Γράφει η Δρ. Αναστασία Μοσχοβάκη

Εκτός από την ενέργεια που χρειαζόμαστε για την πνευματική και μυϊκή μας δραστηριότητα, δαπανούμε καθημερινά τεράστια ποσά ενέργειας για υποσυνείδητες δραστηριότητες, όπως αναπνοή καρδιακή λειτουργία άμυνα.    Με τα συστατικά των εξωτερικώς προσλαμβανόμενων τροφών  και το οξυγόνο του αέρα, τα κύτταρά μας συγκροτούν σε κυτταρικά οργανίδια που καλούνται μιτοχόνδρια, τριφωσφορική αδενοσίνη (ΑΤP), η οποία είναι και το ενεργειακό νόμισμα του κυττάρου. Οι βιοχημικές αντιδράσεις της παραγωγής ATP παράγουν διοξείδιο άνθρακα, το οποίο αποβάλλεται στην ατμόσφαιρα. Στην υπερκόπωση υπάρχει εξάντληση της ενεργειακής εφεδρείας των κυττάρων, η οποία είναι απότοκος των αυξημένων ενεργειακών αναγκών του οργανισμού. Οι αυξημένες ενεργειακές απαιτήσεις υφίστανται είτε λόγω αυξημένων απαιτήσεων του εξωτερικού περιβάλλοντος (π.χ. υπερκόπωση του αθλητή) είτε λόγω αυξημένων ενεργειακών απαιτήσεων του εσωτερικού περιβάλλοντος (π.χ. η υπερκόπωση του καρκίνου).

Α ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΥΠΕΡΚΟΠΩΣΗ

Υπό συνθήκες αυξημένων εργασιακών απαιτήσεων, βιολογικά αντανακλαστικά, που ρυθμίζουν την λειτουργία των σπλάγχνων οδηγούν σε αυξημένη λειτουργία ζωτικών οργάνων. Η κατάσταση αυτή κινδυνεύει να προκαλέσει πρόωρη γήρανση και εξάντλησή τους, όταν η ξεκούραση και η αναπλήρωση της ενεργειακής εφεδρείας των κυττάρων είναι ανεπαρκής ή όταν ο ρυθμός κατανάλωσης ΑΤPείναι εξαιρετικά υψηλός.  Η καταπόνηση προκαλεί επίσης αυξημένη έκκριση ορμονών του stress (π.χ. γλυκοκορτικοειδή κατεχολαμίνες), αύξηση της αρτηριακής πίεσης, αύξηση της καρδιακής παροχής και έκλυση ταχυκαρδίας. Ορισμένες μελέτες αναδεικνύουν αυξήσεις στην παραγωγή ελευθέρων ριζών. Οι διαταραχές στη σεροτονίνη και τα μειωμένα επίπεδα ενδορφινών που εμφανίζονται σε αρκετές περιπτώσεις, προάγουν περαιτέρω την βιολογική κόπωση.

 Προοδευτικά η κόπωση μετατρέπεται σε υπερκόπωση και δεν αποκαθίσταται μετά από συνήθη μέτρα ξεκούρασης. Οι ασθενείς νοιώθουν γενικευμένη ατονία, η οποία παρεμποδίζει σημαντικές σωματικές δραστηριότητες της καθημερινότητας. Ορισμένες φορές το σύμπτωμα είναι τόσο έντονο, που ο ασθενής αδυνατεί να σηκωθεί από το κρεβάτι ή να ανταποκριθεί πλέον σε στοιχειώδη καθήκοντα της καθημερινότητας.

Ορισμένοι συνήθεις παράγοντες και καταστάσεις της καθημερινότητας καθιστούν το άτομο πιο επιρρεπές στην υπερκόπωση κατά την διάρκεια περιόδων με υψηλές εργασιακές απαιτήσεις.

Οι παράγοντες αυτοί και καταστάσεις της καθημερινότητας είναι:

*    Η κύηση

*    Η εμμηνόπαυση

*    Η λοχεία

*    Η κατάχρηση ουσιών (π.χ. καφές αλκοόλ)

*    Η ακατάλληλη δίαιτα (π.χ. απισχναντικές ακατάλληλες δίαιτες, fastfood)

*    Το stress

*    Η αϋπνία

*    Ορισμένα φάρμακα (π.χ. βενζοδιαζεπίνες)

*    Οι ιώσεις

Β ΥΠΕΡΚΟΠΩΣΗ ΑΠΟ ΑΥΞΗΜΕΝΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

Χαρακτηριστικός εκπρόσωπος της κατηγορίας είναι ο καρκίνος. Στον καρκίνο το κακόηθες κύτταρο αναπτύσσει βλάβες που το εφοδιάζουν με εξαιρετικές ικανότητες, την ικανότητα να πολλαπλασιάζεται χωρίς έλεγχο, την ικανότητα να πραγματοποιεί μεταστάσεις (να σπάει δηλαδή τις κυτταρικές μεμβράνες και να μεταναστεύει μέσω της μεσοκυττάριας ουσίας και εντός του αγγειακού δέντρου), την ικανότητα να δημιουργεί νέα αιμοφόρα αγγεία. Οι ανεξέλεγκτη αυτή ανάπτυξη απαιτεί ενέργεια και ΑΤP, που το καρκινικό κύτταρο απομυζά από φυσιολογικά κύτταρα με αποτέλεσμα την ενεργειακή τους εξάντληση. Εκτός από τον καρκίνο υπερκόπωση από αυξημένες εσωτερικές ενεργειακές απαιτήσεις προκαλούν και άλλα νοσήματα( π.χ. λοιμώξεις, ψυχιατρικά νοσήματα, αυτοάνοσα νοσήματα).

Η σωστή ιατρική διερεύνηση και θεραπεία είναι σημαντική σε κάθε κατάσταση υπερκόπωσης που δεν ανταποκρίνεται σε απλά μέτρα ξεκούρασης.