Στην πρωτεύουσα της Ευρυτανίας, προμηθευόμαστε τοπικά προϊόντα, κάνουμε εκδρομές στα γύρω χωριά, θυμόμαστε στιγμές της ελληνικής Ιστορίας και δεν ξεχνάμε να τιμήσουμε την ντόπια κουζίνα πίνοντας τσίπουρο.
Ευρυτανία έχει όλα όσα ονειρεύονται οι λάτρεις των ορεινών διακοπών: ατελείωτα καταπράσινα βουνά και φαράγγια, ποτάμια, καταρράκτες, μαγικά πέτρινα χωριά, χιονοδρομικό και μια ζωντανή πρωτεύουσα, το Καρπενήσι.
Όσο υπέροχα και αν ακούγονται τα παραπάνω, τα έχουμε δει συχνά να «ελκύουν» μοιραίες για το περιβάλλον και την αυθεντικότητα του τοπίου επενδύσεις, μετατρέποντας ευλογημένους τόπους σε θεματικά πάρκα απόδρασης από την καθημερινότητα των πόλεων, με όσα αυτό συνεπάγεται.
Από αυτές τις συνταγές καταστροφής το Καρπενήσι και η Ευρυτανία γενικότερα έχουν γλιτώσει, διατηρώντας τον χαρακτήρα τους και ένα ήπιο τουριστικό προφίλ – η απόσταση «ασφαλείας» από την Αθήνα και ο σχετικά απαιτητικός ορεινός δρόμος, μετά την έξοδο από την εθνική οδό, φαίνεται πως έχουν παίξει σωτήριο ρόλο.
Πρώτη ημέρα
Το Καρπενήσι, η πρωτεύουσα της Ευρυτανίας, είναι χτισμένο στις νότιες πλαγιές του Βελουχίου, σε υψόμετρο περίπου 960 μέτρων, περιβάλλεται από πυκνά ελατοδάση, επιβλητικά βουνά και ποτέ δεν θα το βρείτε «μαραζωμένο», καθώς εδώ χτυπά η καρδιά της ευρύτερης περιοχής.
Μια άλλη, πιο περιπετειώδης επιλογή είναι να ξεκινήσετε για το Πάντα Βρέχει, ένα στενό φαράγγι κοντά στον Κρικελλοπόταμο, όπου τα νερά κατεβαίνουν από τα ψηλά βράχια και σχηματίζουν δεκάδες μικρούς καταρράκτες, δημιουργώντας την αίσθηση μιας αδιάκοπης φυσικής βροχής – εξού και το χαρακτηριστικό όνομα.
Η κεντρική πλατεία Μάρκου Μπότσαρη, «το μόνο επίπεδο κομμάτι της Ευρυτανίας» κατά τον Ζαχαρία Παπαντωνίου, είναι μια αρχετυπική πλατεία ορεινού χωριού, με τον απαραίτητο αιωνόβιο πλάτανο, τις βρύσες αλλά και τον ανδριάντα του Μάρκου Μπότσαρη.
Ανεβείτε τα σκαλιά της πλατείας για να δείτε από κοντά τον περίοπτο διατηρητέο ναό της Αγίας Τριάδας (δεύτερο μισό του 16ου αιώνα), που καταστράφηκε το 1684, το 1756 μαζί με τη σημαντική βιβλιοθήκη του και το 1821 – τη σημερινή, επιβλητική του μορφή την απέκτησε το 1960.
Στην οδό Ζηνοπούλου, εκτός από τα απαραίτητα cafe, μπορείτε να βρείτε καταστήματα εξοπλισμού σκι –αν κατέχετε το άθλημα– αλλά και παντοπωλεία με τοπικά προϊόντα – ελατόμελο, αρωματικά βότανα, χυλοπίτες και τσαλαφούτι ΠΟΠ, το χαρακτηριστικό κρεμώδες τυρί της περιοχής, είναι μερικά μόνο από αυτά που θα πάρετε ως «ενθύμιο».
Το Καρπενήσι, η πρωτεύουσα της Ευρυτανίας, είναι χτισμένο στις νότιες πλαγιές του Βελουχίου, σε υψόμετρο περίπου 960 μέτρων, περιβάλλεται από πυκνά ελατοδάση και επιβλητικά βουνά.
Λίγα μόλις χιλιόμετρα από το Καρπενήσι, μέσα στα έλατα και σε υψόμετρο περίπου 940 μέτρων, οι Κορυσχάδες είναι ένα από τα πιο γραφικά και ιστορικά χωριά της Ευρυτανίας. Με πετρόχτιστα αρχοντικά, λιθόστρωτα καλντερίμια και την απαραίτητη πλατεία με τον πλάτανο και τον Άγιο Αθανάσιο (1865), οι Κορυσχάδες δεν είναι ένα τυχαίο χωριό: στο παλιό πέτρινο δημοτικό σχολείο (1938) συνεδρίασε, στις 14 Μαΐου 1944, το Εθνικό Συμβούλιο της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), γνωστής και ως «Κυβέρνηση του Βουνού».
Η επιλογή του οικισμού –που κατά τη διάρκεια της Κατοχής λειτούργησε ως έδρα της ΧIIIης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ– για τη σύγκληση του Εθνικού Συμβουλίου δεν οφειλόταν μόνο στη μεγάλη χωρητικότητα του σχολείου αλλά και στην καταλληλότητα της τοποθεσίας για αεράμυνα, την οποία μάλιστα είχαν οργανώσει δυνάμεις του ΕΛΑΣ.
Σήμερα, στο δημοτικό σχολείο λειτουργεί το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης Κορυσχάδων, όπου παρουσιάζονται ιστορικά τεκμήρια και φωτογραφικό υλικό από την περίοδο της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης – στο κτίριο έχουν αποκαλυφθεί οι παλιές τοιχογραφίες με ήρωες της Επανάστασης και συνθήματα, που είχαν φιλοτεχνηθεί για να διακοσμήσουν την αίθουσα όπου θα γίνονταν οι συνεδριάσεις.
Οι Κορυσχάδες είναι ένα από τα πιο γραφικά και ιστορικά χωριά της Ευρυτανίας. Στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης Κορυσχάδων παρουσιάζονται ιστορικά τεκμήρια και φωτογραφικό υλικό από την περίοδο της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης
Κοντά στο Καρπενήσι είναι και το Μεγάλο Χωριό, χτισμένο στις κατάφυτες πλαγιές του όρους Καλιακούδα. Χωριό γραφικό, με ανθισμένες αυλές, όμορφη πλατεία με παραδοσιακές ταβέρνες αλλά και ένα ενδιαφέρον λαογραφικό μουσείο, το Μεγάλο Χωριό έχει γεύση γαλακτομπούρεκου, καθώς όλοι σπεύδουν –εμού συμπεριλαμβανομένης– να απολαύσουν το φημισμένο γαλακτομπούρεκο του Καρβέλη.
Όπου υπάρχει μεγάλο, υπάρχει και μικρό. Το Μικρό Χωριό, στους πρόποδες της Χελιδόνας, χωρίζεται σε Παλαιό και Νέο, καθώς τον Ιανουάριο του 1963, μετά από δεκατρία εικοσιτετράωρα ασταμάτητης βροχής, ένα μεγάλο κομμάτι από το όρος Κρι αποκολλήθηκε και καταπλάκωσε αρκετά σπίτια, προκαλώντας τον θάνατο δεκατριών ανθρώπων – θα δείτε το σχετικό μνημείο στην είσοδο του εναπομείναντα οικισμού και, αν ακολουθήσετε τον χωματόδρομο, θα φτάσετε στη λίμνη που δημιουργήθηκε έκτοτε.
Στο Παλαιό Μικρό Χωριό σώζεται το σχολείο, στο οποίο στεγάζεται λαογραφικό μουσείο, καθώς και η Μεταμόρφωση του Σωτήρος, στην οποία το 1823 προσευχήθηκε ο Μάρκος Μπότσαρης, πριν από τη μάχη στο Κεφαλόβρυσο, όπου πολέμησε μέχρι θανάτου.
Στο Μικρό Χωριό θα βρείτε ταβέρνες με τα εξαιρετικά κρέατα της περιοχής αλλά και μαγειρευτά, αν όμως προτιμάτε ψάρι, κατευθυνθείτε στον Γάβρο, στις όχθες του Καρπενησιώτη, όχι για γαύρο αλλά για πέστροφες ιχθυοτροφείου – εδώ εξάλλου σταματούσαν κατά το παρελθόν και οι προσκυνητές που πήγαιναν με μουλάρια στην Προυσιώτισσα.
Δεύτερη ημέρα
Μονή Προυσού ή Παναγίας της Προυσιώτισσας
Η δεύτερη ημέρα θα αρχίσει με μια επίσκεψη στην Προυσιώτισσα, την Παναγία στην οποία προσευχόταν με ζέση ο Καραϊσκάκης, παρά την αθυρόστομη και ανυπότακτη φύση του· για να τον γιατρέψει από τη φθίση, της έταξε μέχρι και το μουλάρι του.
Το μοναστήρι της Παναγίας Προυσιώτισσας, που ξεχωρίζει πολιορκημένο από εντυπωσιακή, άγρια φύση, είναι εκ των ων ουκ άνευ για όποιον βρεθεί στην Ευρυτανία. Σύμφωνα με την παράδοση, οι μοναχοί Διονύσιος και Τιμόθεος ίδρυσαν τη μονή το 829, μεταφέροντας από την Προύσα την εικόνα της Παναγίας, η οποία αποδίδεται στον Ευαγγελιστή Λουκά, για να τη σώσουν από τους εικονομάχους. Τα ιστορικά στοιχεία, ωστόσο, δείχνουν ότι η μονή άρχισε να λειτουργεί μεταξύ του 12ου και του 14ου αιώνα.
Αυτό που δεν αμφισβητείται είναι ο ρόλος της μονής κατά την Επανάσταση, καθώς υπήρξε κρησφύγετο, στρατηγείο αλλά και θεραπευτήριο του Γεώργιου Καραϊσκάκη. Εκεί τον φρόντισαν ενόσω υπέφερε από φυματίωση και σε ένδειξη ευγνωμοσύνης ο στρατηγός «έντυσε» την εικόνα της Προυσιώτισσας με αργυρόχρυσο «πουκάμισο», πάνω στο οποίο ξεχωρίζουν και τα τρία ασημένια αστέρια-παράσημά του – επιβάλλεται, λοιπόν, να προσκυνήσετε.
Στο Ιστορικό Μουσείο της Μονής Προυσού θα δείτε και τα προσωπικά άρματα του Καραϊσκάκη, ανάμεσα στα οποία το σπαθί, το καριοφίλι και το φέσι του, ενώ λίγο πάνω από το μοναστήρι ορθώνονται δύο πέτρινοι αμυντικοί πύργοι –γνωστοί ως Πύργοι του Καραϊσκάκη–, όπου ο στρατηγός είχε εγκαταστήσει μόνιμη στρατιωτική φρουρά για να προστατεύει τη μονή από τις οθωμανικές επιδρομές – τελικά την πυρπόλησαν οι Γερμανοί το 1944.
Η διαδρομή από το χωριό προς τη Μονή είναι συγκλονιστική και αποτελεί ένα από τα αξιοθέατα της Ευρυτανίας. H αλλαντοποιία Στρεμμένου είναι ιδιαίτερα γνωστή για το προσούτο της.
Πολύ κοντά στο μοναστήρι βρίσκεται η φημισμένη αλλαντοποιία Στρεμμένου, ιδιαίτερα γνωστή για το ελληνικό προσούτο, που έχει πλέον συνδεθεί με την τοπική γαστρονομική παράδοση – υπάρχει και ένα όμορφο μονοπάτι κατά μήκος του Προυσιώτικου ρέματος που τη συνδέει με τη μονή, σε περίπτωση που είστε ελαφρώς αθλητικοί τύποι ή θέλετε να κάψετε μερικές θερμίδες, ώστε να «φορτώσετε» χωρίς τύψεις.
Μια καλή ιδέα για τη συνέχεια είναι να κατευθυνθείτε προς τη Λίμνη Κρεμαστών, οδηγώντας σε μια μαγική διαδρομή. Τέσσερις ποταμοί ενώθηκαν για να δημιουργηθεί το 1965 η μεγαλύτερη τεχνητή λίμνη της Ελλάδας: ο Αχελώος, ο Αγραφιώτης, ο Τρικεριώτης και ο Μέγδοβας.
Η κατασκευή του φράγματος στον Αχελώο είχε ως αποτέλεσμα να βυθιστούν χωριά, καλλιεργήσιμες εκτάσεις, γεφύρια και μοναστήρια. Δημιούργησε, ωστόσο, ένα τοπίο μοναδικής ομορφιάς, που έχει πλέον ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000.
Πηγαίνοντας μέχρι τη γέφυρα της Επισκοπής, που ενώνει την Ευρυτανία με την Αιτωλοακαρνανία, μπορείτε να απολαύσετε τα γαλήνια γαλαζοπράσινα νερά, τα νησάκια και τα «φιορδ», τις δασωμένες πλαγιές των Αγράφων αλλά και την ηρεμία που έχουμε τόσο ανάγκη – υπάρχει η δυνατότητα και για οργανωμένη βαρκάδα από διάφορες αφετηρίες.
Mια πιο περιπετειώδης επιλογή είναι να ξεκινήσετε για το Πάντα Βρέχει, ένα στενό φαράγγι κοντά στον Κρικελλοπόταμο, όπου τα νερά κατεβαίνουν από τα ψηλά βράχια και σχηματίζουν δεκάδες μικρούς καταρράκτες.
Μια άλλη, πιο περιπετειώδης επιλογή είναι να ξεκινήσετε για το Πάντα Βρέχει, ένα στενό φαράγγι κοντά στον Κρικελλοπόταμο, όπου τα νερά κατεβαίνουν από τα ψηλά βράχια και σχηματίζουν δεκάδες μικρούς καταρράκτες, δημιουργώντας την αίσθηση μιας αδιάκοπης φυσικής βροχής – εξού και το χαρακτηριστικό όνομα.
Οι σταγόνες μπορεί να δημιουργούν μια παραμυθένια ατμόσφαιρα και η ομορφιά του φαραγγιού να είναι απαράμιλλη, η πρόσβαση ωστόσο απαιτεί οργάνωση, ιδιαίτερα αν είστε άσχετοι, όπως εγώ.
Αν το αποφασίσετε, να είστε προσεκτικοί, ειδάλλως τιμήστε την εξαιρετική κουζίνα της περιοχής, πιείτε ένα τσιπουράκι και απολαύστε κάθε στιγμή σε ένα από τα πιο όμορφα και παρθένα μέρη της Ελλάδας.
Οι αρχές ερευνούν τα αίτια της πυρκαγιάς που κατέστρεφε επί ώρες το ιστορικό κτίριο στις Βαυαρικές Αλπεις. Η δύσκολη πρόσβαση εμπόδισε την κατάσβεση, ενώ οι γερμανικές αρχές εξετάζουν την εμπλοκή ενός μοτοσικλετιστή που τέθηκε υπό κράτηση
Μεγάλη πυρκαγιά ξέσπασε στην ιστορική «Φωλιά του Αετού» (Eagle’s Nest), το ορεινό καταφύγιο που κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1930 για τον Αδόλφο Χίτλερ, στις Βαυαρικές Αλπεις της Γερμανίας. Οι αρχές έχουν θέσει υπό κράτηση έναν ύποπτο, ενώ διεξάγεται έρευνα για τις συνθήκες εκδήλωσης της φωτιάς. Σύμφωνα με δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Telegraph, περίπου 200 πυροσβέστες κινητοποιήθηκαν για την αντιμετώπιση της πυρκαγιάς στο Κελστάινχαους, όπως είναι η επίσημη ονομασία του κτιρίου, το οποίο βρίσκεται στην κορυφή του όρους Ομπερζαλτσμπεργκ, στη Βαυαρία.
Οπως ανακοίνωσε η αστυνομία, όταν οι πυροσβέστες έφτασαν στο σημείο, το κτίριο είχε τυλιχθεί ολοκληρωτικά στις φλόγες. Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ειδοποιήθηκαν έπειτα από την ενεργοποίηση συναγερμού πυρκαγιάς από ανιχνευτή καπνού. Η απομακρυσμένη τοποθεσία του καταφυγίου δυσχεραίνει σημαντικά το έργο των πυροσβεστών, οι οποίοι, αρκετές ώρες μετά την εκδήλωση της πυρκαγιάς, εξακολουθούσαν να δίνουν μάχη για την κατάσβεσή της.
Σύμφωνα με τις αρχές, το κτίριο βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 1.834 μέτρων και η πρόσβαση σε αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Εκπρόσωπος της αστυνομίας ανέφερε ότι ένα «ύποπτο άτομο» τέθηκε προσωρινά υπό κράτηση, διευκρινίζοντας ότι η ποινική έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη. Παράλληλα, επιβεβαίωσε ότι δεν έχουν αναφερθεί τραυματισμοί. Γερμανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι στο εσωτερικό του κτιρίου δεν βρισκόταν κανείς όταν ξέσπασε η φωτιά, η οποία έκαιγε για περισσότερες από 12 ώρες. Σύμφωνα με την εφημερίδα Bild, οι αρχές συνέλαβαν έναν μοτοσικλετιστή που εντόπισαν κατά την άφιξή τους στο σημείο. Το ίδιο δημοσίευμα ανέφερε ότι το ιστορικό κτίριο ενδέχεται να μην μπορεί πλέον να διασωθεί.
Η εκπρόσωπος της αστυνομίας Λίζα Μάιερ δήλωσε ότι η πρόσβαση στο κτίριο είναι δυνατή μόνο με τη χρήση βαρέος αναπνευστικού εξοπλισμού. Επιπλέον, το έργο των πυροσβεστών δυσχεραίνει ο στενός δρόμος που συνδέει το καταφύγιο με την περιοχή του Ομπερζαλτσμπεργκ, ο οποίος συνήθως είναι κλειστός για τα αυτοκίνητα. Η ιστορία του κτιρίου Το Κελστάινχαους, γνωστό ως «Φωλιά του Αετού», κατασκευάστηκε για να φιλοξενεί υψηλούς προσκεκλημένους και αξιωματούχους του ναζιστικού καθεστώτος. Βρίσκεται κοντά στο Μπέργκχοφ, τη θερινή κατοικία του Χίτλερ. Οι εργασίες κατασκευής ολοκληρώθηκαν υπό ασφυκτική πίεση χρόνου, με τα συνεργεία να εργάζονται ακόμη και κατά τη διάρκεια των νυχτών του χειμώνα του 1938, ώστε το κτίριο να είναι έτοιμο για τα γενέθλια του Χίτλερ, τον Απρίλιο του 1939
. Το πολυτελές εσωτερικό του περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, ένα τζάκι από κόκκινο ιταλικό μάρμαρο, δώρο του Μπενίτο Μουσολίνι. Το τζάκι υπέστη ζημιές από στρατιώτες των Συμμάχων μετά τον πόλεμο, οι οποίοι αποσπούσαν κομμάτια του ως αναμνηστικά. Ο Χίτλερ επισκέφθηκε το καταφύγιο τουλάχιστον 14 φορές, αν και η κύρια χρήση του ήταν η φιλοξενία ξένων επισκεπτών και διπλωματών. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το κτίριο χρησιμοποιήθηκε από τους Συμμάχους ως διοικητικό κέντρο, έως το 1960, οπότε και παραδόθηκε εκ νέου στο κρατίδιο της Βαυαρίας και χαρακτηρίστηκε ιστορικό μνημείο.
Σαν σήμερα πέθανε η μαύρη μοδίστρα που αρνήθηκε να παραχωρήσει τη θέση της στο λεωφορείο και έγραψε ιστορία.
Με την άρνησή της να παραχωρήσει τη θέση της στο λεωφορείο σε έναν λευκό άνδρα στο Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα το 1955, η μαύρη μοδίστρα Rosa Parks (1913-2005) έδωσε μεγάλη ώθηση στο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι ηγέτες της τοπικής μαύρης κοινότητας κάλεσαν τους πολίτες σε μποϊκοτάζ των λεωφορείων, το οποίο ξεκίνησε την ημέρα που η Parks καταδικάστηκε για παραβίαση του νόμου διαχωρισμού. Με επικεφαλής τον νεαρό Δρ Μάρτιν Λούθερ Κινγκ jr, το μποϊκοτάζ κράτησε περισσότερο από ένα χρόνο, στη διάρκεια του οποίου η Parks έχασε -καθόλου συμπτωματικά- τη δουλειά της και τελείωσε μόνο όταν το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφάνθηκε ότι ο διαχωρισμός των ανθρώπων στα λεωφορεία ήταν αντισυνταγματικός.
«Οι άνθρωποι λένε ότι δεν έδωσα τη θέση μου επειδή ήμουν κουρασμένη» έγραψε η Parks στην αυτοβιογραφία της, «αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Δεν ήμουν κουρασμένη σωματικά... Όχι, είχα απλά κουραστεί να υποχωρώ».
Η νεαρή ζωή της
Η Rosa Louise McCauley γεννήθηκε στην Tuskegee της Αλαμπάμα, στις 4 Φεβρουαρίου του 1913. Η μητέρα της ήταν δασκάλα και η οικογένειά της εκτιμούσε ιδιαίτερα τη μόρφωση και την εκπαίδευση. Η Rosa μετακόμισε στο Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα, σε ηλικία 11 ετών και φοίτησε σε ένα γυμνάσιο μόνο για νέγρους. Έφυγε στα 16 της, πριν καταφέρει να τελειώσει την εκπαίδευσή της, αφού έπρεπε να φροντίσει την γιαγιά της που πέθαινε και, λίγο αργότερα, την άρρωστη μητέρα της.
Το 1932 στα 19 της, παντρεύτηκε τον Raymond Parks, έναν αυτοδίδακτο άνθρωπο 10 χρόνια μεγαλύτερό της, ο οποίος δούλευε ως κουρέας και ήταν μέλος της Εθνικής Ένωσης για την Πρόοδο των Έγχρωμων Ατόμων (NAACP). Υποστήριξε τη Rosa στις προσπάθειές της να τελειώσει το Λύκειο, κάτι που έκανε τελικά την επόμενη χρονιά.
Η Ρόζα Παρκς με τον Δρ Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζ.
Οι Ρίζες του Ακτιβισμού
Ο Raymond και η Ρόζα, η οποία εργάζονταν ως μοδίστρα, ήταν σεβαστά μέλη της μεγάλης αφροαμερικανικής κοινότητας του Mοντγκόμερι. Η συνύπαρξη με τους λευκούς σε μια πόλη όπου ίσχυαν οι νόμοι διαχωρισμού του «Jim Crow» ωστόσο, ήταν γεμάτη με καθημερινές απογοητεύσεις: Οι Μαύροι μπορούσαν να παρακολουθήσουν μόνο ορισμένα (κατώτερα) σχολεία, μπορούσαν να πίνουν νερό μόνο από ειδικές βρύσες, μπορούσαν να δανειστούν βιβλία μόνο από τη «μαύρη» βιβλιοθήκη κ.ο.κ.
Παρά το γεγονός ότι ο Raymond την είχε αποθαρρύνει για την ασφάλειά της, τον Δεκέμβριο του 1943 η Rosa προσχώρησε και η ίδια στο NAACP του Μοντγκόμερι και έγινε γραμματέας. Συνεργάστηκε στενά με τον πρόεδρο Edgar Daniel (E.D.) Nixon, έναν αχθοφόρο του σιδηροδρομικού σταθμού γνωστό στην πόλη ως συνήγορο των μαύρων που ήθελαν να εγγραφούν στους εκλογικούς καταλόγους.
Το λεωφορείο στο οποίο συνελήφθη η Ρόζα Παρκς βρίσκεται σε Μουσείο
1η Δεκεμβρίου 1955: Η Σύλληψη της Rosa Parks
Την Πέμπτη 1 Δεκεμβρίου του 1955, η 42χρονη Rosa Parks επέστρεφε στο σπίτι με το λεωφορείο, μετά από μια κουραστική μέρα στη δουλειά. Οι μαύροι κάτοικοι του Μοντγκόμερι συχνά απέφευγαν τα λεωφορεία, λόγω του νόμου που ήθελε τους «νέγρους στο πίσω μέρος» κάτι που οι ίδιοι θεωρούσαν απόλυτα υποτιμητικό. Παρόλα αυτά, το 70% των επιβατών μια τυπική ημέρα ήταν μαύροι, και εκείνη την ημέρα η Rosa Parks ήταν ανάμεσά τους.
Ο διαχωρισμός που είχε ψηφιστεί με νόμο έλεγε ότι στο μπροστινό μέρος ενός λεωφορείου θα μπορούσαν να κάθονται μόνο οι λευκοί επιβάτες, ενώ οι μαύροι θα κάθονταν αποκλειστικά στο πίσω μέρος. Ωστόσο ήταν στην ευχέρεια του οδηγού να σηκώσει έναν μαύρο από τη θέση του για να καθίσει ένας λευκός, αν δεν υπήρχαν διαθέσιμες θέσεις.
Η Ρόζα Παρκς τη στιγμή που της παίρνουν αποτυπώματα
Σε ένα σημείο της διαδρομής, ένας λευκός άνδρας είχε μείνει όρθιος, γιατί οι υπόλοιποι λευκοί είχαν καθίσει στα καθίσματα στο τμήμα που χαρακτηριζόταν ως «λευκό». Έτσι, ο οδηγός είπε στους επιβάτες στα τέσσερα καθίσματα της πρώτης σειράς του «έγχρωμου» τμήματος να σηκωθούν. Στην πραγματικότητα πρόσθεσε μια ακόμη γραμμή στο «λευκό» τμήμα. Οι τρεις άλλοι υπάκουσαν. H Parks όχι.
«Οι άνθρωποι λένε ότι δεν έδωσα τη θέση μου επειδή ήμουν κουρασμένη» έγραψε η Parks στην αυτοβιογραφία της, «αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Δεν ήμουν κουρασμένη σωματικά ... Όχι, είχα απλά κουραστεί να υποχωρώ».
Τελικά, δύο αστυνομικοί πλησίασαν το σταματημένο λεωφορείο και συνέλαβαν την Parks.
Ο πρόεδρος της Αμερικής Μπαράκ Ομπάμα κάθεται στη θέση του λεωφορείου της Ρόζα Παρκς
Η Rosa Parks και το μποϊκοτάζ των λεωφορείων του Μοντγκόμερι
H είδηση της σύλληψής της έγινε γνωστή σε όλη σχεδόν την πολιτεία το ίδιο βράδυ. Η Rosa ωστόσο αφέθηκε ελεύθερη με εγγύηση λίγες ώρες αργότερα. Και ενώ ο Nixon προσπαθούσε να σχεδιάσει τι θα κάνουν στη δίκη, μια άλλη ιδέα προέκυψε: Οι μαύροι του Μοντγκόμερι θα έκαναν μποϊκοτάζ στα λεωφορεία την ημέρα της δίκης.
Στις 5 Δεκεμβρίου, η Parks κρίθηκε ένοχη για παραβίαση του νόμου περί διαχωρισμού. Η ποινή της ήταν με αναστολή, ενώ κλήθηκε να πληρώσει πρόστιμο 10 δολάρια συν 4 δολάρια σε δικαστικά έξοδα. Εν τω μεταξύ, η συμμετοχή των μαύρων στο μποϊκοτάζ ήταν πολύ μεγαλύτερη από όσο είχε προβλεφθεί αρχικά. Έτσι ο Nixon και μερικοί υπουργοί αποφάσισαν να εκμεταλλευτούν τη δυναμική και να συνεχίσουν τον αγώνα τους, με επικεφαλής τον Δρ Μάρτιν Λούθερ Κινγκ jr που ήταν τότε μόλις 26 ετών.
Το μποϊκοτάζ προκάλεσε οργή σε μεγάλο μέρος του λευκού πληθυσμού του Μοντγκόμερι, καθώς και βίαια επεισόδια αφού στα σπίτια του Nixon και του Μ.Λ. Κινγκ έγιναν βομβιστικές επιθέσεις. Η βία δεν πτόησε κανέναν και αυτό που συνέβαινε πλέον στο Μοντγκόμερι κέρδισε την προσοχή του αμερικανικού και διεθνή Τύπου.
Στις 13 Νοεμβρίου 1956, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι ο διαχωρισμός των λεωφορείων ήταν αντισυνταγματικός. Το μποϊκοτάζ έληξε στις 20 Δεκεμβρίου. Μία ημέρα μετά από τη γραπτή οδηγία του Δικαστηρίου που έφτασε στο Μοντγκόμερι. Η Parks, η οποία είχε χάσει τη δουλειά της και βίωσε σκληρή παρενόχληση, έγινε γνωστή ως «η μητέρα του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα».
Το 1999 η Parks τιμήθηκε με το Χρυσό Μετάλλιο του Κογκρέσου, την υψηλότερη τιμή των Ηνωμένων Πολιτειών σε άμαχο
Μετά το μποϊκοτάζ
Αντιμετωπίζοντας συνεχιζόμενη παρενόχληση και απειλές στον απόηχο την νίκης των νέγρων, η Parks με τον σύζυγό της μετακόμισαν στο Ντιτρόιτ και η ίδια έγινε διοικητική βοηθός στο γραφείο του John Conyers, μια θέση στην οποία έμεινε μέχρι το 1988.
Στα χρόνια μετά τη συνταξιοδότησή της, ταξίδεψε πολύ ενώ έγραψε και την αυτοβιογραφία της «Rosa Parks: Η ιστορία μου». Το 1999 η Parks τιμήθηκε με το Χρυσό Μετάλλιο του Κογκρέσου, την υψηλότερη τιμή των Ηνωμένων Πολιτειών σε άμαχο. (Άλλοι παραλήπτες είναι ο George Washington, ο Τόμας Έντισον, η Betty Ford και η Μητέρα Τερέζα).
Όταν πέθανε στην ηλικία των 92 στις 24 Οκτωβρίου 2005, έγινε η πρώτη γυναίκα της οποίας η σορός εκτέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στη Ροτόντα του Καπιτωλίου.
Η ζωή μπορούσε να είναι δύσκολη για τις νεαρές ηθοποιούς στο παλιό Χόλιγουντ. Ακόμη και γυναίκες με εξαιρετικό ταλέντο συχνά δυσκολεύονταν να τα βγάλουν πέρα στην αρχή της καριέρας τους.
Σήμερα είναι εύκολο να υποστηρίξει κανείς ότι η χρυσή εποχή του Χόλιγουντ είναι ένας μύθος. Ωστόσο, υπήρξε μια στιγμή που αυτός ο μύθος φαινόταν πιο αληθινός στο κοινό. Στούντιο όπως η Paramount, η 20th Century Fox, η MGM και η Universal, ονόματα που εξακολουθούν να αιχμαλωτίζουν τη φαντασία των κινηματογραφόφιλων σε όλο τον κόσμο, δημιουργήθηκαν σε μια εποχή που η ίδια η βιομηχανία προσπαθούσε να καταλάβει τι ακριβώς ήταν, πόσα χρήματα είχε στη διάθεσή της και πόσο μεγάλη επίδραση μπορούσε να ασκήσει στις μάζες που πλήρωναν ξανά και ξανά για να καθίσουν σε τεράστιες αίθουσες και να δουν τα όνειρα να γίνονται πραγματικότητα σε μεγάλη κλίμακα.
Photo: Η Τζόαν Κρόφορντ την εποχή του βωβού κινηματογράφου / Wikimedia Commons
Από μέσα ήταν αλλιώς
Ήταν μια εποχή που η μεγάλη οθόνη μόλις έφτανε στην εφηβεία της. Από έξω, όλα φαινόταν πιο μαγικά, πιο εντυπωσιακά και πιο ονειρικά.
Γεννημένη ως Λουσίλ Φέι ΛεΣουέρ το 1904, η Κρόφορντ είχε μια ταπεινή και ταραχώδη παιδική ηλικία, καθώς ο πατέρας της εγκατέλειψε την οικογένειά της όταν η Κρόφορντ ήταν λιγότερο από ενός έτους.
Από μέσα, όμως, η πραγματικότητα ήταν μερικές φορές πολύ διαφορετική. Ναι, υπήρχαν οι υπερβολές που, με την πάροδο του χρόνου, έγιναν γνωστές στο ευρύ κοινό, αλλά υπάρχουν επίσης ιστορίες που απεικονίζουν τις δυσκολίες που έπρεπε να αντέξουν μερικοί από τους μεγαλύτερους αστέρες της μεγάλης οθόνης πριν τους βρουν τα εκθαμβωτικά φώτα της φήμης. Ένας από αυτούς τους αστέρες ήταν η θρυλική Τζόαν Κρόφορντ.
Το όνειρο της χορεύτριας
Η Τζόαν Κρόφορντ ήταν μία από τις πιο διαχρονικές και επαναστατικές σταρ του Χόλιγουντ. Ήταν μια ηθοποιός που ξεπέρασε με τόλμη τα όρια και ανταμείφθηκε πλουσιοπάροχα για την επιτυχία της.
Απέκτησε φήμη, πλούτο και δόξα, αναγνωρισμένη τόσο στο box office όσο και με την κατάκτηση ενός Όσκαρ για τον ρόλο της στην ταινία «Mildred Pierce» (1945).
Γεννημένη ως Λουσίλ Φέι ΛεΣουέρ το 1904, η Κρόφορντ είχε μια ταπεινή και ταραχώδη παιδική ηλικία, καθώς ο πατέρας της εγκατέλειψε την οικογένειά της όταν η Κρόφορντ ήταν λιγότερο από ενός έτους.
Η μητέρα της παντρεύτηκε τρεις φορές, με τον τρίτο σύζυγό της να είναι ο Χένρι Τζ. Κάσιν, ο οποίος διηύθυνε την Όπερα Ράμσεϊ. Πιθανότατα εκεί ξεκίνησε το όνειρο της Κρόφορντ να γίνει χορεύτρια.
Photo: Τζόαν Κρόφορντ και Χάρι Λάνγκτον / Wikimedia Commons
Χαμηλή εκπαίδευση
Αυτό το όνειρο παραλίγο να τερματιστεί όταν πήδηξε από τη βεράντα του σπιτιού της και έκοψε το πόδι της σε ένα σπασμένο μπουκάλι γάλακτος. Της πήρε σχεδόν δεκαοκτώ μήνες να αναρρώσει πλήρως, αλλά τελικά τα κατάφερε, ωθούμενη από μια αταλάντευτη αποφασιστικότητα που τη χαρακτήριζε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της.
Το 1917, ο πατριός της οδηγήθηκε στο δικαστήριο με την κατηγορία της υπεξαίρεσης, από την οποία αθωώθηκε, αν και η μητέρα της και ο πατριός της χώρισαν λίγο αργότερα. Αυτή η αναστάτωση ήταν πιθανώς ο λόγος για τον οποίο η εκπαίδευση της Τζόαν θεωρήθηκε ότι δεν ξεπερνούσε ελάχιστα το επίπεδο του δημοτικού σχολείου. Αυτό που είχε, όμως, ήταν φιλοδοξία.
Ξεκίνησε να χορεύει ως μέλος χορευτικής ομάδας σε περιοδεύοντα σχήματα, πριν ενταχθεί στην θεατρική παραγωγή «Innocent Eyes» (1924). Πάντα με πνεύμα αυτοπροβολής, προσέγγισε τον υπεύθυνο δημοσίων σχέσεων των Loews Theaters, Νιλς Γκράνλουντ, ζητώντας βοήθεια για την προώθηση της καριέρας της.
Οι βουβές (της) ταινίες
Ο Γκράνλουντ τής εξασφάλισε μια θέση στο σόου του τραγουδιστή Χάρι Ρίτσμαν και κανόνισε να κάνει ένα δοκιμαστικό, το οποίο έστειλε στον παραγωγό Χάρι Ραπφ στο Χόλιγουντ.
Ο διευθυντής των Lowes Theatres, Μάρκους Λόου, ήταν ο ιδιοκτήτης της MGM, και σύντομα υπέγραψε συμβόλαιο και εμφανίστηκε σε αρκετές βουβές ταινίες. Η πρώτη της ταινία ήταν η «Lady of the Night» (1925), στην οποία ήταν η σωματική αντικαταστάτρια της Νόρμα Σίρερ.
Όπως θυμήθηκε η σεναριογράφος της MGM Φρεντερίκα Σάγκορ Μας: «Κανείς δεν αποφάσισε να κάνει τη Τζόαν Κρόφορντ σταρ. Η Τζόαν Κρόφορντ έγινε σταρ επειδή η ίδια αποφάσισε να γίνει σταρ».
Το όνομά της άλλαξε όταν ο υπεύθυνος δημοσίων σχέσεων της MGM, αναγνωρίζοντας το δυναμικό της νεαρής σταρ, αποφάσισε ότι το «ΛεΣουέρ» ακουγόταν πολύ σαν «Sewer» (σούερ, δηλαδή υπονόμος) και έτσι διοργάνωσε έναν διαγωνισμό με τίτλο «Name The Star» (ονόμασε τη σταρ) στο περιοδικό «Movie Weekly».
Φαινόταν ότι επιτέλους έκανε καριέρα και ο κόσμος ήταν στα πόδια της. Το πέτυχε αυτό χάρη στην ακατάβλητη επιμονή και αποφασιστικότητά της.
Όπως θυμήθηκε η σεναριογράφος της MGM Φρεντερίκα Σάγκορ Μας: «Κανείς δεν αποφάσισε να κάνει τη Τζόαν Κρόφορντ σταρ. Η Τζόαν Κρόφορντ έγινε σταρ επειδή η ίδια αποφάσισε να γίνει σταρ».
Photo: Wikimedia Commons
Κανένα κορίτσι διπλανής πόρτας
Σύντομα δεν ήταν πλέον η σωματική αντικαταστάτρια της Νόρμα Σίρερ, αλλά μια σταρ με δική της αξία. Ο Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ έγραψε: «Η Τζόαν Κρόφορντ είναι αναμφίβολα το καλύτερο παράδειγμα της φλάπερ, του κοριτσιού που βλέπεις σε κομψά νυχτερινά κλαμπ, ντυμένη με το απόλυτο της κομψότητας, να παίζει με παγωμένα ποτήρια με μια απόμακρη, ελαφρώς πικρή έκφραση, να χορεύει υπέροχα, να γελάει πολύ, με μεγάλα, πληγωμένα μάτια. Νεαρά κορίτσια με ταλέντο στη ζωή».
Η δική της άποψη για την προσωπικότητά της στην οθόνη ήταν πιο συνοπτική: «Αν θέλεις το κορίτσι της διπλανής πόρτας, πήγαινε στη διπλανή πόρτα».
«Από τα σκουπίδια στα πλούτη»
Όλα αυτά φαίνεται να ταιριάζουν με το είδος της ιστορίας «από τα σκουπίδια στα πλούτη» που λατρεύει τόσο πολύ το Χόλιγουντ. Περιλαμβάνει τον θρίαμβο πάνω στις αντιξοότητες, την ενσάρκωση του Αμερικανικού Ονείρου.
Φαίνεται πολύ καλό για να είναι αληθινό και, σύμφωνα με τον αδελφό της Κρόφορντ, Χαλ ΛεΣουέρ, όντως ήταν. Πρέπει να παραδεχτούμε ότι πολλές λεπτομέρειες αυτής της υπόθεσης είναι ασαφείς. Πρόκειται για μια ιστορία οικογενειακών διαμαχών, εκβιασμών και συγκάλυψης – όλα, από τη φύση τους, εξαιρετικά ασαφείς τομείς.
Δεν υπάρχουν ακριβείς ημερομηνίες, ούτε αποδείξεις που να μπορούμε να βρούμε στο Google, ούτε βίντεο διαθέσιμα στο YouTube. Πρόκειται για φήμες και υπονοούμενα. Αυτοί είναι οι λόγοι για τους οποίους αυτή η ιστορία είναι τόσο συναρπαστική.
Photo: Τζόαν Κρόφορντ και Τζορτζα Ναντέρ / Public Domain
Ο ΛεΣουέρ ισχυρίστηκε ότι η αδελφή του Λουσίλ, πριν γίνει η μεγαστάρ που ήταν η Τζόαν Κρόφορντ, είχε εμφανιστεί σε μια πορνογραφική ταινία για άνδρες με τίτλο «Velvet Lips».
Οι ισχυρισμοί του αδερφού και τα «Stag Films»
Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ο Χαλ ΛεΣουέρ προσέγγισε την MGM με μια κατηγορία τόσο εκρηκτική που όχι μόνο θα έθετε τέλος στην καριέρα μιας από τις μεγαλύτερες σταρ του στούντιο, αλλά επίσης, ενδεχομένως, θα κατέστρεφε το ίδιο το στούντιο.
Ο ΛεΣουέρ ισχυρίστηκε ότι η αδελφή του Λουσίλ, πριν γίνει η μεγαστάρ που ήταν η Τζόαν Κρόφορντ, είχε εμφανιστεί σε μια πορνογραφική ταινία για άνδρες με τίτλο «Velvet Lips».
Ένα στοιχείο της ιστορίας του κινηματογράφου που συχνά παραβλέπεται είναι τα πρώτα χρόνια της βιομηχανίας της πορνογραφίας. Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα αποτέλεσαν την πρώτη χρυσή εποχή της πορνογραφίας, η οποία συναγωνιζόταν τη δεκαετία του 1970 σε όγκο παραγωγής και δημοτικότητα.
Οι ταινίες αυτές ήταν γνωστές ως «Stag Films», με το όνομά τους να προέρχεται από την παράδοση των «stag parties», δηλαδή των πάρτι μόνο για άνδρες.
Δεν προβάλλονταν σε κινηματογραφικές αίθουσες, αλλά προορίζονταν για ιδιωτική κατανάλωση.
Ο Κώδικας Χέις του 1934
Οι παλαιότερες ταινίες «stag» που έχουν διασωθεί, χρονολογούνται περίπου από το 1915 έως το 1927. Πολλές γυρίστηκαν σε φιλμ 16 mm ή 35 mm και ήταν βουβές, ασπρόμαυρες. Συνήθως είχαν διάρκεια περίπου 5–10 λεπτά και συχνά ήταν χονδροειδώς γυρισμένες. Άλλωστε, δεν είχαν δημιουργηθεί για τις καλλιτεχνικές τους αξίες.
Στη δεκαετία του 1930, η υπόγεια βιομηχανία ταινιών για άνδρες έφτασε στο αποκορύφωμά της κατά τη διάρκεια της Ποτοαπαγόρευσης, καθώς τα παράνομα μπαρ συχνά περιλάμβαναν προκλητική ψυχαγωγία, συμπεριλαμβανομένων αυτών των ταινιών.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1930, η λογοκρισία έγινε πιο αυστηρή (Κώδικας Χέις, 1934), ωθώντας τέτοιες ταινίες ακόμη πιο βαθιά στην παρανομία.
Η δημιουργία μιας μαύρης αγοράς
Στη διδακτορική της διατριβή με τίτλο «Berries Bittersweet: Visual Representations of Black Female Sexuality in Contemporary American Pornography» (Γλυκόπικρα μούρα: Οπτικές αναπαραστάσεις της σεξουαλικότητας των μαύρων γυναικών στη σύγχρονη αμερικανική πορνογραφία), η Αριάν Ρενέ Κρουζ περιέγραψε τις ταινίες «stag» ως: «…κατά μία έννοια, ένα είδος “περιπλανώμενου θεάματος”… Παρουσιάζονταν σε ιδιωτικούς χώρους και προβάλλονταν κρυφά σε υπόγειους χώρους, όπως ιδιωτικές κατοικίες, υπόγεια καταστημάτων, λέσχες και αδελφότητες».
Οι ταινίες για ενήλικες ήταν παράνομες, σύμφωνα με τους αμερικανικούς νόμους περί αισχροτήτων. Αυτό σήμαινε ότι δεν μπορούσαν να διανεμηθούν, να διαφημιστούν ή να πωληθούν νόμιμα, και κάθε εργαστήριο επεξεργασίας ταινιών που επεξεργαζόταν τέτοιες μπομπίνες κινδύνευε να χάσει την άδειά του.
Υποστηρίζεται ότι έως και το 90% όλων των ταινιών του Χόλιγουντ που γυρίστηκαν πριν από το 1929, έχουν χαθεί.
Επιπλέον, οι θεατές ή οι συλλέκτες μπορούσαν να τιμωρηθούν με πρόστιμο ή φυλάκιση. Αυτό δημιούργησε μια μαύρη αγορά, και όπου υπάρχει μαύρη αγορά, συχνά παρεμβαίνει το οργανωμένο έγκλημα.
Ο ηθικός προσανατολισμός της εποχής
Όταν θεσπίστηκε η ποτοαπαγόρευση το 1920, η πώληση αλκοόλ μεταφέρθηκε στην παρανομία. Αυτό αποτέλεσε επίσης την ιδανική ευκαιρία για την πώληση ταινιών «stag». Λόγω της φύσης και των νομικών συνεπειών της προβολής πορνογραφικού υλικού, τα αποδεικτικά στοιχεία σήμερα είναι σπάνια.
Υποστηρίζεται ότι έως και το 90% όλων των ταινιών του Χόλιγουντ που γυρίστηκαν πριν από το 1929, έχουν χαθεί.
Αυτό που έχουμε, όμως, είναι τεκμηριωμένες επιδρομές της αστυνομίας και του FBI, οι οποίες μας δίνουν μια εικόνα αυτού του υπόγειου κόσμου και της αντίδρασης των αρχών.
Πολλές από τις έρευνες και τις επιδρομές στόχευαν θεατρικές παραγωγές και όχι κινηματογράφους, με ορισμένες να έχουν πρωταγωνιστές γνωστούς διασημότητες, και μας δίνουν πράγματι μια εικόνα της «σκοτεινής πλευράς» των δεκαετιών του 1920 και του 1930, καθώς και του πού κατευθυνόταν ο ηθικός προσανατολισμός της εποχής.
Επιδρομές κατά της ανηθικότητας στη Νέα Υόρκη (1927–1931)
Τον Φεβρουάριο του 1927, ο Δήμος της Νέας Υόρκης ξεκίνησε μια σειρά επιδρομών σε θεατρικές παραγωγές που θεωρούνταν «ανήθικες». Για παράδειγμα, τρεις θεατρικές παραστάσεις — The Captive, Sex και The Virgin Man — δέχθηκαν επιδρομές και πολλοί από τους ηθοποιούς και το προσωπικό συνελήφθησαν.
Η παράσταση «The Captive» είχε ως θέμα μια λεσβιακή ερωτική σχέση· η παράσταση «Sex» είχε πρωταγωνίστρια τη Μέι Γουέστ και πραγματευόταν σεξουαλικά θέματα, όπως και η παράσταση «The Virgin Man».
Αυτές οι ενέργειες εμπίπταν στους κρατικούς νόμους κατά της αισχρότητας, οι οποίοι επέτρεπαν τη δίωξη «μιας ψυχαγωγίας… που τείνει στη διαφθορά των ηθών της νεολαίας ή άλλων».
Στο πλαίσιο της καταστολής, τον Μάρτιο του 1927 ψηφίστηκε το λεγόμενο «Wales Padlock Bill», το οποίο επέτρεπε στις αρχές να «κλειδώνουν» θέατρα για άσεμνες παραγωγές που περιλάμβαναν «σεξουαλική εκφυλισμό» ή «σεξουαλική διαστροφή».
Το νομοσχέδιο πήρε το όνομά του από τον γερουσιαστή Μπέντζαμιν Α. Ουέιλς, έναν Ρεπουμπλικανό νομοθέτη από την κομητεία Ονίδα της Νέας Υόρκης, και προήλθε άμεσα από την παραγωγή της Μέι Γουέστ «Sex» (ένα άλλο έργο της Μέι Γουέστ – το «The Drag» – με θέμα την ομοφυλοφιλία, επίσης έπεσε θύμα των νόμων περί αισχροτήτων και σταμάτησε πριν καν κάνει πρεμιέρα).
Κύκλοι «Smokers» του Σικάγου
Μια άλλη ονομασία για τα πάρτι εργένηδων ήταν «Smokers» – ένας χώρος όπου οι άνδρες μπορούσαν να συγκεντρώνονται, να καπνίζουν και να απολαμβάνουν κάποια τολμηρή ψυχαγωγία.
Το Σικάγο αποτελούσε ένα από τα κύρια κέντρα του παράνομου εμπορίου ταινιών για εργένηδες στις ΗΠΑ από το 1915 περίπου έως τις αρχές της δεκαετίας του 1930, με πολλούς μικροεγκληματίες να εμπλέκονται στη διοργάνωση των πάρτι.
Μερικές από τις ταινίες που κατασχέθηκαν από τις αρχές ήταν οι εξής: «A Free Ride» (που γυρίστηκε περίπου το 1915–17) και θεωρείται μία από τις πρώτες γνωστές αμερικανικές ταινίες για άνδρες· «The Casting Couch» (ένα παράδειγμα του πόσο καιρό υπάρχει η διαβόητη πρακτική του «casting couch»), «Getting His Goat» και «The Janitor’s Daughter».
Photo: Λουίς Μπ. Μάγιερ και Τζόαν Κρόφορντ / Wikimedia Commons
Τα «Αρχεία Αισχρότητας»
Δεν θα ήταν έκπληξη, δεδομένων των πληροφοριών που γνωρίζουμε για τον Τζέι Έντγκαρ Χούβερ, το γεγονός ότι το FBI διατηρούσε αρχεία για διασημότητες και τις κινήσεις της ελίτ του Χόλιγουντ.
Δεν θα ήταν λοιπόν έκπληξη να μάθουμε ότι παρακολουθούσαν επίσης στενά τις παραβιάσεις των νόμων περί αισχροτήτων και κάθε πιθανή σύνδεση με τη κινηματογραφική βιομηχανία.
Τα «Αρχεία Αισχρότητας» του FBI αποτελούσαν μια σειρά εκθέσεων από τη δεκαετία του 1930 έως τη δεκαετία του 1940, οι οποίες εστίαζαν στην «οργανωμένη διανομή αισχρών ταινιών και φωτογραφιών».
Ο Χαλ ΛεΣουέρ έφερε την κατηγορία στην MGM ως μέσο εκβιασμού. Ισχυρίστηκε ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1920, η αδελφή του βρισκόταν σε τόσο δύσκολη οικονομική κατάσταση που, από απόγνωση, εμφανίστηκε σε αρκετές ταινίες για ενήλικες.
Ενώ σε αυτά τα αρχεία αναφέρονταν διασημότητες, όπως για παράδειγμα η Ελίζαμπεθ Τέιλορ (λίστες απόπειρων εκβιασμού), στη δεκαετία του ’30 οι διασημότητες συχνά απουσίαζαν εμφανώς. Ένας πιθανός λόγος για αυτό είναι η δύναμη του τμήματος μάρκετινγκ της MGM και η επιρροή ενός ανθρώπου, του Έντι Μάνιξ. Αυτό μας φέρνει πίσω στη Τζόαν Κρόφορντ και στην υπόθεση των «Velvet Lips».
Η δήλωση του συζύγου της Κρόφορντ
Ο Χαλ ΛεΣουέρ έφερε την κατηγορία στην MGM ως μέσο εκβιασμού. Ισχυρίστηκε ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1920, η αδελφή του βρισκόταν σε τόσο δύσκολη οικονομική κατάσταση που, από απόγνωση, εμφανίστηκε σε αρκετές ταινίες για ενήλικες.
Πρέπει να παραδεχτούμε ότι σήμερα υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν. Μια πηγή προέρχεται από τον σύζυγο της Κρόφορντ, τον Ντάγκλας Φέρμπανκς Τζούνιορ, ο οποίος, σύμφωνα με μια βιογραφία, ισχυρίζεται ότι εκείνη του μίλησε για «μια ταινία που είχε γυρίσει όταν βρισκόταν σε οικονομική απόγνωση».
Είπε: «Η Μπίλι [το ψευδώνυμό της] φοβόταν πάρα πολύ μήπως ανακαλύψω για μια ταινία που είχε γυρίσει… Όταν μου το είπε… προσπάθησα να μάθω όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτομέρειες… το μόνο που πήρα ήταν δάκρυα».
«Χρήματα Σιωπής»
Ένα άλλο γεγονός που αναφέρεται συχνά είναι ότι, όταν η Κρόφορντ αποχώρησε από την MGM το 1943, φέρεται να έκοψε μια προσωπική επιταγή ύψους 50.000 δολαρίων προς το στούντιο.
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι αυτό ήταν αποπληρωμή για «χρήματα σιωπής» και για τις δαπάνες του στούντιο για την απόκρυψη της ταινίας.
Η τηλεοπτική σειρά του 2017, Feud: Bette and Joan (Επεισόδιο 6: «Hagsploitation»), δραματοποίησε αυτή την ιστορία, παρουσιάζοντας το Velvet Lips ως ταινία για ενήλικες με πρωταγωνίστρια τη νεαρή Κρόφορντ, με τον αδελφό της να την προσφέρει σε διάφορους αγοραστές και τη δημοσιογράφο κουτσομπολιού Χέντα Χόπερ έτοιμη να τη δημοσιεύσει.
Αν όλα αυτά είναι αλήθεια, το προφανές ερώτημα είναι γιατί δεν υπάρχει σήμερα κανένα πραγματικό υλικό αποδεικτικό στοιχείο.
Πολλά αστέρια, πολλά σκάνδαλα
Σε μια βιομηχανία όπως το Χόλιγουντ, όπου οι άνθρωποι αμείβονται με τεράστια χρηματικά ποσά για να εμφανίζονται μπροστά στην κάμερα, πάντα θα υπάρχει κάποιο σκάνδαλο. Ο τρόπος ζωής των διασημοτήτων του Χόλιγουντ ευνοούσε τέτοιου είδους περιστατικά.
Το μεγαλύτερο στούντιο στις δεκαετίες του 1920 και του 1930 ήταν η Metro Goldwyn Mayer, η οποία ισχυριζόταν ότι «έχει περισσότερους αστέρες από όσους υπάρχουν στον ουρανό».
Είναι λογικό λοιπόν να υποθέσουμε ότι, δεδομένου του τεράστιου αριθμού αστέρων που είχαν συμβόλαιο με το στούντιο, αυτό θα αντιμετώπιζε τα περισσότερα προβλήματα.
Για παράδειγμα, η Τζιν Χάρλοου, η «ξανθιά βόμβα» της MGM, φέρεται να είχε δεσμό με έναν παντρεμένο σκηνοθέτη τη δεκαετία του 1930 και υπήρχαν αναφορές ότι είχε μείνει έγκυος.
Ο Τζορτζ Ριβς, διάσημος για τον ρόλο του Σούπερμαν στη δεκαετία του 1950, πέθανε το 1959 υπό μυστηριώδεις συνθήκες- επίσημα κρίθηκε αυτοκτονία, αν και φήμες υποδείκνυαν εγκληματική ενέργεια.
Η καριέρα του Τζον Γκίλμπερτ, του αγαπημένου ηθοποιού του βωβού κινηματογράφου, υπέστη πλήγμα στις αρχές της εποχής του ομιλούντος κινηματογράφου λόγω αναφερόμενων συγκρούσεων με στελέχη του στούντιο, αλκοολισμού και προσωπικών σκανδάλων.
Η εικόνα του «ατίθασου κοριστιού»
Σίγουρα υπάρχουν λόγοι να αμφισβητήσουμε τους ισχυρισμούς και την ύπαρξη της ταινίας «Velvet Lips». Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τα έμμεσα στοιχεία και όσα γνωρίζουμε για το Χόλιγουντ, την πορνογραφία και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νεαρές επίδοξες σταρ στις αρχές της καριέρας τους, η ιστορία είναι αρκετά πιστευτή ώστε να την κάνει ενδιαφέρουσα.
Κοιτάζοντας το θέμα μέσα από ένα σύγχρονο πρίσμα, θα μπορούσαμε να καταλάβουμε γιατί η Τζόαν Κρόφορντ θα εμφανιζόταν σε μια τέτοια ταινία και δύσκολα θα την κρίνουμε γι’ αυτό.
Δεδομένης της εικόνας της ως «ατίθασου κοριτσιού» καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας της, αυτό δεν θα ήταν καθόλου αντίθετο με την εικόνα που είχε ο κόσμος για εκείνη. Οι δεκαετίες του 1920 και του 1930, ωστόσο, ήταν μια πολύ διαφορετική εποχή, ειδικά λαμβάνοντας υπόψη τις ηθικές εκστρατείες του Τύπου και τις επιρροές της Εκκλησίας εκείνη την εποχή. Άλλωστε, αυτή ήταν η εποχή της ποτοαπαγόρευσης και του Κώδικα Χέις.
Τι λένε οι βιογράφοι για το θέμα;
Οι βιογράφοι παραμένουν διχασμένοι. Μερικοί, όπως ο Ντέιβιντ Μπρετ (Joan Crawford: Hollywood Martyr), έχουν επικεντρωθεί στο σκάνδαλο, επικαλούμενοι ανώνυμες πηγές και ανεπιβεβαίωτα στοιχεία. Έγραψε ότι η Κρόφορντ εκβιάστηκε από μέλη της οικογένειάς της ή από άλλους που απειλούσαν να κυκλοφορήσουν την ταινία ή τις ταινίες.
«Υπάρχει μια καταχώριση στον φάκελο της Τζόαν στο FBI που αναφέρει ότι περίπου 100.000 δολάρια ενδέχεται να είχαν παραδοθεί σε αυτόν τον άγνωστο εκβιαστή περίπου εκείνη την εποχή — και ότι η MGM είχε κάνει μια προηγούμενη πληρωμή, σχεδόν σίγουρα στον ίδιο άνδρα, τον οποίο ορισμένοι πίστευαν ότι ήταν ο αδελφός της Τζόαν, ο Χαλ».
Φτάνει μάλιστα στο σημείο να ισχυριστεί ότι η μητέρα της είχε γνώση του θέματος και μάλιστα εμπλέκονταν: «…η μισητή μητέρα της ανάγκασε την Κρόφορντ να εργαστεί ως πόρνη, να εμφανιστεί σε πορνογραφικές ταινίες και να κοιμηθεί με άνδρες για να φτάσει στην κορυφή».
Άλλοι, όπως ο Ντόναλντ Σπότο, έχουν απορρίψει τις φήμες ως εύλογες, αλλά σίγουρα χωρίς βάση.
Αυτό που είναι σαφές, ωστόσο, είναι ότι το σύστημα των στούντιο του Χόλιγουντ βασιζόταν στη μυστικότητα.
Η κακή σχέση με την κόρη
Η κληρονομιά της Τζόαν Κρόφορντ είναι πιο περίπλοκη. Παραμένει μία από τις πιο εμβληματικές ηθοποιούς του 20ού αιώνα, φημισμένη για τις ερμηνείες της και την ανθεκτικότητά της.
Η Κριστίνα δεν αναφέρεται στην αρχή της καριέρας της μητέρας της και δεν γίνεται καμία αναφορά στο «Velvet Lips». Αντ’ αυτού, επικεντρώνεται στην κακοποιητική συμπεριφορά της μητέρας της, στον αλκοολισμό της και στην εμμονή της με την εικόνα της.
Η Κριστίνα δεν αναφέρεται στην αρχή της καριέρας της μητέρας της και δεν γίνεται καμία αναφορά στο «Velvet Lips». Αντ’ αυτού, επικεντρώνεται στην κακοποιητική συμπεριφορά της μητέρας της, στον αλκοολισμό της και στην εμμονή της με την εικόνα της.
Η φήμη για τα «Velvet Lips» αποτελεί μέρος του μύθου της Κρόφορντ, μια ιστορία που ίσως να μην αποδειχθεί ποτέ, αλλά συνεχίζει να ιντριγκάρει.
