Ένα μέρος του πολιτικού και μηντιακού συστήματος υποκρίνεται ότι δεν αντιλαμβάνεται τις διαθέσεις της κοινωνίας.

Την περασμένη Τετάρτη έγινε μια πολύ μεγάλη μαθητική και φοιτητική κινητοποίηση στην Αθήνα, όπως και σε δεκάδες άλλες πόλεις της Ελλάδας. Για όποιον παρακολουθεί τα κινήματα της νεολαίας σε βάθος χρόνου – και άρα έχει μέτρο σύγκρισης – η κινητοποίηση ήταν ιδιαίτερα μαζική για τόσο νωρίς μέσα στη σχολική και ακαδημαϊκή χρονιά. Είχε εντυπωσιακή παρουσία φοιτητών αλλά και αρκετούς μαθητές. Και όλα αυτά χωρίς να υπάρχει κάποιος από τους συνήθεις «πυροκροτητές» κινημάτων στην εκπαίδευση, δηλαδή ένα νέο νομοσχέδιο, αλλά τα αιτήματα αφορούσαν πρωτίστως την υποχρηματοδότηση, τις ελλείψεις προσωπικού και το ολοένα και μεγαλύτερο πρόβλημα με τη φοιτητική στέγη. Μένει να δούμε πώς θα εξελιχθεί τις επόμενες εβδομάδες αυτή η κινητοποίηση.

Εάν μάλιστα τη συγκρίνουμε με άλλες κοινωνικές κατηγορίες, θα διαπιστώσουμε ότι ήταν η μαζικότερη κινητοποίηση γύρω από κοινωνικά ζητήματα και διεκδικήσεις από τις περσινές μεγάλες αγροτικές κινητοποιήσεις.

Υπό κανονικές συνθήκες η δημόσια συζήτηση θα έπρεπε να κυριαρχείται από το πώς θα μπορέσουμε να απαντήσουμε στις ανοιχτές πληγές και τα επείγοντα αιτήματα που έρχονται από τον κόσμο της εκπαίδευσης. Αντιθέτως, τόσο πριν όσο και μετά την κινητοποίηση καμία έμφαση δεν δόθηκε ούτε από την κυβέρνηση ούτε από το φιλοκυβερνητικό μηντιακό οικοσύστημα στα προβλήματα της εκπαίδευσης.

Αυτό στο οποίο επέμειναν ήταν το «εάν θα γίνουμε Γαλλία». Γι’ αυτό και περίσσεψε η τρομολαγνεία τις ημέρες που προηγήθηκαν της κινητοποίησης και γι’ αυτό επίσης όταν έγινε η κινητοποίηση το μόνο που είχαν να πουν διάφοροι ήταν ότι «τελικά δεν γίναμε Γαλλία», ενίοτε μάλιστα το απεύθυναν και πολεμικά απέναντι σε όρους στήριξαν τις κινητοποιήσεις, λέγοντάς τους «αποτύχατε να κάνετε μπάχαλα», παρότι βεβαίως κανένας φοιτητικός σύλλογος, ούτε κάποια από τις δημοκρατικές πολιτικές δυνάμεις είχε μιλήσει για «μπάχαλα», αλλά καλούσαν σε μια μαζική ειρηνική διαδήλωση, όπως ακριβώς έγινε.

Μάλιστα, σύντομα ενεργοποιήθηκε και αυτό που στη δημοσιογραφική ορολογία ονομάζουμε «ρουλεμάν», δηλαδή μια πανομοιότυπη κατευθυνόμενη «ενημέρωση», που υποστήριζε ότι «δεν ήταν μαζικές οι κινητοποιήσεις», «ελάχιστοι κατέβηκαν», «ήταν απλώς οι αριστεροί μεταξύ τους».

Και αυτό το γεγονός το γνωρίζουν πολύ καλά όλοι οι δημοσιολογούντες που επαναλαμβάνουν την «καραμέλα» για την «άμαζη κινητοποίηση». Όμως, δεν το αναγνωρίζουν γιατί είναι έξω όχι απλώς από τις πολιτικές προσλαμβάνουσές τους, αλλά και από τον ίδιο τον διανοητικό τους ορίζοντα.

Γιατί σήμερα μια ολόκληρη πολιτική τάξη και ένα ολόκληρο μηντιακό σύστημα στελεχώνεται από ανθρώπους που η αντίληψή τους για την πολιτική δεν περιλαμβάνει τις μαζικές κοινωνικές διεκδικήσεις και κινητοποιήσεις ως τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία διατυπώνει τις αξιώσεις της απέναντι στην πολιτική εξουσία. Για όλους αυτούς ή αποδέχεσαι πλήρως την κυρίαρχη πολιτική και θεωρείς ότι «ζούμε στον καλύτερο δυνατό κόσμο» ή είσαι οπαδός του «χάους» ή νοσταλγός «των περιπετειών» της περασμένης δεκαετίας και σε κάθε περίπτωση δεν μπορείς να μιλάς για τη διακυβέρνηση.

Όμως, το ζήτημα δεν είναι εάν όλοι αυτοί αντιμετωπίζουν με αυτό τον απαξιωτικό τρόπο περίπου το σύνολο της αντιπολίτευσης. Είναι ότι εθελοτυφλούν και απέναντι στην κοινωνία.

Στην πραγματικότητα πιστεύουν το αφήγημα που οι ίδιοι κατασκεύασαν, σύμφωνα με το οποίο το 2019 η ελληνική κοινωνία ήρθε στα συγκαλά της μετά από μια δεκαετία πολιτικής παράκρουσης, βρήκε τον ηγέτη που της άξιζε στο πρόσωπο του Κυριάκου Μητσοτάκη και έκτοτε το νερό μπήκε στο αυλάκι. Υπάρχουν βέβαια οι «σειρήνες του λαϊκισμού», που παίρνουν κατά καιρούς διάφορες μορφές, αλλά στο τέλος αποτυγχάνουν, γιατί δεν υπάρχει καμία άλλη εφικτή πρόταση διακυβέρνησης της χώρας από αυτή που προτείνει και κάνει πράξη η Νέα Δημοκρατία.

Όταν κανείς σκέφτεται έτσι, τότε προφανώς και θα κάνει ότι δεν υπάρχουν οι χιλιάδες μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικοί που κατέβηκαν στους δρόμους σε όλη την Ελλάδα, δεν υπάρχουν οι δημοσκοπήσεις που καταγράφουν συντριπτική αποδοκιμασία της κυβερνητικής πολιτικής, δεν υπάρχει η οργή για την ακρίβεια, δεν υπάρχει καν το γεγονός ότι η Νέα Δημοκρατία δεν μπορεί να καταγράψει στην πρόθεση ψήφου πάνω από 25%.

Μόνο που έτσι είναι σαν να ξεχνούν ότι υπάρχει η κοινωνία. Και αυτή σήμερα έχει δυσαρέσκεια, οργή και πολύ συγκεκριμένες απαιτήσεις για μια ριζική αλλαγή πολιτικής: για περισσότερη δημοκρατία και δικαιοσύνη, για στήριξη του κοινωνικού κράτους και της δημόσιας υγείας και παιδείας, για αντιμετώπιση του τεράστιου προβλήματος της κρίσης κόστους ζωής και της στεγαστικής κρίσης.

Και η κοινωνία στις κάλπες δεν θα πάει με τα αφηγήματα που επίμονα αναπαράγουν όσοι προσκολλώνται στη σημερινή εκδοχή διακυβέρνησης, αλλά με τις ανάγκες, τις αγωνίες, τις αξιώσεις, τις διεκδικήσεις της. Και αυτοί που ειρωνεύονται και «κονταίνουν» σήμερα τις αντιδράσεις της, θα διαπιστώσουν πόσο εύκολα μπορούν να παραμεριστούν.

Πηγή: in

Ο Αντώνης Σαμαράς επανέρχεται στα ζητήματα της εξωτερικής πολιτικής με φόντο το τουρκολιβυκό μνημόνιο κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι για μεγάλο διάστημα επιχείρησε να «βαφτίσει το κρέας ψάρι»

Επίθεση στην κυβέρνηση και τον Κυριάκο Μητσοτάκη εξαπολύει ο Αντώνης Σαμαράς μετά τις εξελίξεις με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, κάνοντας λόγο για αποτυχημένη εξωτερική πολιτική, ενώ αμφισβητεί το δόγμα των «ήρεμων νερών» και ζητά την αποπομπή του Γιώργου Γεραπετρίτη.

Σε άρθρο του στην «Εστία» ο Αντώνης Σαμαράς μίλησε για «ανοησίες που ψελλίζει δεξιά και αριστερά ο – κατά δήλωση του – “φιλέλληνας” υπουργός των Εξωτερικών» καθώς όπως υποστηρίζει οι «πρόσφατες εξελίξεις στη Λιβύη αποτελούν «τον ορισμό της αποτυχίας. Αποτυχία στη γεωπολιτική ανάλυση. Αποτυχία στην πρόβλεψη. Αποτυχία στους χειρισμούς. Αποτυχία στο τελικό αποτέλεσμα».

Λάθος το δόγμα των «ήρεμων νερών»

Ως κορυφαίο λάθος της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής θεωρεί το «δόγμα των ήρεμων νερών» και την «περιβόητη Συνθήκη περί Φιλίας Ελλάδος και Τουρκίας» που σύμφωνα με τον ίδιο συνέβαλε στο να αναγνωριστούν ζωτικά συμφέροντα της Άγκυρας στην περιοχή.

«Όταν δύο πρώην πρωθυπουργοί αντιδράσαμε υποστηρίζοντας ότι η χώρα διολισθαίνει σε ντε φάκτο αποδοχή τετελεσμένων και ότι με αυτήν την πολιτική ξεπλένεται η Άγκυρα, δεχθήκαμε ειρωνείες και επιθέσεις. Δεν με πειράζει αυτό. Με ενοχλεί όμως ότι εθελοτυφλούν. Κι ότι ο κομματικός φανατισμός ορισμένων, εμποδίζει την ανάγνωση της εθνικής πραγματικότητας», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Μονή Σινά και καλώδιο

Αναφορικά δε με τις εξελίξεις στη Μονή Σινά, ο κ. Σαμαράς ζητά από το υπουργείο Εξωτερικών να δώσει στη δημοσιότητα το συμφωνητικό που προτείνουμε ως χώρα για το μέλλον της Μονής.

«Ο κ.Μητσοτάκης έχει τεράστια εθνική ευθύνη. Έχω υπάρξει πρωθυπουργός και γνωρίζω το βάρος της Ιστορίας. Γι αυτό και λέω στην κυβέρνηση να μην παίζει άλλο με τη φωτιά.

Η αλλαγή της εξωτερικής μας πολιτικής, με την αυτονόητη αποπομπή Γεραπετρίτη, είναι μονόδρομος.

Η Ελλάδα μπορεί να πετύχει τους εθνικούς στόχους της– όχι όμως έτσι.

Δεν αξίζει ούτε στην ιστορία της χώρας, ούτε στην ιστορία της Παράταξης αλλά ούτε και στην αξιοπρέπεια του λαού μας, η πολιτική των υποκλίσεων», καταλήγει ο Αντώνης Σαμαράς.

Με τα δημόσια οικονομικά της σε κατάσταση διάλυσης, την άκρα δεξιά να συγκεντρώνει ποσοστά της τάξης του 35% ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027 και ένα κίνημα διαμαρτυρίας που διογκώνεται, μήπως η κρίση στη Γαλλία αποτελεί απειλή για τη γεωπολιτική αφύπνιση της ΕΕ;

Με τον ακροδεξιό Εθνικό Συναγερμό (RN) και την «Ανυπότακτη Γαλλία» (La France Insoumise) να προηγούνται στην κούρσα για τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του 2027, οι προοπτικές για την εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών της χώρας είναι δυσοίωνες. Επιπλέον, όσον αφορά στη γαλλική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της ΕΕ, αμφότερα τα κόμματα ζητούν ανοιχτά ανυπακοή.

Στην περίπτωση του ακροδεξιού RN, το οποίο προηγείται αυτή τη στιγμή στις δημοσκοπήσεις, η πορεία είναι εντυπωσιακή: από το αφήγημα του λεγόμενου «Frexit» το 2017, περνώντας στην υπόσχεση του 2022 για μεταρρύθμιση της ΕΕ εκ των έσω, φτάνουμε σε μια ατζέντα για το 2027 που ισοδυναμεί με την πλήρη ανακοπή της πορείας της Ένωσης.

Οι είκοσι επτά χώρες της ΕΕ έχουν στη διάθεσή τους έξι μήνες για να επιταχύνουν την ατζέντα τους. Ό,τι δεν επιτευχθεί τώρα ενδέχεται να χαθεί – και αν η Γαλλία καταρρεύσει, κινδυνεύει να παρασύρει μαζί της και την Ένωση.

Υπάρχει «γαλλικό» πρόβλημα στην ΕΕ

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει πρόβλημα με την Γαλλία, σημειώνει η Shahin Vallée, ανώτερη συνεργάτιδα στο Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (DGAP), εξηγώντας πως τα δημοσιονομικά δεινά της χώρας βρίσκονται μόλις στην αρχή τους και ενδέχεται να κλονίσουν την Ευρώπη συθέμελα τους επόμενους μήνες. Η κατάσταση αυτή θα απαιτήσει μια προσαρμογή ιστορικών διαστάσεων, σε μια συγκυρία όπου το πολιτικό σκηνικό παραμένει βαθιά πολωμένο και η συναίνεση ως προς την ανάγκη για δημοσιονομική εξυγίανση είναι περιορισμένη.

Επιπλέον, στους περισσότερους οικονομικούς κύκλους επικρατεί η άποψη ότι η εκλογή της Μαρίν Λεπέν – υποψήφιας του κόμματος «Εθνικός Συναγερμός» (RN) – στην προεδρία δεν θα αποτελούσε γεγονός μείζονος σημασίας. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι η ίδια έχει αναγάγει το ζήτημα της γαλλικής συνεισφοράς στον προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς και την υποστήριξη προς την Ουκρανία, σε κεντρικούς άξονες της αντιπολιτευτικής της ρητορικής.

Πολλοί ελπίζουν ότι αν η Λεπέν, αυτή τη φορά, κερδίσει τις εκλογές, θα αναγκαστεί να κυβερνήσει σε συνεργασία με την κεντροδεξιά, θα περιοριστεί από τις χρηματοπιστωτικές αγορές και το υψηλό επίπεδο χρέους της χώρας και, τελικά, θα αποδειχθεί μια «Γαλλίδα Μελόνι».

Στην πραγματικότητα, όμως, ενδέχεται να αποτελέσει πολύ μεγαλύτερη πρόκληση για τις προοπτικές της ΕΕ απ’ ό,τι φαντάζονται πολλοί σήμερα.

Ο ακροδεξιός κίνδυνος και η γεωπολιτική αφύπνιση της ΕΕ

Διαφορετική είναι η άποψη της Τζοβάνα Ντε Μάιο, ερευνήτριας στο Πρόγραμμα για την Ευρώπη του Ιδρύματος Carnegie για την Διεθνή Ειρήνη, η οποία υποστηρίζει ότι τα ζητήματα που αντιμετωπίζει η Γαλλία αποτελούν ένδειξη της συζήτησης που συνεπάγεται η γεωπολιτική αφύπνιση της Ευρώπης.

Οι μαζικές διαδηλώσεις με αφορμή δημοσιονομικά ζητήματα αναδεικνύουν μια ζωντανή δημοκρατία, η οποία καλείται να αντιμετωπίσει ένα ερώτημα που απασχολεί και πολλούς άλλους Ευρωπαίους: Πώς μπορούν τα κράτη να διασφαλίσουν την παροχή επαρκών κοινωνικών υπηρεσιών στις κοινωνίες τους, σε μια συγκυρία όπου μαίνεται πόλεμος στα σύνορα της ΕΕ και το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών για την προστασία της Ευρώπης φθίνει;

Η απάντηση της ακροδεξιάς σε αυτό το ερώτημα είναι η αντίσταση στην ευρωπαϊκή ενοποίηση, ωστόσο αυτό δεν εμποδίζει απαραίτητα τη γεωπολιτική αφύπνιση της ΕΕ. Η αφύπνιση αυτή έχει ήδη συντελεστεί σε ολόκληρη την Ένωση, άλλωστε, ως αποτέλεσμα τόσο του πολέμου στην Ουκρανία όσο και της στάσης που τηρεί η τρέχουσα αμερικανική κυβέρνηση απέναντι στις Βρυξέλλες. Για τον Εθνικό Συναγερμό (RN), η εθνική κυριαρχία – η οποία συνδέεται με τη γεωπολιτική αφύπνιση – αποτελεί κεντρικό ζήτημα· μάλιστα, η θέση του κόμματος απέναντι στη Ρωσία έχει εξελιχθεί προς μια πιο επικριτική στάση. Επιπλέον, δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για τη μείωση του αμυντικού προϋπολογισμού της Γαλλίας.

Παρόλα αυτά, είναι αλήθεια ότι μια ακροδεξιά κυβέρνηση στο Παρίσι θα στερήσει από την ΕΕ τη δημιουργικότητα και το όραμα για το μέλλον της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και ενοποίησης, με αποτέλεσμα να χρειαστεί να αναλάβουν πρωτοβουλίες άλλες χώρες.

Και ο Ρικάρντο Αλκάρο, συντονιστής Ερευνών στο Ιταλικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων (IAI), πιστεύει ότι η Ευρώπη έχει «γαλλικό» πρόβλημα. Εάν η Μαρίν Λεπέν κερδίσει την προεδρία, επισημαίνει, ο αντίκτυπος στην ΕΕ θα μπορούσε να είναι τεράστιος. Χωρίς σημαντικές προσαρμογές, τα επιβαρυμένα δημόσια οικονομικά της Γαλλίας θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια νέα κρίση κρατικού χρέους στην Ευρώπη.

Με τη δυσαρέσκεια να κλιμακώνεται σε όλες τις γενιές ενόψει των εκλογών, η Λεπέν δεν θα έχει ιδιαίτερο κίνητρο να υποσχεθεί δημοσιονομική υπευθυνότητα. Αντιθέτως, θα υποστηρίξει ότι η διατήρηση του γενναιόδωρου γαλλικού κοινωνικού κράτους απαιτεί περικοπές στις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας: στον προϋπολογισμό της ΕΕ και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – με το επιχείρημα ότι ο κοινός μηχανισμός τιμολόγησης αναγκάζει τους Γάλλους να πληρώνουν περισσότερα – καθώς και στις αμυντικές δαπάνες ή, τουλάχιστον, στη στήριξη προς την Ουκρανία, η οποία ουδέποτε υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής μεταξύ των υποστηρικτών της.

Αυτό δεν θα μπορούσε να συμβεί σε χειρότερη στιγμή για την Ευρώπη. Η γαλλική οικονομία είναι τόσο μεγάλη, που οι χώρες της ευρωζώνης θα δυσκολεύονταν πολύ να περιορίσουν τις συνέπειες. Εάν η Λεπέν μειώσει τη γαλλική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της ΕΕ, ενδέχεται να ακολουθήσουν και άλλες χώρες, μειώνοντας δραστικά την οικονομική ισχύ της Ένωσης. Μια Γαλλία υπό την ηγεσία της Λεπέν θα έδινε επίσης ώθηση σε άλλες δυνάμεις της ακροδεξιάς, προκαλώντας περαιτέρω ρήγματα στην ΕΕ και υποσκάπτοντας την ίδια την ιδέα μιας ενωμένης Ευρώπης.

Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η ΕΕ να περιέλθει σε κατάσταση γεωπολιτικής ανυποληψίας, εάν λαϊκιστές φιλικά διακείμενοι προς την Ρωσία ανέλθουν στην εξουσία στη Γαλλία και σε άλλα κράτη-μέλη. Στον γεωπολιτικό χάρτη της Ευρώπης, η ασφάλεια και η δημοκρατία είναι στενά συνυφασμένες, υπογραμμίζει η Κρίστι Ράικ, διευθύντρια του Διεθνούς Κέντρου Άμυνας και Ασφάλειας (ICDS).

Όπως σημειώνει, μάλιστα, η ΕΕ δεν αντιμετωπίζει μόνο ένα «πρόβλημα Γαλλίας», αλλά και ένα ευρύτερο ζήτημα που σχετίζεται με την άνοδο της ριζοσπαστικής δεξιάς, την πόλωση και τη μειωμένη εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Όσο για τον Νικολάι φον Οντάρζα, επικεφαλής του Τομέα Έρευνας για την ΕΕ/Ευρώπη στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας (SWP), εκτιμά ότι η παρακμή και ο κατακερματισμός του πολιτικού κέντρου στη Γαλλία αποτελούν σύμπτωμα μιας ευρύτερης πολιτικής δυσφορίας που αποδυναμώνει την Ευρώπη.

Δύο δυναμικές ενισχύουν η μία την άλλη, όπως λέει: Η πρώτη είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στη δημοκρατική σταθερότητα. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν μπορούν πλέον να είναι βέβαιες ότι οι εταίροι τους δεν θα διολισθήσουν σε αντιφιλελεύθερες πρακτικές μετά τις επόμενες εκλογές. Πόσο θα μπορούσε κανείς να εμπιστευτεί μια γαλλική πυρηνική εγγύηση, εάν η Λεπέν εκλεγεί επόμενη πρόεδρος; Τι θα σήμαινε μια γερμανική επανεξοπλιστική προσπάθεια, αν το ακροδεξιό κόμμα «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) συμμετείχε στην κυβέρνηση;

Το δεύτερο ζήτημα είναι η μεταφορά των εσωτερικών πιέσεων και της πόλωσης από το εθνικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΕΕ λειτουργεί ως μηχανισμός συμβιβασμών· ωστόσο, για να λειτουργήσει αυτός ο μηχανισμός, προϋποθέτει ότι οι κυβερνήσεις επιδιώκουν συμβιβασμούς από τους οποίους επωφελούνται όλα τα μέρη. Οι εθνικιστές λαϊκιστές, όπως η Λεπέν – οι οποίοι αντιλαμβάνονται την πολιτική ως ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, όπου ο νικητής τα κερδίζει όλα – δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για συμβιβασμούς, εκτός εάν επικρατήσει η δική τους πλευρά. Ένας από τους άμεσους στόχους της, εξάλλου, είναι η δραστική μείωση της γαλλικής συνεισφοράς στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Συνδυαστικά, η προθυμία των κρατών-μελών της ΕΕ να εμπιστευτούν το ένα το άλλο και να προχωρήσουν σε συμβιβασμούς φθίνει, ωθώντας τις χώρες στην αναζήτηση εθνικών λύσεων και υπονομεύοντας τη βάση για κοινή δράση, ακριβώς τη στιγμή που αυτή είναι περισσότερο αναγκαία.

Η «Μήδεια» που την ερμήνευσε το καλοκαίρι στη σκηνοθεσία του Μιλιβόγεβιτς, η «Φόνισσα» του Κουμεντάκη που την ερμηνεύει τώρα και η Λαίδη Μακμπέθ, στην παράσταση που σε σκηνοθεσία Κατερίνας Ευαγγελάτου ανεβαίνει τον Νοέμβριο, είναι τρεις εμβληματικοί ρόλοι αλλά και τρεις γυναίκες-δολοφόνοι τέτοιας υψηλής ερμηνευτικής απαίτησης που χρειάζονται μια ηθοποιό με ιδιαίτερες αρετές, συνειδητοποίηση και προσωπικά αντίδοτα στο σκοτάδι τους

Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη είναι πυλώνας του ελληνικού θεάτρου. Κάθε ρόλος της ισοδυναμεί με ολική μεταμόρφωση που συνεπάγεται μια καθηλωτική ερμηνεία. Η απόλυτη πρωταγωνίστρια. Ταλαντούχα, ακάματη, αφοσιωμένη στην τέχνη της, έχει διανύσει αξιοζήλευτη πορεία. Εχει κατακτήσει την κορυφή.

Η στιβαρότητα και η ομορφιά της είναι υπαρξιακή κατάσταση διαμορφωμένη από τα πρωτογενή υλικά που πήρε από την οικογενειακή ανατροφή και τον τόπο καταγωγής της. Διατηρεί ατόφιο το μεγαλύτερο ταλέντο που, κατά τον Νίκο Καββαδία, είναι να παραμένει κάποιος άνθρωπος.

Βελούδινη, δωρική, μιλάει με πάθος, εκφραστικότητα. Κουνάει τα χέρια της σαν μαέστρος, σε κοιτάει στα μάτια και εκφράζει την αλήθεια της.

Τον χειμώνα θα τη δούμε σε μια από τις πολυαναμενόμενες παραστάσεις, στον σεξπιρικό «Μακμπέθ» σε σκηνοθεσία της Κατερίνας Ευαγγελάτου, με τον Γιώργο Γάλλο στον ομώνυμο ρόλο, στο «Θεάτρου Κατερίνα Βασιλάκου – Μαριάννα Τόλη» (από 13/11). Συναντηθήκαμε μετά την 7ωρη πρόβα και μιλήσαμε για πολλά με αφετηρία τη «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη που ανεβαίνει σε μορφή μελοδράματος, με τη μουσική του Γιώργου Κουμεντάκη, σε δραματουργική επιμέλεια και μουσική του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου. Συμπαραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με το Εθνικό Θέατρο, η παράσταση έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στη Σκιάθο και αυτό το Σαββατοκύριακο ανεβαίνει στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου.

Στην παράσταση η αφήγηση γίνεται στην αυθεντική γλώσσα του Παπαδιαμάντη. Σας δυσκόλεψε; Ποια στοιχεία ανασύρατε για την ερμηνεία σας;

Ποιο αποτύπωμα σας άφησε η «Φόνισσα»; Καταπιάνεστε για δεύτερη φορά, τώρα με τη μορφή του μελοδράματος.

Είναι δύο μορφές τέχνης εντελώς διαφορετικές. Στην ταινία δεν υπήρχε η αυθεντική γλώσσα του Παπαδιαμάντη. Η αφηγηματική γλώσσα ήταν η κάμερα. Κρατήθηκαν οι αυθεντικοί διάλογοι με την εντοπιότητα της Σκιάθου. Ερμήνευσα τον ρόλο της Φραγκογιαννούς μέσα από τη συγκεκριμένη ματιά και την αισθητική της Εύας Νάθενα: πάντα αναφέρω τους σκηνοθέτες μου γιατί θεωρώ ότι ο ρόλος δεν είναι δικό μου δημιούργημα. Είναι συνδημιουργία με τον σκηνοθέτη που έχει την ευθύνη για το στήσιμο. Ο ηθοποιός είναι το εκτελεστικό όργανο που, με μεγάλη αλήθεια και βάθος, καλείται να δώσει ψυχή σε ό,τι φαντάστηκε κάποιος άλλος.

Αποδώσατε τη Φραγκογιαννού με ανθρωπιά. Αγαπήσατε την ηρωίδα;

Την υπερασπίστηκα. Μπήκα στη θέση της. Η περιγραφή στο κείμενο του Παπαδιαμάντη είναι πολύ πιο σκληρή. Στην ταινία ήταν πολύ συγκεκριμένη η ματιά της Εύας για τη θέση της γυναίκας, την κακοποίηση τότε και σήμερα. Πώς μια γυναίκα που είναι μητέρα και γιαγιά φτάνει στο σημείο να σκοτώνει μωρά παιδιά, ακόμα και την εγγονή της; Η γυναίκα είναι συνυφασμένη με τη μητρότητα και την αγάπη. Για να θεωρεί ότι σκοτώνοντας τα κοριτσάκια κάνει καλό, αντιλαμβανόμαστε πόσο σκληρή, κακοποιημένη είναι η ζωή της. Θεωρεί ότι προβαίνοντας στους φόνους κάνει καλό, το λέει και ο Παπαδιαμάντης. Θεωρεί ότι απελευθερώνει τα κορίτσια και βοηθάει τις φτωχές οικογένειες από το σκληρό καθήκον της προίκας, ένα βάρβαρο έθιμο που ήταν μάστιγα και καταργήθηκε το 1980.

Σήμερα, 123 χρόνια από την εποχή που γράφτηκε η «Φόνισσα», οι γυναίκες έχουμε βρει τη θέση που μας αρμόζει στην κοινωνία; Τι δείχνουν οι πολλαπλές γυναικοκτονίες στη χώρα μας;

Δυστυχώς όχι. Σαφώς υπάρχουν πολλές κατακτήσεις του γυναικείου κινήματος, δεν είμαστε οι γυναίκες του 1903, αλλά πλήρης ισοτιμία δεν έχει επιτευχθεί. Το βλέπουμε παντού. Πολλοί άντρες, δυστυχώς, από όλα τα κοινωνικά, μορφωτικά, οικονομικά στρώματα, φτάνουν να σκοτώνουν τη σύντροφό τους όταν εκείνη αποφασίσει να ανεξαρτητοποιηθεί, να ακολουθήσει τον δρόμο της. Γιατί έχουν τη βεβαιότητα της εξουσίας στο σώμα και στη ζωή της. Με ποιο δικαίωμα ένας άνθρωπος θεωρεί ότι μπορεί να αποφασίζει ότι ένα άλλο ανθρώπινο ον θα ζήσει ή θα πεθάνει; Είναι αδιανόητο. Είναι οι γυναικοκτονίες αλλά και κάθε μορφή γυναικείας κακοποίησης – οι βιασμοί, οι ξυλοδαρμοί, ο διαδικτυακός διασυρμός, ακόμα και το κουτσομπολιό. Οι ειρωνείες, τα σχόλια, τα γελάκια για την εμφάνιση μιας γυναίκας, για την ηλικία της. Ο σεξισμός είναι διάχυτος παντού. Ακόμα και οι διαφορές στις αμοιβές μας είναι τεράστιες, στον δυτικό «πολιτισμένο» κόσμο.

Είναι κατάκτηση ότι, επιτέλους, ορισμένες γυναίκες λέμε ακομπλεξάριστα την ηλικία μας; Εσείς δεν την κρύβετε…

Είναι ακτιβιστική απαίτηση. Γυναίκες που είμαστε δημόσια πρόσωπα δεν γίνεται να παίζουμε το παιχνίδι της πατριαρχίας κι εκείνων που θέσπισαν τους κανόνες για το συμφέρον τους. Και επειδή αρέσκονται να έχουν δίπλα τους μια νεότερη γυναίκα θα εγκαταλείψουν -όχι όλοι φυσικά- τη γυναίκα τους στα πενήντα ή τα εξήντα για να είναι με την 30άρα, το πολύ 40άρα. Είναι σαν να λέμε «αξίζω μέχρι τα σαράντα μου», όσο είμαι σεξουαλικά επιθυμητή, όσο με βρίσκετε όμορφη για να με φλερτάρετε. Δεν θέλω να παίζω το ανόητο παιχνίδι σαν να έχουμε ημερομηνία λήξης. Η αξία μας είναι από τη στιγμή που θα γεννηθούμε μέχρι τη στιγμή που θα πεθάνουμε. Τελεία. Δεν υπάρχει ισχυρό και ασθενές φύλο. Είμαστε όλοι οι άνθρωποι φτιαγμένοι από τα ίδια υλικά, με οστά, ψυχή, όνειρα, φόβους, επιθυμίες. Πρέπει να το σεβόμαστε όλοι, όχι μόνο ως προς τα φύλα, αλλά και ως προς τις φυλές, τις θρησκείες, τον σεξουαλικό προσανατολισμό.

Τρεις μεγάλοι ρόλοι στη σειρά. Μετά τον θρίαμβο της καλοκαιρινής «Μήδειας», η καθηλωτική «Φόνισσα» και πρόβες για τη Λαίδη Μακμπέθ, από τους πιο σκοτεινούς και απαιτητικούς ρόλους του παγκόσμιου ρεπερτορίου. Πώς σηκώνετε το βάρος τέτοιων ρόλων με απόλυτη επιτυχία, και μάλιστα διαδοχικά;

Τίποτα δεν είναι δεδομένο, πάντα προσπαθώ. Είναι ο έρωτας για την τέχνη μας, να κάνω κάτι που έχει νόημα. Αλλα θα πεις μέσα από τη «Μήδεια», άλλα μέσα από τη «Φόνισσα». Κάποιες φορές τα πράγματα μπορεί να συνδέονται, όπως τώρα. Εχουμε μια γυναίκα που σκοτώνει τα παιδιά της, μια γυναίκα που σκοτώνει παιδιά και μια που εμπλέκεται σε φόνους. Διαφορετικά τα κίνητρα, άλλες οι εποχές, αλλά κάπου συναντιούνται. Είναι και οι τρεις φόνισσες. Η Λαίδη Μακμπέθ δεν σκοτώνει με τα χέρια της αλλά είναι μέσα στο έγκλημα μαζί με τον άντρα της.

Τον Σεπτέμβριο, έτυχε να κάνω και τους τρεις ρόλους σε μια μέρα. Πεντάωρη πρόβα για τον «Μακμπέθ», τρίωρη στο Σταύρος Νιάρχος με την ορχήστρα για τη «Φόνισσα», παράσταση για τη «Μήδεια» και μετά να διαβάσω για τις δύο πρόβες της επόμενης ημέρας. Κοιμόμουν τρεις ώρες…

Πώς το κάνετε; Ποια είναι η κινητήριος δύναμη;

Η αγάπη που δεν τελειώνει για την τέχνη μου. Από τη στιγμή που έχω πρόβα ή παράσταση, το καθήκον δεν επιτρέπει στον εαυτό μου να χαλαρώσει, να σταματήσει. Είναι τόσο ψηλά η αδρεναλίνη που όσο κουρασμένη να πέσω στο κρεβάτι δεν με παίρνει ο ύπνος. Είναι η λογική του σώματος ετούτου που διαθέτεις, που λέει η Κική Δημουλά.

Ποια είναι η προσέγγιση της Κατερίνας Ευαγγελάτου στον πολυαναμενόμενο «Μακμπέθ»;

Η παράσταση βασίζεται πολύ στο σκηνικό. Το θέατρο εδώ διαθέτει περιστροφική σκηνή και αυτό της δίνει τη δυνατότητα να χτίσει περιφερειακά τη δράση. Δεν μας το έχει αναλύσει αλλά είναι αυτό που αισθάνομαι. Η αέναη κίνηση της περιστρεφόμενης σκηνής μού θυμίζει την ανάλυση του μελετητή του Σέξπιρ, Γιαν Κοτ, που μιλούσε για τον μεγάλο μηχανισμό της ιστορίας που τον βλέπει κανείς σε πολλά έργα του Σέξπιρ. Η φιλοδοξία, η επιθυμία του ανθρώπου για το υπέρτατο αξίωμα, τον θρόνο, τη βασιλεία, την απόλυτη εξουσία. Για την πραγματοποίηση αυτών ο Μακμπέθ πατάει επί πτωμάτων. Διαπράττει ένα από τα πιο ανόσια εγκλήματα. Σκοτώνει έναν πολύ καλό βασιλιά μέσα στο σπίτι του ενώ του παρέχει άσυλο. Ο οικοδεσπότης εκτελεί το σχέδιο που έχουν καταστρώσει με την οικοδέσποινα, τη γυναίκα του. Ετερο σημείο είναι η ιδέα της δίνης του εγκλήματος, του φόνου, του εφιάλτη που δεν τελειώνει ποτέ. Του μηχανισμού που αλέθει ψυχές, σώματα, ζωές. Επίσης η παράσταση δίνει μεγάλη σημασία στον μεταφυσικό κόσμο που εκπροσωπείται από τις τρεις μάγισσες. Τους δίνει έντονη υπόσταση, τις αναδεικνύει. Εχουν συνεχή σχεδόν παρουσία, ενσαρκώνουν το κακό που δεν αφορά τον εξωτερικό κόσμο αλλά τον εσωτερικό των αχρείων χαρακτήρων, του Μακμπέθ και πολλών άλλων. Το έργο αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η υπέρμετρη επιθυμία για την εξουσία ξεπερνάει την ηθική σφαίρα και γίνεται συμπαντικό κακό που καταστρέφει τα πάντα.

Ανάμεσα στην εικόνα της μεγάλης τραγωδού και της μοιραίας πρωταγωνίστριας, χαράξατε τον δικό σας δρόμο με ερμηνείες για τις οποίες όχι μόνον δεν φοβάστε να τσαλακωθείτε, αλλά το επιδιώκετε. Ποια είναι η αφετηρία σας;

Ξέρετε πόσο απελευθερωτικό είναι να κάθεσαι τρεις ώρες να σου κάνουν μέικ-απ γήρανσης για να ερμηνεύσεις τη «Φόνισσα» κόντρα στον ναρκισσισμό και τη γυναικεία σου φιλαρέσκεια; Αυτό υπηρετεί τον ρόλο. Από μικρή το είχα. Οταν έπαιζα τη Λούλου, ήμουν 30 χρόνων. Οι σκηνές της δόξας της ηρωίδας δεν μου ήταν εύκολες. Εκανα την ωραία και τη μοιραία και μέσα μου η Καρυοφυλλίτσα δεν ήταν άνετη. Στις στιγμές της καταστροφής της, όταν γινόταν πόρνη, κατατρεγμένη, ζητιάνα, τότε την αισθανόμουν κοντά μου, μπορούσα να την υπερασπιστώ. Σε όλους τους ρόλους, με ενδιαφέρει να μιλήσω για την ανθρώπινη κατάσταση, την εσωτερικότητα μέσα από την τέχνη του θεάτρου. Οι βασανισμένες γυναίκες δεν είναι εκείνες που αξίζουν περισσότερο απ’ όλες;

Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο ταλέντο στον άνθρωπο;

Την ανθρωπιά, την αγάπη, την κατανόηση, την αποδοχή του διαφορετικού, τον ουμανισμό. Να έρχεσαι στη θέση του άλλου και να αντιλαμβάνεσαι ότι με ένα φύσημα του αέρα μπορεί να γυρίσει το πράγμα και να βρεθείς στη θέση του.

Το ήθος και η ταπεινότητα που εκφέρετε διαμορφώθηκαν στο οικογενειακό περιβάλλον σας ή από τη στάση ζωής σας;

Μα να θεωρήσω ότι είμαι κάτι και να λέω «θέλω τριαντάφυλλα στη σουίτα μου»; (γέλια) Εχω την τύχη να κατάγομαι από μια αγαπησιάρικη οικογένεια, από γονείς που ήταν γεμάτοι καλοσύνη, νοιάξιμο, ευγένεια. Δεν είδα ποτέ τον πατέρα μου να επιτίθεται σε κάποιον, να προσβάλλει, να βρίζει. Ούτε τη μάνα μου να κουτσομπολεύει, να υποτιμά. Στο χωριό μου μεγαλώναμε τα παιδιά όλα μαζί, στις αυλές των σπιτιών. Θυμάμαι όταν οι γιαγιάδες μάς έδιναν καρύδια (ξεσπάει σε γέλια), από τον φόβο τους μην πνιγούμε, τα μασούσαν λίγο για να μαλακώσουν. Η μητέρα μου χρόνια αργότερα έλεγε «τι μάνα ήμουν που σ’ άφηνα να τρως από το στόμα των γιαγιάδων της γειτονιάς;». Αυτό τελικά μας έδωσε αντισώματα βιολογικά για ισχυρό ανοσοποιητικό, όπως μου εξηγούσε ο παθολόγος μου, αλλά και αντισώματα ψυχικά. Αγάπη, νοιάξιμο του ενός προς τον άλλον. Ημαστε όλοι μαζί. Στη χαρά, στον γάμο τριήμερο γλέντι. Αλλά και στο πένθος. Χτυπούσαν οι καμπάνες και όλο το χωριό στα μαύρα. Στα παιδικά μάτια μου έμοιαζε συμπαντικό, ότι έτσι είναι ο κόσμος. Αυτές τις αρχές πήρα, με αυτές μεγάλωσα. Δεν θέλω να ωραιοποιήσω καταστάσεις. Ξέρω ότι μέσα σε όλα αυτά ήταν και κρυμμένα μυστικά. Αλλά πρότυπό μας δεν ήταν το κακό.

Υπάρχει κάποιο βίωμα από την παιδική σας ηλικία που σας καθόρισε;

Το καλό και η ευτυχία. Η χαρά να μεγαλώνω στη φύση. Η έκρηξη των χρωμάτων, των αισθήσεων, οι χειμώνες, τα καλοκαίρια μας. Παιδί βίωσα τη χαρά της φύσης και την εγγύτητα με τους ανθρώπους. Κάναμε επισκέψεις σε σπίτια φίλων, συγγενών, γειτόνων και όλα τα παιδιά καθόμασταν σε υφαντά μαξιλαράκια γύρω από τον σοφρά και τρώγαμε με ένα κουτάλι από το ίδιο πιάτο. Η αίσθηση κοινότητας όπου αφηνόμασταν με εμπιστοσύνη. Σήμερα βλέπω πολλή μοναξιά. Ο καθένας στον μικρόκοσμό του, στο τρέξιμο για τη δουλειά. Συνεχής αγώνας. Και περνάει η ζωή χωρίς να αντιληφθούμε γιατί μας δόθηκε αυτό το υπέροχο δώρο. Δεν τη ζούμε, δεν τη γευόμαστε. Ας την τιμήσουμε. Ας είμαστε ταγμένοι με την πλευρά του καλού. Ας μην παίξουμε το παιχνίδι τους που μας βάζει όλους σε μια χοάνη και μας αλέθει.

Πηγή: efsyn