Βλαστικά κύτταρα που απομονώθηκαν από ανθρώπινα έμβρυα αποκατέστησαν βλάβες που σχετίζονται με τη νόσο του Πάρκινσον σε πειραματόζωα, αναφέρουν ερευνητές στη Σουηδία. Η μελέτη ίσως ανοίγει το δρόμο για την αντιμετώπιση της ασθένειας με τη λεγόμενη θεραπευτική κλωνοποίηση.

Ορόσημο;

Τα αποτελέσματα της μελέτης, η οποία δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Cell Stem Cell», χαρακτηρίζονται από τους ερευνητές «ορόσημο» και «σημαντικό επίτευγμα. Ανεξάρτητοι ειδικοί εμφανίζονται ωστόσο πιο επιφυλακτικοί και προειδοποιούν κατά μιας «πρόωρης» δοκιμής της μεθόδου στον άνθρωπο.

Η νόσος του Πάρκινσον προκαλείται, τουλάχιστον εν μέρει, από το θάνατο νευρώνων που απελευθερώνουν τον νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνη, οδηγώντας σε σταδιακή απώλεια ελέγχου των κινήσεων. Οι σημερινές φαρμακευτικές και χειρουργικές θεραπείες συχνά χάνουν την αποτελεσματικότητά τους στην πορεία του χρόνου, και επιπλέον μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές παρενέργειες όπως ακούσιες κινήσεις και ψυχιατρικά συμπτώματα. 

Η μετατροπή

Η βασική ιδέα της νέας προσέγγισης είναι ότι τα βλαστικά κύτταρα θα μετατρέπονται αυθόρμητα σε ντοπαμινεργικούς νευρώνες και θα αναπληρώνουν έτσι τη λειτουργία των χαμένων κυττάρων. Μέχρι σήμερα, όμως, δεν έχουν υπάρξει δοκιμές εμβρυακών βλαστοκυττάρων για την αντιμετώπιση της νόσου στον άνθρωπο.

Μια παραπλήσια μέθοδος, η οποία είχε δοκιμαστεί σε μικρό αριθμό ασθενών, αφορούσε τη μεταμόσχευση εμβρυακού ιστού που προέρχεται από αμβλώσεις. Σε αρκετές περιπτώσεις τα  κύτταρα επέζησαν για χρόνια, ωστόσο πολλοί άλλοι ασθενείς δεν εμφάνισαν βελτίωση.

Επιπλέον, ο ιστός από αμβλώσεις δεν είναι διαθέσιμος σε αρκετές ποσότητες ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί αυτή η προσέγγιση ευρέως. Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Λουντ αναφέρουν τώρα ότι η χρήση εμβρύων που δημιουργούνται στο εργαστήριο, και παράγονται δυνητικά σε επαρκείς ποσότητες, δίνει «παραπλήσια» αποτελέσματα.

Το μοντέλο

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε ένα στάνταρτ ζωικό μοντέλο για τη μελέτη της Πάρκινσον, αρουραίους στους οποίους έχουν θανατωθεί τεχνητά οι ντοπαμινεργικοί νευρώνες. Στον εγκέφαλο των πειραματόζωων μεταμοσχεύθηκαν ντοπαμινεργικοί νευρώνες που είχαν καλλιεργηθεί στο εργαστήριο από ανθρώπινα εμβρυακά βλαστοκύτταρα.

«Τα μεταμοσχευμένα κύτταρα επέζησαν, αποκατέστησαν τα επίπεδα ντοπαμίνης στο φυσιολογικό εντός πέντε μηνών, και δημιούργησαν το σωστό μοτίβο συνδέσεων στον εγκέφαλο» αναφέρει το Cell Stem Cell σε δελτίο Τύπου. Εφόσον τα ευρήματα ισχύουν και για τον άνθρωπο, η μελέτη θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για τη θεραπεία της Πάρκινσον με θεραπευτική κλωνοποίηση: οι γιατροί θα λαμβάνουν από τον ασθενή ενήλικα κύτταρα, για παράδειγμα κύτταρα του δέρματος, και από αυτά θα δημιουργούν έμβρυα μέσω κλωνοποίησης. Τα έμβρυα αυτά θα δίνουν βλαστοκύτταρα γενετικά πανομοιότυπα με τον ασθενή, τα οποία δεν θα κινδυνεύουν να απορριφθούν μετά τη μεταμόσχευση.

Η χρήση

Εναλλακτικά, οι γιατροί θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν έμβρυα που περισσεύουν από κλινικές εξωσωματικής γονιμοποίησης. «Η μελέτη αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο για την προκλινική εκτίμηση» των εμβρυακών κυττάρων και «προσφέρει στήριξη όσον αφορά τη χρησιμότητά τους στην αντιμετώπιση της νόσου του Πάρκινσον» δήλωσε ο Μάλιν Πάλμαρ, επικεφαλής της έρευνας.

Στο ίδιο τεύχος του Cell Stem Cell δημοσιεύεται συνοδευτικό άρθρο σχολιασμού, στο οποίο ο Δρ Ρότζερ Μπάρκερ του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ παρουσιάζει έναν «οδικό χάρτη» για τη χρήση βλαστοκυττάρων κατά της Πάρκινσον στην κλινική πράξη. Για να γίνει αυτό απαιτείται «κατανόηση [...] ορισμένων λαθών που έχουν συμβεί στο παρελθόν» γράφει ο Δρ Μπάρκερ.

«Μια πρόωρη κλινική δοκιμή θα είχε αρνητικές συνέπειες σε ολόκληρο το πεδίο της αναγεννητικής ιατρικής» προειδοποιεί.

Μερικά πράγματα δεν χρειάζονται ερμηνείες. Ο Ταρκόφσκι δυσανασχετούσε που στις ταινίες του έψαχναν συμβολισμούς, κρυμμένα νοήματα. Αυτό που έκανε, έλεγε εκείνος, ήταν να σμιλεύει το χρόνο, όπως θα έκανε ένας γλύπτης με το άμορφο υλικό του. Δεν τον ενδιέφερε η πλοκή γιατί δεν το ενδιέφερε ο χρόνος ως περιεχόμενο, αλλά με μία διαφορετική σημασία. Έδινε εικόνα και χρώμα και ήχο και σκηνικά στο βιωμένο χρόνο, έδινε χώρο στη μνήμη, σε ό,τι μας εξανθρωπίζει.

«Το παρόν γλιστρά μέσα από τα χέρια μας και χάνεται σαν άμμος, και μόνο όταν το αναπολούμε αποκτά υλικό βάρος. 
Τα δαxτυλίδια του βασιλιά Σολομώντα είχαν το επίγγραμμα “όλα θα περάσουν”. Εγώ, αντίθετα, θέλω να επισύρω την προσοχή στον τρόπο με τον οποίο ο χρόνος, με την ηθική του σημασία, επιστρέφει. 
Ο χρόνος δεν χάνεται χωρίς να αφήσει ίχνη, γιατί είναι κατηγορία υποκειμενική, πνευματική· κι ο βιωμένος χρόνος μένει στην ψυχή μας σαν εμπειρία εν χρόνω…»

«Πιστεύω ότι οι πληγές πάντοτε επουλώνονται μέσα από μια πνευματική κρίση. Αυτή η κρίση είναι απόπειρα να βρει κανείς τον εαυτό του, να αποκτήσει νέα πίστη. Είναι ο κλήρος κάθε ανθρώπου που έχει πνευματικούς στόχους. Δεν αποφεύγεται, εφόσον η ψυχή διψά για αρμονία και η ζωή είναι γεμάτη παραφωνία. Αυτή η διχοτόμηση αποτελεί το ερέθισμα για να κινηθούμε, την πηγή του πόνου και ταυτόχρονα της ελπίδας μας, επιβεβαίωση τού πνευματικού μας δυναμικού και βάθους».*

Στις ταινίες, όπως και σε όσα έγραψε και είπε, ο Ταρκόφσκι γυρνάει γύρω από την ίδια ιδέα, τι σημαίνει ο χρόνος να επιστρέφει με την ηθική του σημασία. Όχι σαν γεγονότα, όχι σαν αφήγηση γεγονότων, ο χρόνος επιστρέφει εσωτερικευμένος, ως εγγραφή, με τα σημάδια που αφήνει μέσα μας, σημάδια - ψυχικά ίχνη.Το παρόν, λέει, μόνο όταν το αναπολούμε αποκτάει βάρος. Προσοχή, το παρόν… όχι το παρελθόν… Να αναπολείς το παρόν σημαίνει, ίσως, να αναστοχάζεσαι. Δεν είναι το πέρασμα του χρόνου που γιατρεύει τις πληγές, δεν περνούν επειδή ξεχνάς γιατί τότε συνεχώς επιστρέφουν. Καθώς ο βιωμένος χρόνος αφήνει ίχνη, οι πληγές επουλώνονται μέσα από την απόπειρα να βρει κανείς τον εαυτό του, μια νέα πίστη. Είναι μια εσωτερική διεργασία, προσωπική για τον καθένα, επιβεβαίωση του πνευματικού μας δυναμικού και βάθους. 
 

Εμείς αναζητούμε τη συνέχεια σε μια ροή από γεγονότα, νιώθουμε περισσότερη ασφάλεια σε ένα συναισθηματικό περιβάλλον παρά σε ένα περιβάλλον του πνεύματος. Εκείνος, σε μία διαφορετική προοπτική, αναζητάει τη χαμένη ενότητα, την αρμονία με τη φύση, με τον εαυτό μας, με τους άλλους. Είναι η θεώρησή του απέναντι στην τέχνη και τη ζωή που τον οδήγησε σε μία νέα κινηματογραφική γλώσσα. Η εξωτερική δράση απουσιάζει, τα πλάνα γίνονται αργά και διαρκούν, γίνονται τα ίδια μια εμπειρία χρόνου. Δεν είναι η αισθητική φόρμα που τον ενδιαφέρει καθεαυτή κι ας την προσέχει στην παραμικρή της λεπτομέρεια, κι ας μοιάζει κάθε ξεχωριστό πλάνο με πίνακα ζωγραφικής περίτεχνα φτιαγμένο. Μέσα στην ομορφιά και την αρμονία των εικόνων βλέπει ηθική. Είναι ένα άλλο βλέμμα που μας κάνει να κατανοήσουμε το σινεμά του Ταρκόφσκι σαν κάτι όχι δυσνόητο και δυσερμήνευτο, αλλά στραμμένο στον άνθρωπο.

«Θεωρώ καθήκον μου να ερεθίζω τη σκέψη πάνω σε ό,τι ουσιαστικά ανθρώπινο και αιώνιο έχει κάθε ατομική ψυχή, πάνω σε πράγματα που ο άνθρωπος συνήθως τα προσπερνά, ακόμα και αν εξαρτάται από αυτά η μοίρα του. Ο άνθρωπος είναι απασχολημένος να κυνηγά φαντάσματα και να προσκυνά είδωλα. Στο τέλος όλα καταλήγουν σ’ ένα, και μάλιστα απλό στοιχείο, το μόνο στο οποίο μπορεί να υπολογίζει στη ζωή του: την ικανότητα να αγαπάει. ... Έργο μου είναι να κάνω το θεατή που βλέπει τις ταινίες μου να συνειδητοποιήσει την ανάγκη του να αγαπάει και να τον αγαπούν, να καταλάβει ότι τον καλεί η ομορφιά κοντά της».*
*(Αντρέι Ταρκόφσκι 
«Σμιλεύοντας το χρόνο», εκδ. Νεφέλη)

Συνεχίζεται…..

Info: Τις ταινίες του Αντρέι Ταρκόφσκι μπορεί να δει κανείς στο YouTube χάρη στο παλιότερο και ιστορικότερο κινηματογραφικό στούντιο στη Ρωσία, τη Mosfilm, με αγγλικούς υπότιτλους και εξαιρετική ποιότητα εικόνας και ήχου (σε χρονολιγική σειρά). Όλες πλην της «Θυσίας», που ωστόσο είναι και η λιγότερο σπάνια. Οι ταινίες του και άλλο υλικό