ποσοστά δημοφιλίας

Σε εθνικό επίπεδο, η δημοσκοπική ανάλυση Poll of Polls του POLITICO κατατάσσει το AfD ως το πιο δημοφιλές κόμμα με ποσοστό 28%, με τους συντηρητικούς του Μερτς στο 21%.

Ταυτόχρονα, μόλις το 13% των Γερμανών δηλώνει ικανοποιημένο από την απόδοση του Μερτς, σύμφωνα με την τελευταία εμβληματική δημοσκόπηση ARD-DeutschlandTrend που κυκλοφόρησε τον περασμένο μήνα. Αυτό είναι το χαμηλότερο ποσοστό για εν ενεργεία καγκελάριο στα σχεδόν 30 χρόνια ιστορίας της έρευνας.

Τα εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά του Μερτς αντικατοπτρίζουν την απογοήτευση για τις προσπάθειές του να αναζωογονήσει την προβληματική οικονομία της Γερμανίας και τον δημόσιο σκεπτικισμό απέναντι σε ευρείες μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό και την υγεία, οι οποίες θα είναι δύσκολο να εφαρμοστούν και αναμένεται να κοστίσουν χρήματα στον μέσο ψηφοφόρο.