Eχει η Κίνα το πιο σημαντικό μηχάνημα στον κόσμο;

Η μάχη για την τεχνολογική υπεροχή στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης περνά μέσα από ένα εξαιρετικά πολύτιμο μηχάνημα: τα συστήματα λιθογραφίας EUV της ολλανδικής ASML, τα οποία είναι απαραίτητα για την κατασκευή των πιο προηγμένων ημιαγωγών. Η πιθανότητα η Κίνα να έχει αποκτήσει πρόσβαση σε αυτή την τεχνολογία έχει προκαλέσει νέα ένταση ανάμεσα στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και το Πεκίνο

Η Ολλανδία έχει διαδραματίσει διαχρονικά πολύ μεγάλο ρόλο στην παγκόσμια τεχνολογική εξέλιξη σε σχέση με το μέγεθός της. Από τις χρηματοοικονομικές και αγροτικές καινοτομίες του 17ου αιώνα, που συνέβαλαν στη Βιομηχανική Επανάσταση, μέχρι τις τεχνικές ναυπηγικής που μελέτησε ο Μεγάλος Πέτρος για να δημιουργήσει έναν ισχυρό στόλο, η ολλανδική τεχνογνωσία έχει πολλές φορές αλλάξει τις ισορροπίες ισχύος. Το ερώτημα που απασχολεί σήμερα τη διεθνή κοινότητα, γράφει ο Economist, είναι αν η ολλανδική τεχνολογία μπορεί για ακόμη μία φορά να επηρεάσει την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι υπάρχει πιθανότητα η Κίνα να έχει αποκτήσει ένα από τα πιο προηγμένα μηχανήματα στον κόσμο: ένα σύστημα λιθογραφίας ακραίας υπεριώδους ακτινοβολίας (EUV lithography), απαραίτητο για την κατασκευή των πιο εξελιγμένων ημιαγωγών.

Τα συγκεκριμένα μηχανήματα λιθογραφίας κατασκευάζονται αποκλειστικά από την ολλανδική εταιρεία ASML και θεωρούνται κρίσιμη τεχνολογία, αφού τα προϊόντα τους χρησιμοποιούνται στα πιο προηγμένα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης. Από το 2019, σημειώνει ο Economist, οι ΗΠΑ έχουν απαγορεύσει την εξαγωγή αυτών των συστημάτων στην Κίνα, στο πλαίσιο της προσπάθειας να περιορίσουν την τεχνολογική άνοδο του Πεκίνου. Πρόσφατα, όμως, ο υπουργός Εμπορίου των ΗΠΑ, Χάουαρντ Λούτνικ, ενημέρωσε την ASML ότι ανησυχεί πως ένα τέτοιο μηχάνημα μπορεί να έχει τελικά φτάσει στην Κίνα. Η απάντηση της ASML ήταν κατηγορηματική: κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί.

Η εταιρεία, η οποία είναι η πολυτιμότερη εισηγμένη επιχείρηση της Ευρώπης, υποστηρίζει ότι γνωρίζει την ακριβή τοποθεσία και των 340 μηχανημάτων EUV που έχει κατασκευάσει, συμπεριλαμβανομένων 26 που έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας. Σύμφωνα με την ίδια ενημέρωση, κανένα από αυτά δεν βρίσκεται στην Κίνα. Η εταιρεία, σύμφωνα με τον Economist, επισημαίνει ότι μόνο η ίδια μπορεί να μεταφέρει και να εγκαταστήσει αυτά τα εξαιρετικά ευαίσθητα συστήματα, τα οποία παρακολουθούνται συνεχώς μέσω διαδικτύου. Οι τεχνικοί της ASML είναι οι μόνοι υπεύθυνοι για τη διαχείριση των εξαρτημάτων στις εγκαταστάσεις των πελατών της.

«Η ASML δεν έχει ποτέ αποστείλει μηχάνημα EUV στην Κίνα, ούτε έχει στείλει εξαρτήματα ή εξοπλισμό ειδικά σχεδιασμένο για τη χρήση ενός τέτοιου συστήματος», ανέφερε μια πρόσφατη εταιρική ανακοίνωση. Οι αμερικανικές αρχές, επισημαίνει ο Economist, δεν έχουν παρουσιάσει δημόσια στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τον ισχυρισμό του Λούτνικ. Η ολλανδική κυβέρνηση αντιμετωπίζει σοβαρά την αμερικανική καταγγελία, αλλά ταυτόχρονα αντιδρά στις πιέσεις των ΗΠΑ. Ο υπουργός Εμπορίου της Ολλανδίας, Σγιόρντ Σγιόρντσμα, επισκέφθηκε την Ουάσιγκτον στα τέλη Ιουνίου, προκειμένου να διαβεβαιώσει αμερικανούς αξιωματούχους και μέλη του Κογκρέσου ότι η χώρα εφαρμόζει αυστηρά τους περιορισμούς εξαγωγών, συμπεριλαμβανομένων αυτών που αφορούν την τεχνολογία EUV.

Ο ίδιος δήλωσε ότι η Ολλανδία δεν διεξάγει αυτή τη στιγμή έρευνα για την αμερικανική καταγγελία. «Αν υπήρχαν πράγματα που θα έπρεπε να διερευνηθούν ή ακόμη και να οδηγήσουν σε δίωξη, προφανώς θα το κάναμε», ανέφερε. Το ζήτημα, τονίζει ο Economist, είναι πιο περίπλοκο από το αν ένα ολόκληρο σύστημα λιθογραφίας EUV μεταφέρθηκε στην Κίνα. Παρότι αρκετοί ειδικοί θεωρούν εξαιρετικά απίθανο ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ορισμένοι εκτιμούν ότι μπορεί να έχουν μεταφερθεί επιμέρους εξαρτήματα μέσω προμηθευτών ή τρίτων εταιρειών. Αλλοι αναλυτές θεωρούν ότι η πραγματική διαμάχη αφορά περισσότερο τα παλαιότερα μηχανήματα λιθογραφίας βαθιάς υπεριώδους ακτινοβολίας (DUV), τα οποία δεν υπόκεινται σε πλήρεις περιορισμούς εξαγωγών.

Οι πωλήσεις της ASML στην Κίνα που σχετίζονται με την τεχνολογία DUV αντιστοιχούσαν περίπου στο ένα τρίτο των εσόδων της εταιρείας το 2025. Πίσω από τη συγκεκριμένη υπόθεση, εκτιμά ο Economist, κρύβεται μια ευρύτερη διαφωνία σχετικά με την τεχνολογική πρόοδο της Κίνας και τον τρόπο με τον οποίο η Δύση πρέπει να αντιδράσει. Οι ΗΠΑ θεωρούν ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εμφανίζονται υπερβολικά επιεικείς απέναντι στο Πεκίνο, ενώ πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φοβούνται ότι η Ουάσιγκτον προσπαθεί να επιβάλει τη δική της στρατηγική εις βάρος των οικονομικών τους συμφερόντων. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η προσπάθεια των ΗΠΑ να περιορίσουν όχι μόνο τα μηχανήματα EUV αλλά και την τεχνολογία DUV.

Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι κινεζικές εταιρείες, όπως η SMIC και η Huawei, έχουν καταφέρει να βελτιώσουν σημαντικά τις δυνατότητες των παλαιότερων συστημάτων μέσω της τεχνικής «πολλαπλής σχεδίασης», κατασκευάζοντας προηγμένα τσιπ μικρότερα των επτά νανομέτρων. Αν και, όπως γράφει ο Economist, η μέθοδος αυτή είναι ακριβότερη και λιγότερο αποτελεσματική από τη χρήση EUV, ορισμένοι αμερικανοί ειδικοί θεωρούν ότι μπορεί να επιτρέψει στην Κίνα να παράγει εκατομμύρια προηγμένους επεξεργαστές και να μειώσει την απόσταση από τις ΗΠΑ στον αγώνα για την κυριαρχία στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Ενα από τα εργαλεία της αμερικανικής στρατηγικής είναι η πρωτοβουλία Pax Silica, η οποία δημιουργήθηκε για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ χωρών που συμμετέχουν στις δυτικές αλυσίδες εφοδιασμού τεχνολογίας.

Στόχος της είναι η κοινή αντιμετώπιση θεμάτων όπως η ενέργεια, οι κρίσιμες πρώτες ύλες, η παραγωγή προηγμένων τεχνολογιών και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Πιο αμφιλεγόμενο, σύμφωνα με τον Economist, είναι το νομοσχέδιο MATCH Act, το οποίο θα μπορούσε να περιορίσει όχι μόνο τις πωλήσεις εξοπλισμού DUV στην Κίνα αλλά και την παροχή ανταλλακτικών, λογισμικού και τεχνικής υποστήριξης για εκατοντάδες μηχανήματα που ήδη βρίσκονται στη χώρα. Ο Γκρέγκορι Αλεν, πρώην διευθυντής στρατηγικής στο Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης του Πενταγώνου, υποστηρίζει ότι οι περιορισμοί πρέπει να γίνουν υποχρεωτικοί. «Δεν υποστηρίζω να ζητάμε ευγενικά από τις εταιρείες να μην το κάνουν.

Υποστηρίζω να γίνει παράνομο», είπε στον Economist. Η Ολλανδία, ωστόσο, διαφωνεί. Ο Σγιόρντ Σγιόρντσμα χαρακτηρίζει το MATCH Act «πολύ ατυχές» και εκφράζει ανησυχία για την προσπάθεια των ΗΠΑ να εφαρμόζουν τη νομοθεσία τους σε εταιρείες άλλων χωρών. Την ίδια στιγμή, γράφει ο Economist, η Ολλανδία βρίσκεται σε δύσκολη θέση στις σχέσεις της με την Κίνα, μετά την απόφαση να αναλάβει τον έλεγχο της κινεζικής ιδιοκτησίας εταιρείας παραγωγής τσιπ Nexperia, προκειμένου να αποτρέψει τη μεταφορά δραστηριοτήτων στην Κίνα. Το Πεκίνο αντέδρασε περιορίζοντας τις εξαγωγές της εταιρείας από την Κίνα, προκαλώντας προβλήματα σε ευρωπαϊκές και ιαπωνικές αυτοκινητοβιομηχανίες.

Η διαμάχη γύρω από τον ισχυρισμό του Χάουαρντ Λούτνικ μπορεί τελικά να υποχωρήσει, ειδικά αν οι ΗΠΑ δεν παρουσιάσουν αποδείξεις. Ομως, καταλήγει ο Economist, δεν είναι παρά ένα επεισόδιο στη μεγαλύτερη μάχη για τον έλεγχο των κρίσιμων τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης. Η ASML, μαζί με τα πολύτιμα μηχανήματά της, πιθανότατα θα συνεχίσει να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της παγκόσμιας αντιπαράθεσης.