Τι μας διδάσκει η συντριβή του πυραύλου της SpaceX στη Σελήνη

Η ποσότητα βράχων και σκόνης που εκτοξεύθηκε κατά την πρόσκρουση θα βοηθήσει τους μηχανικούς της NASA να σχεδιάσουν ασφαλέστερα σκάφη προσσελήνωσης για μελλοντικές βάσεις στον φυσικό δορυφόρο της Γης

Ο πύραυλος της SpaceX που συνετρίβη την περασμένη Τετάρτη (05.08) στη Σελήνη σχημάτισε έναν κρατήρα κοντά σε ένα διάσημο σεληνιακό ορόσημο, προσφέροντας στους επιστήμονες μια μοναδική ευκαιρία να μελετήσουν δεδομένα που θα μπορούσαν να βοηθήσουν μελλοντικές αποστολές, όπως αναφέρει δημοσίευμα του BBC. Το άδειο άνω κομμάτι του πυραύλου Falcon 9 έφθασε στην επιφάνεια της Σελήνης κοντά στον κρατήρα Αϊνστάιν με ταχύτητα περίπου 8.700 χιλιομέτρων την ώρα την περασμένη Τετάρτη. Θα περάσουν ημέρες, ή και εβδομάδες, μέχρι να γίνει γνωστή η πλήρης εικόνα του τι ακριβώς συνέβη, αλλά για τους πλανητικούς γεωλόγους, αυτή η ατυχής συντριβή είναι ένα επιστημονικό δώρο.

Η σύντομη λάμψη που προκάλεσε η σύγκρουση δύσκολα θα καταγραφόταν από ερασιτέχνες αστρονόμους ακόμη και με τηλεσκόπια υψηλής τεχνολογίας, αλλά μεγαλύτερα αστεροσκοπεία της αμερικανικής ηπείρου αναλύουν ήδη τα δεδομένα της σύγκρουσης. Ο Falcon 9 της SpaceX έχει σταλεί σε αρκετές διαστημικές αποστολές. Ο σχεδιασμός του επιτρέπει σε ένα τμήμα του πυραύλου να επιστρέψει στη Γη, αλλά μικρότερα κομμάτια του απορρίπτονται στο Διάστημα. Ο πύραυλος εκτοξεύτηκε από τη Φλόριντα τον Ιανουάριο του περασμένου έτους, μεταφέροντας δύο σεληνιακά οχήματα στο Διάστημα. Στόχος του ήταν να πυροδοτήσει το ανώτερο τμήμα του αρκετά ώστε να στείλει τα δύο οχήματα πέρα από την τροχιά της Γης και σε πορεία προς τη Σελήνη – κάτι που κατάφερε επιτυχώς.

Το απορριφθέν κάτω τμήμα του, μεγέθους ενός τετραώροφου κτιρίου και βάρους τουλάχιστον 4.000 κιλών, αφέθηκε σε μια μακρά κυκλική τροχιά μεταξύ της Σελήνης και της Γης. Εντός των επόμενων 18 μηνών, η απαλή βαρυτική έλξη της Γης, της Σελήνης και του Ηλιου, μαζί με το ομοιόμορφο ηλιακό φως, του έδωσε μια ελαφρά ώθηση – η οποία το έθεσε σε πορεία προς τη Σελήνη, με την ταχύτητά του να ανεβαίνει καθημερινά. Η πρόσκρουση γύρω στις 9.35 π.μ. ώρα Ελλάδας την Τετάρτη, συνέβη στο φως της ημέρας σε πολλά μέρη του κόσμου, αλλά η μικροσκοπική λάμψη που παρήγαγε ήταν πολύ αμυδρή για να φανεί, ακόμη και με τηλεσκόπιο.

Ούτε όσοι ερασιτέχνες αστρονόμοι την παρακολουθούσαν σε συνθήκες σκότους κατάφεραν να καταγράψουν τη λάμψη της, καθώς διήρκεσε κλάσματα του δευτερολέπτου σε ένα σημείο της Σελήνης που λουζόταν στο φως της ημέρας. Επομένως, και το σύννεφο σκόνης σε έκταση 100 χιλιομέτρων που απλώθηκε μετά τη συντριβή του πυραύλου για αρκετά λεπτά της ώρας ήταν αδύνατο να εντοπισθεί από τα τηλεσκόπια. Ούτε τα διαστημόπλοια που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη δεν ήταν στο σωστό σημείο την κατάλληλη στιγμή για να καταγράψουν την πρόσκρουση. Τις επόμενες ημέρες, το Lunar Reconnaissance Orbiter της NASA, ρομποτικό σκάφος που εκτοξεύθηκε το 2009 για να χαρτογραφήσει τη Σελήνη σε τροχιά γύρω της, βρέθηκε στην κατάλληλη θέση ώστε να φωτογραφίσει το σημείο, επιτρέποντας τη σύγκριση φωτογραφιών πριν και μετά τη συντριβή.

Τα επιστημονικά δεδομένα από τις πρώτες απεικονίσεις της σύγκρουσης ίσως προέλθουν από ισχυρά τηλεσκόπια της αμερικανικής ηπείρου στα οποία ο ουρανός ήταν ακόμα σκοτεινός. Αλλά ακόμα κι έτσι, η ανίχνευση ενός αντικειμένου μήκους 14 μέτρων που χτυπά τμήμα της σεληνιακής επιφάνειας κατά τη διάρκεια της ημέρας σε απόσταση 385.000 χιλιομέτρων είναι δύσκολη – αν και όχι αδύνατη. Η επεξεργασίες καθαρισμού των πλάνων μπορεί να διαρκέσουν ώρες, ημέρες ή και εβδομάδες, καθώς οι επιστήμονες ελέγχουν και επεξεργάζονται τα δεδομένα. Ωστόσο, η θέα του νέου κρατήρα από το ρομποτικό σκάφος σε τροχιά είναι σημαντική.

Καθώς οι επιστήμονες γνωρίζουν ήδη το ακριβές μέγεθος, την ταχύτητα και το σημείο πρόσκρουσης του πυραύλου, η συντριβή μετατρέπεται από τυχαίο ατύχημα σε σπάνιο, ελεγχόμενο πείραμα. Είναι μια ονειρική στιγμή για τους πλανητικούς επιστήμονες, καθώς τους επιτρέπει να δοκιμάσουν τα μοντέλα που έχουν δημιουργήσει για τις συγκρούσεις, τους κρατήρες που αυτές δημιουργούν, τα συντρίμμια που καταλήγουν στην επιφάνεια της Σελήνης, και τις δονήσεις στο εσωτερικό της. Τα τεστ αυτά, σύμφωνα με το BBC, έχουν πραγματική πρακτική αξία. Η κατανόηση της ποσότητας βράχων και σκόνης που εκτοξεύει μια σύγκρουση θα βοηθήσει τους μηχανικούς της NASA να σχεδιάσουν ασφαλέστερα διαστημόπλοια προσσελήνωσης και μελλοντικές βάσεις στη Σελήνη, υπολογίζοντας πόσο μακριά μπορούν να ταξιδέψουν τα ιπτάμενα συντρίμμια και πόσο δυνατά μπορεί να σειστεί το έδαφος κοντά στην πρόσκρουση.

Το υλικό που εκτοξεύεται από το υπέδαφος της Σελήνης προσφέρει νέες ενδείξεις για τη γεωλογία της, όπως αναφέρει το BBC, προσθέτοντας σε όσα γνωρίζουν ήδη οι επιστήμονες για τον τρόπο σχηματισμού του συστήματος Γης-Σελήνης πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που ανθρωπογενές αντικείμενο συγκρούεται με τη Σελήνη. Από το 1959, δεκάδες διαστημόπλοια έχουν συντριβεί σε αυτήν – κάποια τυχαία, αλλά πολλά σκοπίμως, για επιστημονικούς λόγους. Πρώτος ήταν ο σοβιετικός ανιχνευτής Luna 2, ενώ ακολούθησαν ανιχνευτές Ranger της NASA τη δεκαετία του 1960, τμήματα πυραύλων του προγράμματος Apollo, και το 2009 το LCROSS, το οποίο συνετρίβη σκόπιμα για την αναζήτηση υδάτινου πάγου.

Η τελευταία επιβεβαιωμένη τυχαία πρόσκρουση, το 2022, προήλθε από τα υπολείμματα μιας κινεζικής σεληνιακής αποστολής που ξεκίνησε το 2014 – μια υπενθύμιση ότι αυτό το είδος διαστημικών σκουπιδιών συσσωρεύεται αθόρυβα στην επιφάνεια της Σελήνης για πάνω από μισό αιώνα.