To υγιές σώμα επανορθώνει φθορές και ανακτά την ενεργειακή του εφεδρεία μετά από επαρκή ξεκούραση κατά την διάρκεια του σωστού ύπνου με αποτέλεσμα οι περισσότεροι άνθρωποι μετά την αφύπνιση κατά το πρωί, να νοιώθουν τη μέγιστη δυνατή ευεξία του 24ώρου. Παραδοσιακά η παρατήρηση αυτή εγκολπώθηκε στα εργασιακά ήθη: Οι περισσότερες εργασίες αρχίζουν το πρωί και τελειώνουν νωρίς το απόγευμα. Σπανίως ορισμένοι άνθρωποι διαφοροποιούνται από την τυπική αυτή κατάσταση λόγω ιδιοσυστασίας.

Με τον όρο πρωινή κόπωση ονομάζουμε την παθολογική κατάσταση, που χαρακτηρίζεται από έντονη κόπωση κατά την διάρκεια του πρωινού, πρωτοφανή για τα συνήθη δεδομένα ενός συγκεκριμένου ατόμου. Αυτή η καινοφανής κατάσταση όταν επιμένει, οδηγεί τον ασθενή στον ειδικό παθολόγο. Διακρίνουμε την αμιγή πρωινή κόπωση, όταν η κόπωση εμφανίζεται μόνο το πρωί και την πρωινή κόπωση που εμφανίζεται στα πλαίσια γενικευμένης κόπωσης που προσβάλλει τον ασθενή οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας. Οι αιτίες που πυροδοτούν τις δύο αυτές καταστάσεις αλληλεπικαλύπτονται. Παρά ταύτα στην αμιγή πρωινή κόπωση, υπάρχουν ή συνυπάρχουν, περισσότερο ή λιγότερο, προβλήματα που διαταράσσουν ποσοτικά ή ποιοτικά το σωστό ύπνο. Η πρωινή κόπωση δεν έχει πάντοτε ως αιτιολογία τα οργανικά νοσήματα με δεδομένο ότι ενδέχεται να πυροδοτηθεί από άγχος κατάθλιψη ψυχιατρικά σύνδρομα, κύηση, εμμηνόπαυση, φάρμακα και παράγοντες καθημερινότητας (π.χ. αλλαγή εργασιακού περιβάλλοντος). Τα οργανικά νοσήματα που προκαλούν πρωινή χρόνια κόπωση είναι πολλά και περιλαμβάνουν την αναιμία, τις ορμονικές ανωμαλίες, την χρόνια αναπνευστική ανεπάρκεια, τις χρόνιες φλεγμονές, ορισμένες λοιμώξεις, τα καρκινώματα, ορισμένες βιοχημικές διαταραχές, το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, αυτοάνοσα νοσήματα.

Κοινές οργανικές παθήσεις που ευρίσκονται στην ρίζα του προβλήματος :

1. Οργανικές παθήσεις ύπνου: Οι συνηθέστερες παθήσεις ύπνου που προκαλούν πρωινή κόπωση είναι η αυπνία, το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών και τα σύνδρομα άπνοιας κατά τον ύπνο.Η αϋπνία είναι μια επίμονη διαταραχή που χαρακτηρίζεται από δυσχέρεια επέλευσης ύπνου, εύκολη αφύπνιση, εξαιρετικά βραχύ ύπνο ή ύπνο που δεν ξεκουράζει.Το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών (Restless legs syndrome- RLS) χαρακτηρίζεται από ακούσιες κινήσεις ποδιών. Νοσήματα όπως η παχυσαρκία, οι υπερτροφικές αμυγδαλές, καταστάσεις με αυξημένες εκκρίσεις και παρεμπόδιση διερχόμενου αέρα (π.χ. επί λοιμώξεων, αλλεργίας, αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, γαστοοισοφαγικής παλινδρόμησης), ανατομικές βλάβες του σκελετού, εγκεφαλικά νοσήματα, ορμονικές διαταραχές, καρδιοαναπνευστικά νοσήματα) φάρμακα και τοξικές ουσίες προκαλούν απόφραξη αναπνευστικών οδών και διαταραχή ύπνου με επεισόδια άπνοιας κατά τον ύπνο.
2. Αναιμία

Στην αναιμία μειώνεται η συγκέντρωση της αιμοσφαιρίνης του αίματος και ο αιματοκρίτης.

Τα άτομα που εμφανίζουν αναιμία παρουσιάζουν κακή αιμάτωση, φαινόμενο που μπορεί να εκδηλώνεται με συμπτώματα όπως κόπωση, ζάλη, ταχυκαρδία, ατονία, διαταραχές αναπνοής. Η αναιμία μπορεί να συνδέεται με έλλειψη θρεπτικών αιμοποιητικών ουσιών όπως σιδήρου, βιταμίνης Β12 φυλλικού οξέως ή με υποκείμενα νοσήματα όπως καρκινώματα, ηπατικά νοσήματα, νοσήματα μυελού των οστών.

1. Παθήσεις θυρεοειδούς

Ο θυρεοειδής αδένας είναι ένας μικρός αδένας που παράγει ορμόνες, οι οποίες ρυθμίζουν τις μεταβολικές διεργασίες μέσα στο σώμα. Ένας υπολειτουργικός θυρεοειδής παράγει πολύ λίγη θυρεοειδική ορμόνη θυροξίνη, με αποτέλεσμα κούραση, κατάθλιψη, προβλήματα μνήμης, επιβράδυνση καρδιακού ρυθμού, πόνους στους μύες και τις αρθρώσεις, ευαισθησία σε χαμηλές θερμοκρασίες, ξηρό δέρμα, αραίωση μαλλιών, αύξηση βάρους, διαταραχή εμμήνου ρήσεως.

1. Λοιμώξεις

Ένα ευρύ φάσμα λοιμογόνων παραγόντων έχει περιγραφεί, όπως:

1. . Η λοίμωξη από κορονοιό.

Οι ιοί και τα μικρόβια χρησιμοποιούν τις ενεργειακές πηγές του σώματος για δική τους χρήση και το φαινόμενο ευθύνεται τόσο για τα παροδικά σύνδρομα κόπωσης που εμφανίζονται ακόμα και μετά από απλές ιώσεις, όσο και για τα πιο μόνιμα σύνδρομα κόπωσης που χαρακτηρίζουν τη μόνιμη συνύπαρξη των λοιμογόνων αιτίων με τον άνθρωπο (π.χ. χρόνια φορεία aids, χρόνια ηπατίτιδα). Ωστόσο στην πυροδότηση των συνδρόμων κόπωσης από λοιμώξεις δεν έχουν ενοχοποιηθεί μόνο οι ιοί και τα μικρόβια αυτά καθαυτά αλλά και ορισμένες ανώμαλες αντιδράσεις του ανοσοποιητικού συστήματος που εμφανίζονται ως απάντηση στην επίθεση των λοιμογόνων παραγόντων.

1. Σύνδρομο χρόνιας κόπωσης

Το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης (CFS) είναι μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από υπερβολική κόπωση που δεν μπορεί να αποδοθεί σε άλλη ιατρική πάθηση. Ένα άλλο όνομα για το CFS είναι μυαλγική εγκεφαλομυελίτιδα. Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν διαταραχές της μνήμης και της συγκέντρωσης, μυϊκούς πόνους, πόνους αρθρώσεων, κακουχία μετά από άσκηση, πονοκέφαλο, ευαίσθητους τραχηλικούς ή μασχαλιαίους λεμφαδένες, πονόλαιμο.

   Γράφει η Δρ. Αναστασία Μοσχοβάκη

Αποτελεί το παθολογικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από μειωμένη ενέργεια σώματος αμέσως μετά την αφύπνιση. Οι πάσχοντες μπορεί να πάσχουν από γενικευμένη κόπωση που επιδεινώνεται το πρωί ή να πάσχουν αμιγώς από πρωινή κόπωση. Η κόπωση μπορεί να αφορά μόνο το μυϊκό σύστημα ή να πρόκειται για πνευματική ή ψυχολογική κόπωση. Συνηθέστερα πρόκειται για μεικτού τύπου κόπωση που εκδηλώνεται με δυσκολία ή η αδυναμία έναρξης των συνήθων δραστηριοτήτων της καθημερινότητας. Το σύμπτωμα μειώνει την ικανότητα προσαρμογής στις απαιτήσεις της καθημερινότητας και προκαλεί ιδιαίτερο άγχος στους πάσχοντες.

1. Η πιο προφανής αιτία της πρωινής κόπωσης είναι ο ανεπαρκής ύπνος

 Η έλλειψη ύπνου έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην κινητική και τη γνωστική απόδοση και τη διάθεση, καθώς και σε μεταβολικές, ορμονικές και ανοσολογικές παραμέτρους. Οι περισσότεροι ενήλικες χρειάζονται επτά έως οκτώ ώρες κάθε βράδυ. Ο ποσοτικά και ποιοτικά επαρκής ύπνος συντελεί στην ομαλοποίηση της έκκρισης σεροτονίνης και ενδορφινών. Επιπροσθέτως κατά την διάρκεια του σωστού ύπνου γίνεται σωστή επιδιόρθωση φθορών που επήλθαν κατά την διάρκεια της ημέρας, διαδικασία που συντελεί στην επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης και στον εφοδιασμό των ενεργειακών αποθηκών του σώματος με μέγιστη ενεργειακή εφεδρεία, γίνεται εμπέδωση της γνώσης, ομαλοποιείται το σύνολο των βιοχημικών κύκλων του σώματος. Ο ανεπαρκής ύπνος έχει συνδεθεί με αυξημένα ποσοστά φλεγμονών, χρόνιας κόπωσης, κατάθλιψης, παχυσαρκίας, διαβήτη, υπέρτασης, καρδιακής νόσου, εγκεφαλικού επεισοδίου,

2. Κοινό και συχνό αίτιο της πρωινής κόπωσης είναι η κακή πέψη.

Η χρήση αλκοόλ, καφεΐνης και τα βαριά γεύματα πριν τον ύπνο διαταράσσουν την ποιότητά του. Επιπρόσθετα διαταράσσεται η διαδικασία της πέψης με αποτέλεσμα η απορρόφηση των ζωτικών ουσιών που χρειάζεται το ανθρώπινο σώμα να μην γίνεται σωστά. Εμφανίζεται παλινδρόμηση γαστρικών υγρών και υποκλινικές υποβιταμινώσεις. Φροντίστε κατά την διάρκεια της ημέρας για την βελτιστοποίηση της διατροφής και της πέψης σας επιλέγοντας μικρά τακτικά γεύματα αποφεύγοντας fast food και κατάχρηση αλκοόλ και μασώντας καλά την τροφή σας.

3. Οι λιγότερο προφανείς αιτίες της πρωινής κόπωσης

Τα νοσήματα από την που προκαλούν χρόνια κόπωση είναι πολλά και περιλαμβάνουν την αναιμία, τις ορμονικές ανωμαλίες, τις θυρεοειδοπάθειες, την χρόνια αναπνευστική ανεπάρκεια, τις φλεγμονές, ορισμένες λοιμώξεις, βιοχημικές διαταραχές, την κατάθλιψη και ψυχιατρικά σύνδρομα. Ανάλογα με τον τύπο και το στάδιο της διαταραχής, την ιδιοσυστασία του πάσχοντα και τα χρόνια νοσήματα από τα   οποία πάσχει, η πρωινή κόπωση μπορεί να προεξάρχει. Έτσι για παράδειγμα οι πάσχοντες από ρευματοειδή αρθρίτιδα έχουν πρωινή δυσκαμψία και δυσάρεστα συμπτώματα με κόπωση που συχνά κυριαρχούν το πρωί. Ορισμένοι ιοί που προκαλούν αναπνευστικά και γαστρεντερικά σύνδρομα προκαλούν κατά την διαδρομή της ίωσης και αμέσως μετά παροδικά σύνδρομα πρωινής ή χρόνιας κόπωσης. Ανάλογο φαινόμενο παρατηρείται και στην εποχική γρίπη.   Το ιδιοπαθές σύνδρομο χρόνιας κόπωσης ή σύνδρομο χρόνιας κόπωσης ή σύνδρομο μυαλγικής εγκεφαλομυελίτιδας όπως έχει καθιερωθεί προσφάτως χαρακτηρίζεται από γενικευμένη κόπωση, που περιλαμβάνει καθολική αδυναμία εύκολη κούραση διανοητική εξασθένηση εξάμηνης διάρκειας (ή παραπάνω), χωρίς υποκείμενο συγκεκριμένο οργανικό ή ψυχιατρικό νόσημα. Η κόπωση μειώνει δραματικά την ποιότητα ζωής του πάσχοντα με ανυπολόγιστες ψυχικές, κοινωνικές ή εργασιακές επιπτώσεις ενώ υπάρχουν και άλλα συστηματικά συμπτώματα όπως διαταραχές της μνήμης και της συγκέντρωσης (που δεν προκαλούνται από φάρμακα, αλκοόλ ή ουσίες), μυϊκοί πόνοι, πόνοι στις αρθρώσεις, ύπνος που δεν ξεκουράζει, κακουχία μετά από άσκηση, εμφάνιση πονοκεφάλου που δεν προϋπήρχε, ευαισθησία στις μασχάλες, πονόλαιμο.

Η σωστή ιατρική εξέταση και η αιτιολογική θεραπεία είναι απαραίτητα όταν η πρωινή κόπωση είναι έντονη ή επιμένει.

Ανεξαρτήτως αιτίας οι πάσχοντες:

• Δεν πρέπει να κοιμούνται κάτω από επτά ώρες κατά τη νύχτα
• Πρέπει να έχουν σταθερό ωράριο κατάκλισης αφύπνισης η έναρξη του οποίου να είναι πριν τις 2400
• Πρέπει να μεριμνούν για το σωστό περιβάλλον ύπνου, να αποσύρουν θορύβους και φως από το υπνοδωμάτιο
• Πρέπει να τρώνε καλό πρωινό
• Να μην τρώνε βαριά γεύματα πριν τον ύπνο.